Кіріспе

Индия немесе Эфиопияның мифтік қасқыр-иті Крокотта немесе крокотта, крокута немесе леукрокотта – гиенамен байланысты, адамдар мен иттің қаһарлы жауы ретінде сипатталған аңызды жануар.

Ежелгі жазбалар

Страбон, "крокуттас" сөзін қолданып, аңды қасқыр мен иттің аралас ұрпағы деп сипаттайды (Geographica, XVI.4.16). Плиний өзінің "Табиғи тарих" (VIII.72 және 107) еңбегінде крокотаны ит пен қасқырдың немесе гиена мен арыстанның араласуынан туған жаратылыс ретінде келтіреді. Бұл жануарлармен будандасқанда, эфиопиялық арыстан "корокотта" тудырады, ол адамдар мен малдың дауыстарын осыған ұқсас түрде еліктейді. Оның әр жағындағы жақ сүйегінде үзіліссіз сүйек тізбегі бар, ол қызыл иеден тыс үздіксіз тіс құрайды. Порфирий "Жануарлық тағамнан бас тарту туралы" (III.4) кітабында былай деп жазады: "Инді гиенасы, жергілікті тұрғындар оны крокотта деп атайды, адамгершілікпен сөйлейді, үйлерге барады және өзін жеңуге болатынын білген адамды шақырады, тіпті оқытушысыз". "Август тарихы" бойынша, император Антонин Пий 148 жылы он жылдық тойында, мүмкін, корокоттаны тарту еткен. Тарихшы Кассиус Дио кейінірек император Септимий Северустың крокотаны Римге әкелгенін айтады, былай дейді: "Менің білуімше, бұл үнділік түр алғаш рет Римге осы кезде әкелінді. Оның түсі арыстан мен жолбарысқа ұқсас, сонымен қатар ит пен түлкінің ерекшеліктері де араласқан". Кейінгі орта ғасырлық мал кітаптары осы әртүрлі мәліметтерді шатастырды, сондықтан мифтік жаратылыс әртүрлі есімдермен және нақты да, қиялданған сипаттамалармен кездеседі. Крокоттаның көздерінің жолақты тастардан тұратыны және тілдің астына қойылғанда болжамдық күш беретіні туралы идея ежелгі дереккөздерде кездеспейді. "Абердинский звериник" Леукротаны "Үндістанда туған жылдам жануар" деп сипаттайды, оның денесі есектей, артқы жағы бұғыдай, ал кеудесі мен аяқтары арыстанға ұқсас, оның суреті Folio 15v-де келтірілген.

Гиенаға ұқсастығы

Жапырақты гиенаның ғылыми атауы (Crocuta crocuta) мифологиялық крокоттадан алынған, және сипаттамаларында кейбір ұқсастықтар бар. Гиеналардың өте күшті тістері мен жақтары болады, олар кең ауқымды тағамдарды қорыта алады, тамақ үшін адам денелерін қазып шығарады және қорқынышты түрде адамға ұқсас дыбыстар шығарады (мысалы, олардың әйгілі күлкісі). Гиена туралы жергілікті халық ауыз әңгімелерінде көбінесе оларға жыныс ауыстыру (ерлер мен әйелдерді ажырату қиын), кейпін өзгерту және адам тілімен сөйлеу сияқты қабілеттер беріледі. Бұлардың бәрі гиенаның крокотта туралы бастапқы миф құруға үлес қосуы мүмкін деген сенімді күшейтеді.

Әдебиетте

Хорхе Луис Борхес өзінің "Қиялға салынған жаратылыстар кітабында" крокотта мен леукрокотта туралы айтады. Лейкрокотталар Рик Риорданның "Жеміз құдайлар күнделіктері" романында кездеседі, онда Люк пен Талия олардың шағын тобымен арбалы үйдің ішінде кездеседі. Лейкрокота Сюзанна Кларктың "Джонатан Стрэндж және Мистер Норрелл" кітабында "Лейкрокота, кешкі қасқыр" атты тарауда бейнеленеді, онда басты кейіпкер кітаптағы тағы бір адамды оның мінезі мен өмір салтына сілтеме жасай отырып, солай атайды. Сөйлейтін Лейкрокотта Катерина М. Валентенің "Жетімдердің әңгімелері: түнгі бақта" романында пайда болады және қорқынышты сыртқы түрі мен беделіне қарамастан басты кейіпкерлерге көмек көрсетеді.