Кіріспе

Сан-Франциско мұралық трамвай желісі

F Market & Wharves желісі – Сан-Францискодағы бірнеше жеңіл рельстік жол желілерінің бірі. Жүйенің көптеген басқа желілерінен өзгеше, F желісі мұралық трамвай қызметі ретінде жұмыс істейді, Сан-Францисконың пайдаланудан шығарылған паркінен, сондай-ақ әлемнің түрлі қалаларынан алынған тарихи құрамаларды қолданады (бірақ, ең жұмысты уақытта автобустар да қосылады). F желісін Сан-Франциско қалалық темір жолы (Muni) басқарады, ал оның жұмысын Market Street Railway, трамвай жанкүйерлерінің коммерциялық емес ұйымы қолдайды, ол қаражат жинап, көне трамвайларды қалпына келтіруге көмектеседі. 1983 жылы Сан-Францисконың бірінші тарихи троллейбус фестивалінде F Market деп таныстырылған бұл қызмет бастапқыда Кастро ауданы мен Трансбей терминалы арасында жұмыс істеді, және 1995 жылы жыл бойы толық жұмыс істейтін қызмет ретінде іске қосылғаннан кейін де солай жалғасты. 2000 жылдың наурыз айында оның шығыс ұшы Эмбаркадероға дейін, ал сол көше бойымен солтүстікке қарай Балықшы кемежайына дейін ұзартылды, сондай-ақ Маркет көшесі мен Трансбей терминалы арасындағы маршруттың шағын бөлігі тоқтатылды. Мұралық мәртебесіне қарамастан, F Market & Wharves желісі – Muni-дің қалалық интермодальдық көлік желісінің маңызды бөлігі болып табылады, күніне 20 сағат, аптаның жеті күні үнемі жұмыс істейді. Ол жергілікті тұрғындар мен туристерді тасымалдайды, қаланың тұрғын үйлер, бизнес және демалыс аймақтарын байланыстырады. Сан-Франциско кабельдік трамвай жүйесінен айырмашылығы, арзан стандартты Muni тарифтік жүйесі қолданылады.

Алдыңғы F-жол

Маркет көшесі бойында кабельдік вагон операциялары 1888 жылы басталды. Қызмет 1906 жылы электрлендірілді. Осы кезеңде туристер үшін тұрақты балама тарту ретінде 1983 жылы Сан-Франциско тарихи троллейбус фестивальдері басталды. Фестивальге PCC вагондарының парады ұйымдастырылды, олар сол кезде сол сияқты көлік қызметі көрсеткен Солтүстік Американың жиырмадан астам қалаларын бейнелейтін. Жолаушылар саны күтілгеннен асып, 1995 жылдың 29 желтоқсанында 8 Market троллейбус маршруты толығымен тоқтатылды. Ал Embarcadero бойындағы тарихи трамвай қызметі алғаш рет 1987 жылғы троллейбус фестивалінде, Embarcadero-дағы Belt Railroad жолдары мен қуат беру үшін дизельдік генераторларды пайдалану арқылы ұйымдастырылды. Автомагистраль бұзылғаннан кейін, жағалау демалыс және туристік қызметтер үшін қайта жаңартыла бастады, бұл Fisherman's Wharf және жағалаудың солтүстік жағындағы 39-шы пирс сияқты болды. Бұл жаңартуды қолдау үшін Embarcadero-ны ағаштармен көмкерілген бульвар ретінде қайта құруға, орталық бөлігінде трамвай жолдарымен салуға шешім қабылданды. Маркет көшесінің солтүстік бөлігі F желісінің ұзартылуымен қамтамасыз етілуі тиіс еді. Маркеттің солтүстік жағындағы жолдар Embarcadero жолдарымен байланысу үшін ұзартылды. 2000 жылдың 4 наурызында F желісі бойынша қызмет Fisherman's Wharf-қа дейінгі жаңа тармақ бойынша басталды, бұл 32 автобус маршрутын алмастырды. F желісінің Market Street және Transbay терминалы арасындағы қысқа бөлігіндегі қызмет сол кезде тоқтатылды, ал жолдарды алып тастау жұмыстары көп ұзамай басталды. Тармақ ашылғанына бір ай өткен соң, Муни Сан-Франциско хроникасы газетінің белгілі жазушысы Герб Кэйнге, "Қала" сөзін "Бағдад-бай-бай" деп атағаны үшін ең танымал болған, арналған вагонды тапсырды. 1914 жылы жеткізілген 130 нөміріндегі трамвай ағаштан жасалған панельдермен жабдықталған және Кэйннің көптеген цитаталарымен безендірілген. 2020 жылдың наурыз айында COVID-19 пандемиясы кезінде қызмет тоқтатылды. Ол 2021 жылдың 15 мамырында шектеулі сағаттармен қайта басталды, ал толық сағаттар 26 маусымда қайта жаңартылды. 2023 жылдың 10 маусымынан бастап Fisherman's Wharf және Ferry Building арасындағы автобустармен жүзеге асырылатын, трамвайларсыз қысқа мерзімді қызмет қосылды.

Жақсырақ базар көшесі

Better Market Street жобасы – 2000 жылдардың соңында Market Street көшесін жақсарту мақсатында іске қосылған көше жайластыру жобасы. Жобаның көлік бөлігі F желісінің жұмысын жақсартуға бағытталған. Жоба Market Street көшесіндегі бірқатар аялдамаларды біріктіріп, таратуды, сондай-ақ McAllister және 7-ші көшелерде F желісі үшін жаңа айналыс сағасын салуды көздейді. Айналыс сағасы Балықшы кемежайы мен Азаматтық орталық арасындағы қызмет көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді, бұл желінің ең көп жолаушы тасымалдайтын бөлігі. Қызмет көрсетуді жақсарту нәтижесінде орташа интервал қазіргі 7,5 минуттан 5 минутқа дейін қысқартылады. 2022 жылы қала федералдық үкіметтен алған 15 миллион долларлық грантты қайтаруға мәжбүр болды, себебі олар айналыс сағасының құрылысын федералдық талап бойынша 2025 жылдың қыркүйегіне дейін бастамайтыны белгілі болды. Құрылыс мерзімі шексізге дейін тоқтатылды.

PCC автопаркі

1946-1948 жылдар аралығында салынған Сан-Франциско, Филадельфия және Ньюарк қалаларынан келген PCC трамвайлары желіде жұмыс істейді. MUNI осы трамвайлардың 27-сін әртүрлі техникалық жағдайға келтіріп жөндеуден өткізді. Жөндеуден өткен және пайдаланудағы трамвайлардың арасында үш трамвай – Сан-Францисконың екі жақты PCC трамвайлары. Тағы 16 трамвай 1992 жылы Филадельфиядағы SEPTA компаниясынан сатып алынған (қазіргі таңдағыда олардың тағы 18 трамвайы пайдалануда, ADA талаптарына сәйкес жаңартылған), ал қалған 11 трамвай 2002 жылы Ньюарк қаласындағы New Jersey Transit компаниясынан сатып алынған (бұл трамвайлар бастапқыда Миннеаполис-Сент-Пол қалалары үшін салынған және 1953 жылы осы жүйеден сатып алынған). Жөндеуден өтпеген трамвайлардың қатарында Сан-Францисконың тағы бес екі жақты трамвайы, Сан-Францисконың 10 бір жақты трамвайы, 1957 жылы Сент-Луис қаласынан сатып алынған 12 бір жақты трамвай, Филадельфиядан екі бір жақты трамвай және Питтсбургтен екі бір жақты трамвай бар. 2003 жылы жол апатынан кейін Филадельфиядан келген бұрын жөнделген тағы бір трамвай пайдаланудан шығарылды. Жөндеуден өткен көптеген трамвайлар бұрынғы және қазіргі ПКК трамвай операторларының есімдерімен байланысты бояу схемаларымен боялған, олардың ішінде Муни және басқа да көлік жүйелері бар. Сан-Францисконың Peter Witt трамвайларының көпшілігі қазір Милан қаласында болған жалпы қызғылт сары түске боялған, бірақ біреуі бастапқы сары және ақ түске, ал екіншісі 1930 жылдардан 1970 жылдарға дейін қолданылған екі түсті жасыл түске боялған. Трамвайлардың әрқайсысы Сан-Францисконың бұрынғы трамвай бояу схемаларының әртүрлі үлгілерін көрсетеді.