Медициналық терминология: Аурулардың асқынулары мен салдары

Кіріспе

Медициналық терминология

Медицинада асқыну – аурудың, денсаулық жағдайының нашарлауы немесе емдеудің қолайсыз нәтижесі. Асқынулар аурудың болжамын немесе нәтижесін нашарлауы мүмкін. Асқынулар әдетте аурудың ауырлығының күшеюін немесе жаңа белгілердің, симптомдардың немесе патологиялық өзгерістердің пайда болуын қамтиды, олар организмге таралып, басқа мүшелер жүйелеріне әсер етуі мүмкін. Осылайша, асқынулар бұрыннан бар аурулардың салдарынан туындайтын жаңа аурулардың дамуына әкелуі мүмкін. Асқынулар түрлі емдеулердің нәтижесінде де пайда болуы мүмкін. Асқынулардың дамуына бірнеше фактор әсер етеді, оның ішінде осалдық деңгейі, сезімталдық, жас, денсаулық жағдайы және иммундық жүйенің күйі. Аурудың, процедураның немесе емдеудің ең көп кездесетін және ауыр асқынуларын білу, олардың алдын алуға және қажет болған жағдайда емдеуге дайындық жасауға мүмкіндік береді. Асқынуларды ауру немесе жарақаттың жедел (бастапқы, ең ауыр) фазасынан кейін пайда болатын қалдық әсерлер – салдарлармен шатастырмау керек. Салдарлар аурудың дамуының басында немесе бірнеше аптадан айларға дейін пайда болуы мүмкін және бастапқы жарақаттың немесе аурудың нәтижесі болып табылады. Мысалы, күйіктен қалған тырнақала немесе инсульттан туындаған дисфагия салдар болып есептеледі. Сонымен қатар, асқынуларды бір мезгілде болатын, бірақ себептік байланысы жоқ аурулар – коморбидтіктермен шатастырмау керек. Асқынулар жағымсыз әсерлерге ұқсас, бірақ соңғы термин көбінесе фармакологиялық контексте немесе жағымсыз салдар күтілетін немесе жиі кездесетін жағдайларда қолданылады.

Қалта дифференциациясы

Атриалдық фибрилляция – атриовентрикулярлық (АВ) түйіннің нашар жұмысынан туындаған, жүректің жылдам және дұрыс емес соғысын сипаттайтын аритмияның бір түрі. Атриалдық фибрилляцияның пайда болу себебінде жүректің сол қарыншасынан өкпе және дене айналымына қанды тиімді түрде қабылдау бұзылады. Сол және оң қарыншалар (жүректің төменгі бөлімдері) сол және оң құлақшалардың (жүректің жоғарғы бөлімдері) ретсіз жирылуына байланысты толыққанды толмайды. Жүрек қанды өкпеге немесе дене тамырларына тиімді түрде сорғылай алмайды, нәтижесінде қан жүрек камераларында жиналады. Атриалдық фибрилляция салдарынан жүректе қан жиналуы қан ұйығы (тромб) пайда болу қаупін арттырады, сондай-ақ тамыр қабынуын, эндокардитті және жасанды жүрек клапандарының асқынуына себеп болуы мүмкін.

Қант диабеті

Қант диабеті, немесе жай ғана диабет – қандағы глюкозаның (жалпы қанттың түрі) деңгейін реттеудің бұзылуы. І және ІІ типті созылмалы қант диабетінің екі түрі бар. Екеуі де организмнің қантты тіндерге дұрыс сіңіре алмауынан қандағы глюкоза деңгейінің қалыптан тыс жоғарылауына алып келеді. Диабетпен ауыратын адам өмір бойы тамақ қабылдауын, қандағы қант деңгейін және физикалық белсенділігін үнемі бақылап отыруы қажет. Диабеттің асқынған немесе ауыр сатысында келесідей асқынулар пайда болуы мүмкін: жүрек-қан тамырлары аурулары. Диабетпен ауыратын ересектер жүрек ауруынан диабеті жоқ адамдарға қарағанда әлдеқайда көп көз жұмады. Диабет семіздік, инсулинге қарсы тұру, қандағы холестерин мен триглицеридтердің жоғары деңгейі, жоғары қан қысымы сияқты жүрек-қан тамырлары ауруларының түрлі факторларымен байланысты. Бұл жағдайлар тромбоз, атеросклероз (жүректің кейбір бөліктеріне жеткілікті мөлшерде оттегі жеткізбеуге алып келетін коронарлық артериялардың тарылуы) және гипертония қаупін арттырады. Диабеттік нефропатия несептегі альбуминнің қалыптан тыс жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Бұл I немесе II типті диабетпен ауыратын науқастардың шамамен 40% - ында кездеседі. Диабеттік ретинопатия. І және ІІ типті қант диабетінің созылмалы немесе ұзаққа созылған түрі гипергликемия (қандағы глюкозаның жоғарылауы) салдарынан көздің торлы қабығының қан тамырларының зақымдануына әкелуі мүмкін. Қан тамырларының зақымдануы мен бітелуі микроаневризмалардың, көз жастарынның пайда болуына және көздің артқы жағына сұйықтық ағуына себеп болады. Бұл қан тамырларының қалыптан тыс өсуіне, жүйке зақымдануына немесе көз ішілік қысымның артуына алып келуі мүмкін. Симптомдар бастапқыда көрудің нашарлауы ретінде білінеді, бірақ соқырлық, глаукома, торлы қабықтың айырылуы және шыны тәрізді денеге қан кету сияқты ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Аяқтардың зақымдануы. Диабет аяқ-қолдарға қан ағымын нашарлатуы мүмкін. Аяққа келген жарақаттарда қан ағымы жеткіліксіз болса, жара пайда болып, инфекцияға ұшырауы мүмкін. Диабеттік нейропатиясы бар адамдар зақымдануды байқамауы мүмкін және гангрена (қан жеткіліксіздігінен тіндердің некрозы) дамуы мүмкін. Тері аурулары. II типті диабет кезінде инсулинге сезімталдық төмендегендіктен, қандағы инсулин деңгейі ұзақ уақыт бойы жоғары болуы мүмкін. Инсулин әдетте инсулин рецепторларына байланысады, бірақ оның көп мөлшері эпителий тініндегі инсулин тәрізді өсу факторының (IGF) рецепторларына байланысуы мүмкін. Бұл кератиноциттер мен фибробластардың шамадан тыс көбеюіне әкелуі мүмкін. Бұл акантоз нигриканс ретінде көрінеді, яғни қолтық асты, мойын, қолдар және бет сияқты тері аймақтарының қалыңдауы мен қараюы. Басқа тері ауруларына диабеттік дермопатия, саусақтың склерозы, жарылыстық ксантоматоз және т.б. жатады.

Diabetes mellitus, also known simply as diabetes, is a disorder of the regulation of blood glucose (a common type of sugar) levels. There are two types of chronic diabetes mellitus: type I and type II. Both lead to abnormally high levels of blood glucose as the body is not able to properly absorb the sugar into tissues. Diabetes requires a life long consistent monitoring of food intake, blood sugar levels, and physical activity. Diabetes mellitus may present a series of complications in an advanced or more severe stage, such as:
Cardiovascular disease. Adults with diabetes are significantly more likely to die from heart disease than are those without diabetes. Diabetes is associated with risk factors for various cardiovascular diseases including obesity, insulin resistance, high blood cholesterol and triglyceride content, and high blood pressure. These conditions increase risk of thrombosis, atherosclerosis (blockage of coronary arteries leading to inadequate supply of oxygen to parts of the heart), and hypertension Initial symptoms may present as numbness, tingling, pain, muscular weakness, loss of reflexes or proper bodily functions, and many others. Diabetic nephropathy is specifically characterized by abnormally high levels of urinary albumin excretion. This affects approximately 40% of patients with type I or type II diabetes. Diabetic retinopathy. Chronic or prolonged type I and type II diabetes can lead to damage in the blood vessels of the retina due to hyperglycemia (excessive blood glucose). Damage and blockage of the vessels causes microaneurysms, tears, and leakage of fluid into the back of the eye. This can eventually lead to abnormal blood vessel growth, nerve damage, or excessive pressure buildup in the eye. Symptoms initially present as blurred vision but can lead to more serious complications such as blindness, glaucoma, retinal detachment, and vitreous hemorrhage. Foot damage. Diabetes mellitus can lead to poor vascular blood flow to the extremities. Injury of the foot with inadequate blood flow can progress to ulcers and become infected. Individuals with diabetic neuropathy may not notice the damage and may develop gangrene (tissue necrosis due to inadequate blood supply). Skin conditions. Insulin insensitivity in the case of type II diabetes can cause prolonged increases in blood insulin. Insulin normally binds to insulin receptors but in excess amounts may bind to insulin like growth factor (IGF) receptors in epithelial tissue. This can cause excessive proliferation of keratinocytes and fibroblasts. This presents as acanthosis nigricans, a thickening and darkening of areas of the skin such as the armpits, necks, hands, and face. Other skin conditions include diabetic dermopathy, digital sclerosis, eruptive xanthomatosis, and others.

Неврологиялық / психиатриялық асқынулар

Бауыр энцефалопатиясы – бауыр циррозының мүмкін болатын асқынуы. Маңызды зиялық, физикалық және даму қабілеттерінің нашарлауы – емделмеген гидроцефалияның жиі кездесетін асқынулары. Өзіне-өзі қол жұмсау – адамның өміріне үнемі теріс әсер ететін көптеген аурулар мен жағдайлардың кең таралған асқынуы, мысалы, ауыр депрессия, посттравматикалық стресс синдромы, шизофрения, күйбеңдеу синдромы немесе заттық тәуелділік. Сыртқы емдеуде қолданылатын дәрілердің асқынулары өте жиі кездеседі және көптеген науқастар осыған байланысты алаңдаушылық немесе дискомфорт сезінеді. Дәріге парадоксалды реакция; яғни, дәрінің күтілген әсеріне кері реакция. Мысалы, бензодиазепиндер – психоактивті дәрілер класы, олар жеңіл транквилизаторлар саналады және әртүрлі гипнотикалық, седативтік, анксиолитикалық, құрысуға қарсы және бұлшықеттерді босаңсытатын әсерлерге ие; парадоксальды түрде, олар сезімтал адамдарда гиперактивтілік, алаңдаушылық, құрысулар және т.б. тудыруы мүмкін.

Жүктілік

Жүктілік – соңғы менструальді циклден бастап, шамамен 9 ай немесе 40 аптаға созылатын әйел организміндегі ұрықтың немесе жетілмеген нәрестенің дамуы. Ол үш триместрге бөлінеді, әрқайсысы шамамен 3 айға созылады. Бірінші триместрде ұрық жетіліп, мүшелері қалыптаса бастайды, аяқ-қолдары өседі және бет пішіні анықталады. Екінші және үшінші триместрлерде организмнің қарқынды өсуімен және функционалдық дамуымен ерекшеленеді. Гипертония. Дамитын ұрық ананың жатырында үлкейіп, оның артериялары мен қан тамырларына қысым түсіреді. Бұл қан ағынының төмендеуіне және жүйелік қан қысымының жоғарылауына себеп болады. Егер ана жүктілікке дейін және кейін де жоғары қан қысымымен күрессе, онда бұл созылмалы гипертония деп саналады; ал егер ол жүктіліктің 20 аптасынан кейін немесе жүктілік кезінде пайда болса, онда бұл жүктілік гипертониясы болып табылады. Бұрын гипертониямен ауырған анада жүктілік гипертониясының белгілері пайда болса, бұл преэклампсияға алып келуі мүмкін, бұл ана мен дамитын ұрыққа зиян келтіретін ауыр жағдай. Жүктілік диабеті. Қандағы қант деңгейін қалыпты деңгейде ұстау үшін әдетте бүйрек безінен инсулин бөлінеді. Жүктілік кезінде ұрықты қоршаған плацента инсулиннің әсерін тежейтін гормондар шығарып, ананың қандағы қант деңгейінің төмендеуіне кедергі келтіреді. Бұл көбінесе жүктіліктің екінші жартысында пайда болады және нәрестеде артық салмақ, мерзімінен бұрын босану және баланың екінші типті диабетке шалдығу қаупін арттыруы мүмкін. Мерзімінен бұрын босану. Жүктіліктің 37 аптасына дейін босанған нәресте мерзімінен бұрын туған болып есептеледі. Бұл баланың жетілмеген ішкі органдарына, мінез-құлқындағы немесе оқудағы қиындықтарға, төмен салмаққа және тыныс алу мәселелеріне әкелуі мүмкін. Түсік. Жүктіліктің 20 аптасына дейін дамитын ұрықтың жоғалуы. Өлі туу. Жүктіліктің 20 аптасынан кейін дамитын ұрықтың жоғалуы. Бұл хромосомалық аномалиялар, даму мәселелері немесе ананың денсаулығымен байланысты проблемалар сияқты түрлі себептерге байланысты болуы мүмкін. Жүктілік кезінде пайда болатын және бірінші триместрден кейін де тоқтамайтын, тұрақты және күшті жүрек айну сезімі. Бұл таңертеңгі аурудан өзгеше, ол көбірек таралған және аз ауыр болады.

Pregnancy is the development of an embryo or fetus inside the womb of a female for the rough duration of 9 months or 40 weeks from the last menstrual period until birth. It is divided into three trimesters, each lasting for about 3 months. The first trimester is when the developing embryo becomes a fetus, organs start to develop, limbs grow, and facial features appear. The 2nd and 3rd trimesters are marked by a significant amount of growth and functional development of the body. Hypertension. The developing fetus enlarges in the mother's womb, placing pressure on the arteries and vasculature of the mother. This causes a reduction in blood flow and a systemic increase in blood pressure. If the mother had high blood pressure prior to and after pregnancy it is considered chronic hypertension; if it occurs after 20 weeks of gestation or pregnancy, it is gestational hypertension. A previously hypertensive mother who shows signs of gestational hypertension can lead to preeclampsia, a more severe case which can be detrimental to the mother and developing fetus. Gestational diabetes. Appropriate levels of blood sugar is typically maintained by insulin secretion from the pancreas. During pregnancy the placenta surrounding the developing fetus produces hormones that can inhibit the action of insulin, preventing the mother's blood sugar from decreasing. Occurs primarily in the second half of pregnancy and can cause excessive birth weight, preterm delivery, and place the child at greater risk for type II diabetes. Preterm labor. Delivery of the baby prior to 37 weeks of pregnancy is considered preterm. This can cause a variety of issues with the child including underdeveloped viscera (organs), behavioral or learning disabilities, low birth weight, and respiratory issues. Miscarriage. The loss of the developing fetus prior to 20 weeks of pregnancy. Stillbirth. The loss of the developing fetus after 20 weeks of pregnancy. Can be due to a variety of reasons including chromosomal abnormalities, developmental issues, or health related problems of the mother. Persistent, acute nausea throughout pregnancy that does not go away after the first trimester. Different from morning sickness which is more common and less severe.

Стрептококкпен жүретін фарингит

Стрептококклы фарингит, сондай-ақ, гортанның стрептокогы деп аталады, А тобындағы Strep, Streptococcus pyogenes, грам оң, кокк, бета гемолитті (қан жасушаларын лиздеуге қабілетті) бактериялардың тудырған тыныс алу жолдарының инфекциясы. Ол негізінен тікелей контакті арқылы және ауыз суы немесе басқа да секрециялар арқылы сұйықтықтардың берілуі арқылы таралады және көбінесе балаларда кездеседі. Стрептококклы фарингит түрлі асқынуларға алып келуі мүмкін, ал инфекцияның қайталануы оның пайда болу ықтималдығын арттырады. Көптеген жағдайларда, қосымша жағымсыз реакцияларға емдеудің жетіспеуі және организмнің иммундық жауабы себеп болады. Оларға мыналар жатады: стрептококк ауруының белгілерінен басқа, адамдарда теріде қызыл бөртпе, терінің қызаруы және тілдің қызыл түске боялуы (көкбауыр тіл) пайда болуы мүмкін. Емдеу стрептококк ауруына арналған еммен бірдей. Ревматизм. Ревматизм әдетте стрептококк ауруының белгілері басылғаннан кейін бірнеше аптадан соң дамиды және ерте ем (антибиотиктер) тағайындалса, оның даму ықтималдығы төмендейді. Гломерулонефрит. Бүйрек зақымдануы, стрептококк инфекциясынан кейін бірнеше аптадан соң пайда болуы мүмкін. Бұл бүйректегі инфекцияның тікелей салдары емес, иммундық жүйенің жоғары сезімталдық реакциясынан туындайды деп саналады. Симптомдары: несепте қан немесе белок, артериялық гипертензия және несеп шығарудың азаюы. Бұл жағдайда, өмір бойында бүйрек зақымдануына әкелуі мүмкін. Орта құлақтың қабынуы (отит). Ортаңғы құлақтың инфекциясы. Менингит. Орталық нерв жүйесінің (ми және жұлын) қабынуы, ісінуге алып келеді. Симптомдары ересектер мен балаларда әртүрлі болуы мүмкін, бірақ бас ауруы, қызба, мойынның қатаюы және басқа да неврологиялық бұзылыстарды қамтиды. Ауыр асқынулардың алдын алу үшін ерте емдеу маңызды. Токсикалық шок синдромы. Streptococcus pyogenes сияқты әртүрлі бактериялардың токсиндеріне организмнің ауыр реакциясы. Иммундық жүйенің шамадан тыс жауабынан туындайды және гипотония, қызба, ал ауыр жағдайларда – органдардың жеткіліксіздігіне әкелуі мүмкін.

Хирургиялық / процедуралық асқынулар

Пуэрперл қызуы бала туған кезде жиі кездесетін асқынушылық болды, антисептикалық заттар мен антибиотиктер пайда болғанға дейін аналардың жоғары өлім-жітіміне себеп болды. Простатектомиядан кейін эректильді дисфункция және несепті ұстамау мүмкін. Зыянды гипертермия жалпы анестезияға реакция ретінде, хирургиялық операция кезіндегі асқынушылық ретінде туындауы мүмкін. Қабырғалар мен кеуде сүйегінің сынуы жүрек-өкпе реанимациясының нәтижесінде болатын асқынушылықтардың бірі болуы мүмкін.

Қиындықтардың басқа мысалдары

Сепсис (қан инфекциясы) бактериялық, вирустық немесе саңырауқұлақтық инфекцияның салдарынан туындауы мүмкін. Түсік – ерте жүктіліктің ең көп кездесетін асқынуы. Экзема вакцинатумы – экземасы бар адамдарда шешекке қарсы вакцинациядан кейін болатын сирек және ауыр асқыну.