Кіріспе
Испан конкистадоры Родриго де Бастидас (испанша: Rodrigo de Bastidas; Triana, Seville, Andalusia, шамамен 1465 – Santiago de Cuba, Cuba, 28 шілде 1527) – испан конкистадоры және зерттеуші, Оңтүстік Американың солтүстік жағалауын картаға түсіріп, Панаманы ашқан және Санта-Марта қаласын негіздеген.
Rodrigo de Bastidas (roˈðɾiɣo ðe βasˈtiðas; Triana, Seville, Andalusia, c. 1465Santiago de Cuba, Cuba, 28 July 1527) was a Spanish conquistador and explorer who mapped the northern coast of South America, discovered Panama, and founded the city of Santa Marta.
Жеке өмір
Родриго де Бастидас Севилья маңындағы Триана қаласынан шыққан бай саудагер және теңізші болған. Тарихшы Мартин Фернандес де Наваррете жасаған қателіктің салдарынан Бастидасты кейде нотариус деп жаңылыстырады. Ол шамамен 1465 жылы туған және 1500 жылға дейін Исабель Родригес де Ромераға үйленген.
Барлау
1493 жылы Жаңа әлемге екінші сапарында Христофор Колумбпен бірге жүзіп шыққаннан кейін, де Бастидас Испания коронына өзінің саяхаттарын өз қаражатымен қаржыландыратын жеке саяхатты бастауға рұқсат сұрады. Жаңа әлемнің әртүрлі аумақтарын зерттеу құқығын де Бастидасқа беру үшін, Король одан таза пайдасының төрттен бірін беруді талап етті. Патша мен патшайым осы туралы жарлық шығарды, ол әлі күнге дейін Испанияның Ұлттық мұрағатында сақтаулы. 1500 жылғы қазан айында Кадис қаласынан екі кемемен – Сан-Антон және Санта-Мария-де-Грасиямен Жаңа әлемге аттанды. Бұл саяхатта оны Хуан де ла Коса және Васко Нунес де Бальбоа сүйемелдеді. Оңтүстік Америка жағалауында ол Кариб бассейнінің жағалауын зерттеу үшін Колумбияның Кабо-де-ла-Веласынан батысқа қарай жүзіп кетті. Ол Магдалена өзені деп атаған өзеннің сағасын ашты және Колумбия жағалауындағы Ураба шығанағын тапты. Панаманың Кариб теңізінің жоғарғы жағалауындағы Ла Пунта-де-Манзанильоға жеткенде, ол саяхатын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол бұл аймақты алғаш болып иеленген еуропалық ретінде танылды, сондықтан Панаманың ашылуымен марапатталды, оған жергілікті куна тайпасының Сан-Блас аймағы да кірді. Алайда, кемелерінің ағаш қабығын жеп кеткен теңіз құрттарының салдарынан кемелерінің нашар күйде болуы оны кері қайтуға және жөндеу үшін Санто-Домингоға баруға мәжбүр етті. Қайталап жөндеу жұмыстарына қарамастан, кемелер ақырында Жакаргуа портында батып, көптеген жергілікті құлдар суға кетіп, ал бірқатар алтын мен інжу-маржан құтқарылды. Де Бастидас Санто-Домингоға құрлық арқылы қайтуға мәжбүр болды, жол бойы таино тайпасынан азық-түлік пен заттарды алмастырды. Санто-Домингоға келгеннен кейін, губернатор Франсиско де Бобадилла оны тұтқындап, рұқсатсыз жергілікті халықпен сауда жасады деген айыппен Испанияға қайтарып жіберді. Испания королі оны бұл айыптардан ақтап, зейнетақымен марапаттады. Ол отбасымен бірге Санто-Домингоға оралды және "бір кезде 8000 басқа ие болғандықтан, малға бай болды". 1504 жылы ол Тьерра-Фирмеге тағы бір экспедиция ұйымдастырды, 600 құлды сату үшін ұстап әкелді. 1524 жылы ол Жаңа әлемге оралып, Хуан де Сеспедеспен бірге Колумбияның Кариб теңіз жағалауында Санта-Марта қаласын құрды. Қалаға Санта-Марта деп ат қойылды, өйткені қала Әулие Марта мерекесі күні (29 шілде) негізделді. Де Бастидас Испанияның ең асыл конкистадоры деп есептеледі, өйткені ол жергілікті халыққа құрметпен, адалдықпен және достықпен қарады; ол көршілерімен, жергілікті Таганга, Дорсино және Гайра тайпаларымен бейбіт қарым-қатынас сақтады, бірақ оның құлдары да болғандығы айтылады. Санта-Мартаның негізіне байланысты келесі цитата бұл атауға сәйкес келмейді: "Мен сізге Құдайдың көмегімен сізге қарсы күшпен кіріп, сіздерге қарсы барлық жерде және барлық жолмен соғысамын, мен сіздерді шіркеу мен олардың биліктеріне мойынсұнуға және бағынуға бағындырамын, мен сіздердің адамдарыңызды, әйелдеріңізді және балаларыңызды алып, оларды құл қыламын, сондай-ақ оларды сатамын және оларды билік иелерінің бұйрығымен иеленемін: мен сіздердің тауарларыңызды алып, сіздерге қолымнан келген барлық жамандықтар мен зияндылықтарды жасаймын, сондай-ақ өздерінің мырзаларына мойынсұнбайтын және қарсы тұратын, оған қарсы шығатын вассалдарына жасайтын жамандықтарды жасаймын. Мен осыдан туындайтын өлім мен зиян сіздердің кінәларыңыздан болатынын жариялаймын, олардың биліктерінен, менің және менімен бірге келген мырзалардан емес". Ол қазіргі Колумбиядағы Бонда және Бондигуа аумақтарына саяхат жасап, көп мөлшерде алтын саудалады. Де Бастидас әскерлеріне жергілікті халықты қатыгездікпен пайдалануға немесе олардың мүлкін тонауға тыйым салды. Алтын табу үмітімен қаһармандыққа шыққан оның әскерлері де Бастидастан үлесін сұрады. Ол оны өз әскерлерімен бөлісуден бас тартты, өйткені ол оны колонияның шығындарын өтеуге жұмсауы керек екенін айтты.
"I assure you that with the help of God I will enter powerfully against you, and I will make war on you in every place and in every way that I can, and I will subject you to the yoke and obedience of the church and their highnesses, and I will take your persons and your women and your children, and I will make them slaves, and as such I will sell them, and dispose of them as their highnesses command: I will take your goods, and I will do you all the evils and harms which I can, just as to vassals who do not obey and do not want to receive their lord, resist him and contradict him. And I declare that the deaths and harms which arise from this will be your fault, and not that of their highnesses, nor mine, nor of the gentlemen who have come with me here." On a trip to the interior and the territories of Bonda and Bondigua in present day Colombia, he traded a substantial amount of gold. De Bastidas had a policy prohibiting his troops from brutally using the indigenous people or robbing them of their goods. His troops, many of whom had gone adventuring in the hopes of obtaining gold, asked de Bastidas for a share. He refused to share it with his men, saying that he needed it to help defray the costs of the colony.
Өлім
Де Бастидастың алтынды бөлісуден бас тартуы оның кейбір серіктерін қатты ашуландырды, соның ішінде оның лейтенанты Виллафуэрте Бастидасты өлтіру үшін шамамен елу адамнан тұратын қастандық ұйымдастырды. Бір түні Бастидас ұйықтағанда оған шабуыл жасалып, бес рет пышақталды. Ол дауыс көтеріп, серіктері көмекке келді. Ауыр жарақат алғанмен, бірден көз жұмбаған жоқ. Санта-Мартада тиісті медициналық көмек болмағандықтан, Бастидас Санто-Домингоға теңіз арқылы баруға тырысты, бірақ нашар ауа райы оны Кубаға қонуға мәжбүр етті, онда ол алған жарақаттарынан қайтыс болды. Кейін оның жалғыз ұлы, архиепископ Родриго де Бастидас и Родригес де Ромера оның денесін Санто-Домингоға көшіріп, әйелі мен ұлымен бірге Санто-Домингоның отарлық аймағындағы Санта-Мария ла Менор соборында жерледі, бұл собор Америкадағы ең көне собор болып табылады.