Жура периодының алғашқы эпохасы: Триас-Юра жоғалудан кейінгі кезең, қабаттардың ("Lias") шығу тегі, геологиялық атаулары. 201.3-174.7 млн жыл бұрынғы дәуір.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Юра дәуірінің алғашқы эпохасы
First epoch of the Jurassic Period
Ерте юра эпохасы (хроностратиграфияда төменгі юра шөліне сәйкес) – Юра дәуірінің үш эпохасының ең алғашқысы. Ерте юра 201,3 миллион жыл бұрын болған триас-юра жойылу оқиғасынан кейін бірден басталып, 174,7 ±0,8 миллион жыл бұрын орта юраның басталуымен аяқталады. Еуропада осы жастағы теңіздік тау жыныстарының кейбіреулері "Лиас" деп аталады, және бұл атау 19 ғасырдағы геологияда осы кезеңді атау үшін де қолданылған. Германияның оңтүстігінде осы жастағы тау жыныстары "Қара юра" деп аталады.
The Early Jurassic Epoch (in chronostratigraphy corresponding to the Lower Jurassic Series) is the earliest of three epochs of the Jurassic Period. The Early Jurassic starts immediately after the Triassic–Jurassic extinction event, 201.3 Ma (million years ago), and ends at the start of the Middle Jurassic 174.7 ±0.8 Ma. Certain rocks of marine origin of this age in Europe are called "Lias" and that name was used for the period, as well, in 19th century geology. In southern Germany rocks of this age are called Black Jurassic.
Лиас атауының шығу тегі
Лиас атауының екі мүмкін шығу тегі бар: бірінші себебі – геолог бұл атауды ағылшын тас қазушысының диалектісінде "қабаттар" сөзін айтуынан алды; екіншісі – Буд сияқты Солтүстік Корнуолл портынан келген шлюптер Бристоль каналы арқылы Гламорган аңғарына, жағалаудағы әктас кен орындарынан тас жүктеу үшін барып тұратын (Солтүстік Девон/Солтүстік Корнуолл аймақтарында Оңтүстік Уэльстен алынған лиас және карбон әктасы қолданылды, себебі олардың құрамындағы кальций карбонаты Батыс өңірінің қышқыл Девон және карбон топырақтарын "жұмсартуға" (яғни бейтараптандыруға) көмектеседі); Корнуоллдықтар әктас қабаттарын "лайерс" немесе "лиас" деп атаған. "Лиас" гэль тілінде "жатық тас" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Геттанг қабатының және, демек, Юра жүйесінің өзінің негізінде пайда болды. Биостратиграфиялық тұрғыдан алғанда, псилоцератид аммониттерінің бірінші рет пайда болуы белгі ретінде қолданылды; бірақ бұл салыстырмалы түрде толық аммонит фаунасының болуына байланысты, бұл әлемнің әртүрлі аймандары арасындағы корреляцияны қиындатады. Егер осы биостратиграфиялық көрсеткіш қолданылса, онда Лиас тобы – литостратиграфиялық бөлім – Юра/Триас шекарасын қамтиды.
There are two possible origins for the name Lias: the first reason is it was taken by a geologist from an English quarryman's dialect pronunciation of the word "layers"; secondly, sloops from north Cornish ports such as Bude would sail across the Bristol Channel to the Vale of Glamorgan to load up with rock from coastal limestone quarries (lias and Carboniferous limestone from South Wales was used throughout North Devon/North Cornwall as it contains calcium carbonate to 'sweeten' (i. e. neutralise) the acidic Devonian and Carboniferous soils of the West Country); the Cornish would pronounce the layers of limestone as 'laiyers' or 'lias'; leac is Gaelic for "flat stone". over the actual base of the Hettangian Stage, and so of the Jurassic System itself. Biostratigraphically, the first appearance of psiloceratid ammonites has been used; but this depends on relatively complete ammonite faunas being present, a problem that makes correlation between sections in different parts of the world difficult. If this biostratigraphical indicator is used, then technically the Lias Group—a lithostratigraphical division—spans the Jurassic / Triassic boundary.
Ұлыбритания
Ұлыбритания жағалауында, әсіресе Гламорган, Солтүстік Йоркшир және Дорсет аймақтарында Лиас дәуірінің кең таралған шығарулары кездеседі. Дорсеттің "Юралық жағалауы" көбінесе Лайм-Регистік Мэри Аннингтің пионерлік еңбектерімен байланысты. Бұл аймақтағы Төменгі Юраның фациестері негізінен саз, жұқа әктас және күлте тастардан тұрады, олар толық теңіз жағдайында шөгіндірген. Лиас тобының қабаттары Оңтүстік Уэльстегі Гламорган жағалауында әсерлі жартастарды құрайды. Кардифф пен Порткаул арасында шамамен 23 километрге (14 миль) созылған, Бристоль шығанағында орналасқан бұл жартастардың ерекше қабаттары – қалыңдығы ондаған сантиметр болатын әктас пен саздың ритмикалық қайталануы, бұл кеш Триас шөлі теңіз суымен жабылған кезде пайда болған.
There are extensive Liassic outcrops around the coast of the United Kingdom, in particular in Glamorgan, North Yorkshire and Dorset. The 'Jurassic Coast' of Dorset is often associated with the pioneering work of Mary Anning of Lyme Regis. The facies of the Lower Jurassic in this area are predominantly of clays, thin limestones and siltstones, deposited under fully marine conditions. Lias Group strata form imposing cliffs on the Vale of Glamorgan coast, in southern Wales. Stretching for around 14 mile (23 km) between Cardiff and Porthcawl, the remarkable layers of these cliffs, situated on the Bristol Channel are a rhythmic decimetre scale repetition of limestone and mudstone formed as a late Triassic desert was inundated by the sea.
Амондықтар
Осы кезеңде триас жойылуының соңында дерлік құрып қалған аммоноидтар, күрделі тігіс үлгілері бар жаңа формалардың үлкен әртүрлілігіне таралып кетті (шын амонититтер). Амонититтер өте жылдам эволюциялады, ал олардың қабықшалары жиі сақталуы себепті, маңызды зоналық қазбалар болып табылады. Тек Еуропа ғана емес, әлем бойынша амонитит эволюциясының бірнеше айқын толқындары болды.
During this period, ammonoids, which had almost died out at the end of Triassic extinction, radiated out into a huge diversity of new forms with complex suture patterns (the ammonites proper). Ammonites evolved so rapidly, and their shells are so often preserved, that they serve as important zone fossils. There were several distinct waves of ammonite evolution in Europe alone.
Теңіз бауырымен жорғалаушылар
Ерте юра дәуірі теңіз жорғалаушыларының эволюциясындағы маңызды кезең болды. Геттанг кезеңінде бұрыннан бар ретиандық ихтиозаврлар мен плезиозаврлар гүлденуін жалғастырды, сонымен бірге осы теңіз жорғалаушыларының бірқатар жаңа түрлері пайда болды, мысалы, ихтиозаврлар арасында Иктиозавр және Темнодонтозавр, ал плезиозаврлар арасында Эвриклид, Макроплата және Ромалеозавр (барлығы Ромалеозаврлар, бірақ қазіргі уақытта бұл топ парафилетикалық деп есептеледі). Бұл плезиозаврлардың барлығы орташа көлемді мойын және үлкен басқа ие болды. Тоарцианда, ерте юра кезеңінің соңында, талатосухиандар (теңіз "крокодилдары") пайда болды, сондай-ақ ихтиозаврлардың жаңа туыстары (Стеноптеригий, Эврихинозавр және тұрақты түрде примитивті Суеволевиатан) және плезиозаврлар (эласмозаврлар (ұзын мойынды) Микроклидус және Окцитанозавр, сондай-ақ плайозавр Хауффиозавр) пайда болды.
The Early Jurassic was an important time in the evolution of the marine reptiles. The Hettangian saw the already existing Rhaetian ichthyosaurs and plesiosaurs continuing to flourish, while at the same time a number of new types of these marine reptiles appeared, such as Ichthyosaurus and Temnodontosaurus among the ichthyosaurs, and Eurycleidus, Macroplata, and Rhomaleosaurus among the plesiosaurs (all Rhomaleosauridae, although as currently defined this group is probably paraphyletic). All these plesiosaurs had medium sized necks and large heads. In the Toarcian, at the end of the Early Jurassic, the thalattosuchians (marine "crocodiles") appeared, as did new genera of ichthyosaurs (Stenopterygius, Eurhinosaurus, and the persistently primitive Suevoleviathan) and plesiosaurs (the elasmosaurs (long necked) Microcleidus and Occitanosaurus, and the pliosaur Hauffiosaurus).
Құрлық жануарлары
Құрлықта гетеродонтозавридтер, скледозаврлар, стегозаврлар және тетанурандар сияқты динозаврлардың жаңа түрлері пайда болды және триас кезеңінен мұраға қалған коэлофизоидтар, прозавроподтар және завроподтар топтарына қосылды. Оларды кішкентай етқоректілер ретінде сфеносухиандар мен протосухидтер крокодилдері де серіктейтін. Көкке көтерілгенде, триас кезеңінің соңында жойылған птерозаврлардың орнына жаңа түрлері келді. Ал бұталардың арасында ертедегі сүтқоректілердің түрлі-түрлі өкілдері, сондай-ақ тритилодонт синапсидтері, кесірткелерге ұқсас сфенодонттар және ертедегі лиссамфибиялар мекен етті.
On land, a number of new types of dinosaurs—the heterodontosaurids, scelidosaurs, stegosaurs, and tetanurans—appeared, and joined those groups like the coelophysoids, prosauropods and the sauropods that had continued over from the Triassic. Accompanying them as small carnivores were the sphenosuchian and protosuchid crocodilians. In the air, new types of pterosaurs replaced those that had died out at the end of the Triassic. But in the undergrowth were various types of early mammals, as well as tritylodont synapsids, lizard like sphenodonts, and early lissamphibians.