Кіріспе

Дритреро Аголли (13 қазан 1931 – 3 ақпан 2017) – албан ақыны, жазушысы және саясаткер. Ол Кеңес Одағының Ленинград қаласында білім алды және көбінесе өлеңдер, сондай-ақ әңгімелер, очерктер, пьесалар мен романдар жазды. 1973 жылдан 1992 жылға дейін Албания жазушылар мен суретшілер одағының төрағасы болды. Албания коммунистік номенклатурасындағы маңызды тұлғалардың бірі болды.

Өмірбаян

Аголли Деволл ауданының Менкулас ауылында албандық, бекташи шаруа отбасында дүниеге келді. Ол және оның отбасы албан тілінің тоск диалектісінде сөйледі. 1952 жылы Гирокастерде орта мектепті бітірді. Кейін Ленинград университетінің өнер факультетінде оқыды және Албанияға оралған соң журналистикамен айналысып, 15 жыл бойы "Zëri i Popullit" күнделікті газетінде жұмыс істеді. Аголли сондай-ақ Албания Парламентінің депутаты болды.

Ақындық бастауы

Аголли бастапқыда ақын болды. Оның алғашқы өлеңдер жинақтары: "Мен көшеге шықтым" (Тірана, 1958), "Менің қадамдарым тротуарда" (Тірана, 1961) және "Тау жолдары мен жаяу жолдар" (Тірана, 1965).

Прозалық әрекеттер

Прозашы ретінде Аголли алғаш рет "Комиссар меморандумы" романын жазды (Тирана, 1970), ағылшын тіліне аударғанда "Қола бюст, Тирана, 1975". Аголлидің екінші романы, 1983 жылы ағылшын тіліне аударылған "Зеңбірекпен жүрген адам" (Тирана, 1975) партизандық тақырыпты басқаша көзқараспен қарастырады. Партизандық ерлік туралы осы екі романнан кейін Аголли өзінің сатирикалық "Жолдас Зилоның шарықталуы мен құлдырауы" (Тирана, 1973) романын жариялады. Жолдас Зило – ізгі ниетті, бірақ тиімсіз бюрократ, белгісіз мемлекеттік мәдениет бөлімінің директоры. Оның әрекетсіз мақтанышы, ақылға сыймас құштарлығы, қоғамдағы әжуалы мінез-құлқы, оның шарықталуы мен құлдырауы – барлығы оның еңбекқор және епті бағыныштысы әрі досы Демке тарапынан бейтарап бақылаушы ретінде егжей-тегжейлі жазылған. Жолдас Зило – кез келген қоғам мен дәуірде кездесетін жалпылама бейне, сыншылар оны Даниэль Дефо мен Николай Гогольдің "Ревизорынан" бастап Франц Кафка мен Милан Кундераның "Зерт" туындысына дейін түрлі салыстырулармен сипаттады. "Жолдас Зилоның шарықталуы мен құлдырауы" алғаш рет 1972 жылы Тиранадағы "Хостени" сатиралық журналында жарық көрді және келесі жылы монография түрінде басылды.

Албания жазушылар және суретшілер лигасы

Аголли 1973 жылдан 1992 жылға дейін Албания жазушылар мен суретшілер лигасының төрағасы болды. Касем Требешина түрмеге қамалды, Пьетр Арбнори (кейде «Албан Манделасы» деп аталды) әдеби антикоммунистік еңбектері үшін қайтадан сотталып, 26 жасынан 54 жасына дейін түрмеде отырды, Билал Хаферри қуылды, коммунистік лагерьтерге жер аударылды және АҚШ-қа қашуға мәжбүр болды, Вильсон Бллошми атып өлтірілді, ал тағы да көптеген адамдар түрлі жазаларға ұшырады. Ақын Шевахир Спахиу және жазушы Исмаил Кадаре сияқтылар аман қалды, олар режимнен және оның Сигурими құпия полициясынан қашу үшін Францияға көшті, кейіннен Prix mondial Cino Del Duca, Herder сыйлығы, Man Booker International сыйлығы, Prince of Asturias сыйлығы, Иерусалим сыйлығы, Park Kyong ni сыйлығы және Нейштадт халықаралық әдебиет сыйлығын жеңіп алды.

1990 жылдар

1990 жылдардың басында ол Албания Социалистік партиясының парламент мүшесі болды. Ол сонымен қатар Dritëro баспасын құрып, жаңа проза мен поэзия жариялады. Аголли 1990 жылдары бойы жазумен айналысты. Оның өлеңдер жинақтары: «Уақыт сұраушысы» (Тирана, 1995), «Ата-бабаларымыздың рухы» (Тирана, 1996), «Бейтаныс адам жақындап келеді» (Тирана, 1996), «Әкем мен өзім үшін баллада» (Тирана, 1997), «Түн ортасының жазбалары» (Тирана, 1998) және «Алыстағы қоңырау» (Тирана, 1998). Прозалық туындыларының арасында: «Ақымақтар» (Тирана, 1995) әңгімелер жинағы; «Жылаңаш атты» (Тирана, 1996) және «Шайтанның жәшігі» (Тирана, 1997) кітаптары бар. Аголли өмірінің көп бөлігін темекі шегумен өткізді, 2017 жылдың 3 ақпанында 85 жасында өпке ауруынан Тиранада қайтыс болды.

Мұра

Аголли албан коммунистік номенклатурасының басшысы болғанымен, Албанияда оны әлі де көп оқиды.