Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ғылыми фантастикадағы жарықтан жылдам саяхат – ғылыми фантастикадағы түсінік.
Faster than light travel in science fiction
the science fiction concept
Ғылыми фантастикада гиперғарыш (нульдік кеңістік, субкеңістік, оверкеңістік, секіру кеңістігі және осыған ұқсас терминдермен де белгілі) – жоғары өлшемдерге, сондай-ақ параллель әлемдерге және жарықтан жылдам (FTL) жұлдызаралық саяхатқа қатысты түсінік. Оның ғылыми фантастикада қолданылуы 1931 жылы «Amazing Stories Quarterly» журналында басталып, кейін ондаған жылдар ішінде Исаак Азимов, Э.С. Табб сияқты авторлардың туындыларында және «Жұлдызды соғыстар» сияқты медиа франшизаларда кеңінен қолданылу арқасында ғылыми фантастиканың ең танымал троптарының біріне айналды. Осы түсініктің танымалдылығының басты себебі – әдеттегі кеңістікте жарықтан жылдам саяхаттың мүмкін болмауы, ал гиперғарыш жазушыларға осы шектеуді айналып өтуге мүмкіндік береді. Көптеген туындыларда гиперғарыш – үш өлшемді кеңістігіміздің пішінін өзгертіп, алыс нүктелерді жақындатуға мүмкіндік беретін жоғары өлшем ретінде сипатталады, бұл құрт тесігінің тұжырымдамасына ұқсас; немесе параллель әлемдерге баруға арналған қысқа жол. Әдетте, оны «гипержетек» деп аталатын құрылғы арқылы «секіру» процесі арқылы жүзеге асыруға болады, мұны түсіндіру үшін кейде «резеңке ғылым» қолданылады. Көптеген туындыларда гиперғарыш сюжетке қажетті FTL саяхаттарын қамтамасыз ететін ыңғайлы құрал ретінде пайдаланылады, бірақ оны өзінің әңгімелеуіндегі орталық элементке айналдыратындар да бар. Көбінесе жұлдызаралық саяхат контекстінде қолданылса да, кейбір туындылар гиперғарыш тұрғындары, гиперғарыш энергия көзі ретінде немесе тіпті гиперғарыш – өмірден кейінгі өмір сияқты басқа сюжеттік желілерге назар аударады. Бұл термин кейде ғылыми еңбектерде де осымен байланысты контексте кездеседі.
In science fiction, hyperspace (also known as nulspace, subspace, overspace, jumpspace and similar terms) is a concept relating to higher dimensions as well as parallel universes and a faster than light (FTL) method of interstellar travel. Its use in science fiction originated in the magazine Amazing Stories Quarterly in 1931 and within several decades it became one of the most popular tropes of science fiction, popularized by its use in the works of authors such as Isaac Asimov and E. C. Tubb, and media franchises such as Star Wars. One of the main reasons for the concept's popularity is the impossibility of faster than light travel in ordinary space, which hyperspace allows writers to bypass. In most works, hyperspace is described as a higher dimension through which the shape of our three dimensional space can be distorted to bring distant points close to each other, similar to the concept of a wormhole; or a shortcut enabling parallel universe that can be travelled through. Usually it can be traversed – the process often known as "jumping" – through a gadget known as a "hyperdrive"; rubber science is sometimes used to explain it. Many works rely on hyperspace as a convenient background tool enabling FTL travel necessary for the plot, with a small minority making it a central element in their storytelling. While most often used in the context of interstellar travel, a minority of works focus on other plot points, such as the inhabitants of hyperspace, hyperspace as an energy source, or even hyperspace as the afterlife. The term occasionally appears in scientific works in related contexts.
Тұжырымдама
Гиперғарыштың негізгі қағидасы – кеңістіктегі зор қашықтықтарды қысқа жол арқылы жылдам жүріп өту мүмкіндігі. Осы қысқа жолды түсіндіру үшін екі кең таралған модель қолданылады: бүктеу және бейнелеу. Бүктеу моделінде гиперғарыш – жоғары өлшемді кеңістік, оның арқасында біздің үш өлшемді кеңістігіміздің пішінін өзгертіп, алыс нүктелерді жақынға келтіруге болады; Роберт А. Хайнлайнның "Старман Джонс" (1953) романында кең таралған салыстыру – үшінші өлшемде екі өлшемді қағазды немесе матаны жиырып, осылайша бетіндегі нүктелерді жанастыру. Бейнелеу моделінде гиперғарыш – біздің ғаламымыздан әлдеқайда кішкентай, бірақ міндетті түрде бірдей пішіндес емес, параллель ғалам. Оған қалыпты кеңістіктегі бір орналасқан жерге сәйкес келетін нүктеден кіріп, қалыпты кеңістіктегіден әлдеқайда қысқа қашықтықты саяхаттағаннан кейін, басқа орналасқан жерге сәйкес келетін нүктеден шығуға болады. «Ғылыми фантастикадағы ғылым» оны әлем картасына қадам басып, қазіргі орналасқан жеріңнен басқа континентке дейін жүріп, содан кейін картадан шығып, жаңа жерде өзіңді табумен салыстырады. Боб Шоудың "Түнгі серуен" (1967) романында айтылғандай, гиперғарыш "картасының" әлдеқайда күрделі пішіні болуы мүмкін.
The basic premise of hyperspace is that vast distances through space can be traversed quickly by taking a kind of shortcut. There are two common models used to explain this shortcut: folding and mapping. In the folding model, hyperspace is a place of higher dimension through which the shape of our three dimensional space can be distorted to bring distant points close to each other; a common analogy popularized by Robert A. Heinlein's Starman Jones (1953) is that of crumpling two dimensional paper or cloth in the third dimension, thus bringing points on its surface into contact. In the mapping model, hyperspace is a parallel universe much smaller than ours (but not necessarily the same shape), which can be entered at a point corresponding to one location in ordinary space and exited at a different point corresponding to another location after travelling a much shorter distance than would be necessary in ordinary space. The Science in Science Fiction compares it to being able to step onto a world map at one's current location, walking across the map to a different continent, and then stepping off the map to find oneself at the new location—noting that the hyperspace "map" could have a significantly more complicated shape, as in Bob Shaw's Night Walk (1967).