Кіріспе

Еуропалық бұрыш (Vespa crabro) – Еуропадағы ең ірі әлеуметтік бұрыш. Бұл Солтүстік Америкада кездесетін жалғыз нағыз бұрыш (Vespa туысы), ол 1840 жылдан бері Еуропадан АҚШ және Канадаға әкелінген. V. crabro сияқты бұрыштар, қоршаған өсімдіктер мен басқа да талшықтардан күрделі қағаз тәрізді ұялар жасаумен белгілі. Көптеген басқа бұрыштардан айырмашылығы, көбелектердің көбеюіне бұрынғыдай патшалық феромондардың бақылауы емес, жұмысшы бұрыштардың қадағалауы әсер етеді. Бұл түр, басқанда немесе ұсталғанда шағуға жауап береді, бірақ көбінесе қақтығыстан қашып жүреді. Ол сондай-ақ ұясын қорғауға бейім және тамақ көздерінің маңында агрессивті болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда оларды байқағанда сақтық тану керек, себебі олар ескертусіз шағуы мүмкін. Еуропалық бұрыштар негізінен етқоректі және мықты қанаттылар, құрттар, ірі көбелектер, құмырсқалар және шоқандар сияқты ірі жәндіктерді аулайды. Олар сондай-ақ құлаған жемістермен және басқа да тәтті тағамдармен қоректенеді. V. crabro-ның бұрынғы түршелері (мысалы) қазір географиялық түс формалары деп саналады; Vespa түрлерінің көптеген түрлерінде түршелерді тану тарихы болғанымен, туыстың ең соңғы таксономиялық қайта қаралымы Vespa туысындағы барлық түрше атауларын синонимдер ретінде қарастырады, оларды тиімді түрде аймақтық түс формаларының бейресми атауларына жіктейді.

Сипаттама

В. краброның көздері терең ойықталған және "С" әрпіндей пішінделген. Қанаттары қызғылт-сары, ал петиольді қарыны қоңыр және сары жолақтармен өрнектелген. Көкірегі мен қарынында түк бар, бірақ еуропалық шошқа араларға қарағанда көбінесе аз түкті болады. Осы түсі мен қарын пішініне байланысты V. crabro жиі Азия алып шошқасы деп жаңылысады. Еуропалық шошқаның орташа салмағы 477,5 граммды құрайды. Жұмысшыларының ұзындығы шамамен ... сантиметр, ал аналықтарының ұзындығы ... сантиметрге жете алады.

Құрылыс

Ұя жұмыс істейтін ұрғашылардың айналасындағы өлген қабық, ағаштар немесе өсімдік материалдарын шайнап, сілекеймен араластыру арқылы жасалған қағаз массасынан құралған. Нақты ұя құрылысын салу үшін сілекей цемент ретінде қолданылып, колония үшін қолжетімді органикалық және органикалық емес материалдарды біріктіреді. Бұл цемент ұяны бірге ұстап қана қоймай, сонымен қатар судан зақымданудан қорғайды. Ол колонияны жел немесе басқа да ауа райының қиын жағдайларынан қорғауға көмектесетін қорғаныш қабатын қамтамасыз етеді. Қолжетімді ресурстар, орналасуы және шайнау деңгейі соңғы ұяның сыртқы түріне әсер етеді, сондықтан V. crabro ұялары арасында көптеген айырмашылықтар кездеседі.

Өмірлік цикл

V. crabro ұясын қараңғы жерлерде, көбінесе қуыс ағаш діңгелерінде салады. Орын таңдалғаннан кейін, патшайым ұя ішіндегі қаптарға жұмыртқа салады. Жұмысшылар өз патшайымы салған жұмыртқаларды ғана қалдырып, қалғандарын жояды; бұл мінез-құлық жұмысшылардың бақылауы деп аталады. Зертханалық мәліметтерге сәйкес, жұмыртқа салудың орташа қарқыны күніне 2,31 жұмыртқаны құрайды. Дегенмен, осы ұяда ұяшықтардың құрылысы күніне 1,63 ғана болған. V. crabro колониялары личинкалар мен ересектер үшін тамақ табу стратегиясын маусым бойынша өзгертеді. Сәуір айында, патшайым жұмыртқа салатын кезде, жұмысшылар белсенді түрде тамақ іздейді. Кейін, әдетте күз айларында, тамақ іздеуші жұмысшылар қоқыс іздеушілерге айналады. Тамақ табуға күш салудың орнына, жұмысшылар оңай қол жеткізілетін нәрсені алуға тырысады. Мысалы, күзде еуропалық құйрықтары қоқыс контейнерлері мен пикник аймақтарының маңында ұшып жүреді.

Жұмысшыларды қорғау

Өте сирек жұмысшылар сау V. crabro колонияларында жұмыртқа салады. Тек қана аналықтары жұптасып, ұрықтандырылған аналық жұмыртқа туады, ал жұмысшылар гаплоидты аталық жұмыртқа салуға қабілетті. Жұмысшылар көбінесе патшайымның ұлдарына қарағанда басқа жұмысшылардың ұлдарымен жақын туыс. Жұмысшылар аталық жұмыртқа салудан көбею артықшылығына ие болар еді, бірақ олай жасамайды. Бұл бастапқыда патшайымның феромондық бақылауының нәтижесі деп есептелген, бірақ жаңа деректер мұның дұрыс емес екенін көрсетті. Жұмысшылар бір-біріне бедеулік тануға мәжбүрлейді, бұл жұмысшылардың қадағалау стратегиясы деп аталады. Жұмысшылар жұмысшы салған жұмыртқаларды физикалық жоюға немесе жұмыртқа салуға тырысқан жұмысшыларды кемсітуге ұшыратады. Патшайым ғана көбейсе, колонияның ұйымдастырылуы мен өнімділігінің артуы мүмкін, себебі бұл қақтығыстарды азайтады.

Клептопаразиттік

Еуропалық құйрықтардың өрмекшілерден жем ұрлағаны байқалды, бұл құбылысты клептопаразиттік деп атауға болады. Бұл мінез-құлық алғаш рет 2011 жылы сары бақша өрмекшісі, Argiope aurantia-ға қарсы тіркелді. Еуропалық құйрық өрмекшінің торына ұшып кіріп, ішіне түсіп қалғандай болды. Құйрық өрмекші ұстап алған жәндікті (мүмкін, еуменділер тұқымына жататын қоңыздай жәндік) жібекке оралған күйінде торынан кесіп алды. Өрмекші V. crabro өз олжасын ұрлап жатқанда оған шабуыл жасаған жоқ немесе кедергі келтірген жоқ. Бұл мінез-құлық көптеген құйрықтардың аң аулаудан қоқыс іздеуге көшу үлгісіне сәйкес келеді, әсіресе күзгі маусым басталған кезде. V. crabro Polistes nimpha ұяларына да шабуыл жасағаны анықталды.

Құрып бара жатқан түрлер мен құқықтық қорғау

V. crabro-дан негізсіз қорқу жиі ұяларды жоюға алып келген. Бұл түрдің санының азаюына соқтырып, олар көбінесе жергілікті түрде қорқауға ұшырайды, тіпті жойылу қаупінде де болуы мүмкін. Еуропалық құйрықты аралар кейбір елдерде, әсіресе Германияда заңмен қорғалады, онда 1987 жылдың 1 қаңтарынан бастап еуропалық құйрықты араны немесе оның ұясын өлтіруге тыйым салынған, бұл үшін 50 000 евроға дейін айыппұл салынуы мүмкін. Дегенмен, Германияда араларды өлтіргені үшін ең жоғары айыппұл 45 евроны құрады, ал сарапшылар айыппұлдардың сирек салынатынын хабарлайды.

Қатысқан проблемалар

Еуропалық құйрықтар өздерінің дернәсілдерін тамақтандыру үшін көптеген жәндік түрлерін аулайды. Бұл жәндіктердің көпшілігі бақшадағы зиянкестер саналса, еуропалық құйрықтар батыс бал араларын (Apis mellifera) да жейді. Дегенмен, олар әдетте әлемнің кейбір аймақтарында басып кіретін Азия құйрығынан немесе Азия алып құйрығынан айырмашылығы, сау батыс бал арасы колонияларына қауіп келтірмейді. Еуропадағы кейбір ара өсірушілер құйрықтарды және олардың ұяларын ағаштарға ілінген арнайы жәшіктерде ұстайды, себебі олардың шайыр мольға қарсы қорғанысы, араларына кейде шабуыл жасағанына қарағанда тиімді деп санайды.

Сызғылау: жағдайды зерттеу

V. crabro тістеуінің көпшілігі медициналық көмек қажет етпейді, бірақ сирек жағдайларда қауіпті болуы мүмкін. Емдеу қажет болған бір жағдайда тістелген жерде қышыма, бас ауру және дем алудың қиындауы сияқты белгілер байқалды. Ауруханада оның жүрек соғуының жылдам және дұрыс еместігі, қан қысымы 111/63 болғандығы анықталды. Кейінгі ЭКГ нәтижесінде жүрекшелік фибрилляция және жылдам қарыншалық жауап байқалды. V. crabro уы допамин, серотонин, гистамин және норадреналин, сондай-ақ апамин нейротоксині, фосфолипаза А және гиалуронидаза ферменттері, мелиттин және брадикинин ақуыздарын қамтиды. Бұл заттар кішкентай жануарларда тахикардия шабуылдарын тудыруы мүмкін. Осы шабуылдың себебі әлі анықталған жоқ, бірақ құрбанның омыртқалылардың уына жоғары сезімталдығы болуы мүмкін. Қазіргі уақытта реакцияларды емдеудің ең тиімді екі тәсілі – электрлік кардиоверсия немесе пропафенон. Осы жағдай бойынша зерттелген науқасқа 150 мг пропафенон берілді, нәтижесінде жүрекшелік фибрилляциясы тоқтатылды.