Кіріспе
Сібірдегі темір дәуірінің археологиялық мәдениеті
Таштик мәдениеті – Сібірдегі Енисей аңғарында біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан 4-ші ғасырына дейін гүлденген, темір дәуірінің соңғы кезеңіндегі археологиялық мәдениет. Минусинск ойпатында, қазіргі Красноярск қаласының төңірегінде және Кемерово облысының шығыс бөлігінде орналасқан. Оған Тагар және Тесинск мәдениеттері ертерек болған. Теплоуховтың пікірінше, бастапқыда бұл аймақ Үнді-Еуропалықтардың билігінде болған, бірақ біздің заманымыздың 3-ші ғасырында Енисей қирғыздарының ықпалына өткен. Енисей аймағында, әсіресе Саян шатқалында Таштик елді мекендері мен бекіністері қазылып алынған. Олардың ең әсерлі ескерткіштері – алып обалар мен жерлену құрылыстары. Олардан көптеген қыш және металл ыдыстар мен әшекейлер табылды. Сонымен қатар, көптеген петрографиялық суреттер де кездесті. Кейбір қабірлерде адам денесін бейнелейтін былғарыдан жасалған мүсіндер, бастары матаға оралған және жарқын түстермен боялған. Мүсіндердің ішінде кішкентай былғары қаптар болған, бұл асқазанды символдаған және күйген адам сүйектерін сақтаған. Жанында қылыштардың, садақтардың және жебе қоймаларының кішірейтілген көшірмелері қойылған. Таштик өнеріндегі жануарлар мотивтері скиф-алтай стиліне жатады, сонымен қатар қытай мәдениетінің күшті ықпалында болған. Бұл, ежелгі ДНК зерттеулерінің көрсетуінше, шығыс азиялық тектің болуын жобамайды (төменде қараңыз). Гермитаж мұражайында (Санкт-Петербург) сақталған толық сақталған жүн тоқыма бас киімдері, жібек киімдер мен аяқ киімдер де табылды.
The Tashtyk culture was a Late Iron Age archaeological culture that flourished in the Yenisei valley in Siberia from the 1st century CE to the 4th century CE. Located in the Minusinsk Depression, environs of modern Krasnoyarsk, eastern part of Kemerovo Oblast, it was preceded by the Tagar culture and the Tesinsky culture. Teploukhov suggested that it had been initially Indo European dominated, only to become overcome by the Yenisei Kirghiz around the 3rd century AD. Tashtyk settlements and hill forts have been unearthed throughout the Yenisei region, particularly the Sayan canyon area. Their most imposing monuments were immense barrows crypt structures; these have yielded large quantities of clay and metal vessels and ornaments. In addition, numerous petrographic carvings have been found. Some of the graves contained leather models of human bodies with their heads wrapped in tissue and brightly painted. Inside the models there were small leather bags probably symbolising the stomach and containing burned human bones. Scaled down replicas of swords, arrows and quivers were placed nearby. The animal motifs of the Tashtyk belonged to the Scytho Altaic style, while they were also under significant Chinese influence. though this would not rule out some East Asian admixture, as revealed by ancient DNA (see below). There were also intact fur hats, silk clothes, and footwear (now in the Hermitage Museum, St. Petersburg).
Күндері
Оглахты «Тастық мәдениетінің І кезеңінің кілтті орны» деп есептеледі. 20 ғасырдың басынан бері Тастық жерлеулері үшін әртүрлі мерзімдер ұсынылды: б.з.б. 1 ғасыр – б.з. 1 ғасыры, б.з. 1-2 ғасырлары. 1990 жылдардан бастап Тастық жерлеулерін біздің заманымыздың 3-4 ғасырларына жатқызу туралы жаңа ұсыныстар жасалды. Оглахтыдағы 4-ші қабірдің ағаш бөліктеріне қолданылған C14 Wiggle сәйкестігін анықтау әдісі біздің заманымыздың 3-4 ғасырларына сәйкес келетінін растады. Хұннулардан кейінгі басқа мәдениеттер, мысалы, Кокел мәдениеті де жақын маңда табылған.
Генетика
2009 жылы "Human Genetics" журналында Таштик мәдениетінің үлгілеріне қатысты генетикалық зерттеу жарияланды. Хакасиядағы Бограцкий аймағынан, Абакано Первоз I-ден алынған 100-400 жылдарына жатқан алты Таштик қаңқасы зерттелді, олардың бесеуі генетикалық тектілігі мен пигментация аллельдерін көрсетті.