Кіріспе

Аурулар тобы. Балаларда интерстициалдық өкпе аурулары деп аталатын ерекше түрлері бар. Кейде осы аурулар тобын белгілеу үшін "ChILD" аббревиатурасы қолданылады. Интерстициалдық өкпе ауруларының 30-40% жағдайында өкпе фиброзы дамиды, оның медианалық өмір сүру мерзімі 2,5-3,5 жылды құрайды. Идиопатиялық өкпе фиброзы – себебі анықталмаған (идиопатиялық) интерстициалдық өкпе ауруының бір түрі болып табылады және радиографиялық (базалық және плевраға негізделген фиброз, соты тәрізді құрылым) және патологиялық (уақыт және кеңістік бойынша әртүрлі фиброз, гистопатологиялық соты тәрізді құрылым және фибробластикалық ошақтар) ерекше белгілерімен сипатталады. 2015 жылы интерстициалдық өкпе аурулары және өкпе саркоидозы 1,9 миллион адамға әсер етті. Олардың салдарынан 122 мың адам қайтыс болды.

Себептер

ЖЖБ себебі белгісіз (идиопатиялық) немесе белгілі (екіншілік) болуына қарай жіктелуі мүмкін.

Диагностика

АЖД диагностикасы белгілер мен симптомдарды бағалауды, сондай-ақ кәсіби факторларға қатысты егжей-тегжейлі анамнезді зерттеуді қамтиды. АЖД көбінесе демқынқысып, физикалық жүктемеге төзбеушілік күшеюімен және АЖД-сы бар адамдардың 30-50%-ында созылмалы жөтелмен көрінеді. Тексеру кезінде, велькроның сыңғырлауына ұқсас дыбыс – велькро ажыратылғандағы дыбысқа салыстырылатын сыңғырлаулар АЖД-де жиі кездеседі. Клиникалық анамнез бен суреттемелер нақты диагнозды көрсетпесе немесе қатерлі ісік басқаша жоққа шығарылмаса, өкпе биопсиясы қажет болуы мүмкін. Өкпеге хирургиялық биопсия немесе видеоторакоскопиялық биопсия (ВАТС) жасау өлім-жітіммен 1-2%-ға дейін байланысты. Бронхоскопиялық трансбронхиалдық криобиопсия, онда камера тыныс жолдарына енгізіліп, биопсия алдында өкпе тінінің бөлігі тез мұздатылады, ВАТС немесе хирургиялық биопсияға қарағанда асқынулардың және өлім-жітімнің төмендеуімен байланысты, ал диагностикалық дәлдігі шамалас. АЖД-де төрт түрлі гистопатологиялық үлгілер кездеседі: әдеттегі интерстициалды пневмония, спецификалық емес интерстициалды пневмония, ұйымдасқан пневмония және диффузиялық альвеолярлық зақымдану. Интерстициалды өкпе ауруының әртүрлілігіне қарамастан, көпшілігі шектеуші үлгіні ұстанады. Шектеуші бұзылыстар ТЖК (жалпы өкпе сыйымдылығы), ЖҚК (қалдық көлем), ФЖЕЛ (күшпен шығарылатын өкпе сыйымдылығы) және ФЕЖ1 (бір секундтық күшпен шығарылатын көлем) төмендеуімен сипатталады. ФЖЕЛ және ФЕЖ1 төмендегенімен, ФЖЕЛ/ФЕЖ1 арақатынасы қалыпты болып қалады немесе жоғарылайды. Кеуде қуысының жоғары ажыратылатын КТ-сі басым әдіс болып табылады және әдеттегі кеуде КТ-сынан ерекшеленеді. Дәстүрлі КТ 10 мм аралықта алынған 7-10 мм кесінділерді қарастырады; жоғары ажыратылатын КТ 10 мм аралықта жоғары кеңістіктік жиілікті қайта құру алгоритмін қолдана отырып, 1-1,5 мм кесінділерді қарастырады. Сондықтан ЖАҚТ дәстүрлі КТ-ға қарағанда шамамен 10 есе жоғары ажыратылатындықты қамтамасыз етеді, бұл ЖАҚТ-ге басқаша көрінбейтін егжей-тегжейлі мәліметтерді анықтауға мүмкіндік береді. Алайда, радиологиялық көрініс ғана жеткіліксіз және оны ауру процесінің уақытша динамикасын ескере отырып, клиникалық контексте бағалау керек. АЖД-де оттегімен емдеу өмір сүру сапасын жақсартады, бірақ өлім-жітімнің төмендеуі нақты емес. Өкпе трансплантациясынан кейін өмір сүру ұзақтығы идиопатиялық интерстициалды пневмониясы (идиопатиялық өкпе фиброзын қоса) бар науқастарда 5,2 жыл, ал басқа да АЖД түрлері бар науқастарда 6,7 жылды құрайды. Нинтеданиб АЖД-сы бар адамдарда ФЖЕЛ төмендеуін баяулатумен және орташа өмір сүру ұзақтығын арттырумен байланысты.

Қосымша күтім

Егер интерстициалды өкпе ауруы (ILD) бар адамдар темекі шегетін болса, темекі шегуді тоқтатуы керек. Пневмококк, COVID-19, RSV және гриппке қарсы вакцинация барлық ILD бар адамдарға көрсетіледі. Жылдам әрекет ететін опиаттар өкпе ауруының соңғы сатысындағы адамдардағы демқын жетіспеу сезімін жеңілдетеді. Опиат агонист-антагонисті нальбуфин және морфин сондай-ақ ILD және басқа да соңғы сатыдағы өкпе аурулары бар адамдарда жөтелді басуға көмектеседі.

Болжам

Идиопатиялық өкпе фиброзының медианалық өмір сүру ұзақтығы 3-3,5 жылды құрайды. Өкпе трансплантациясы жасалғандарда идиопатиялық өкпе фиброзының медианалық өмір сүру ұзақтығы 5,2 жылды құрайды, басқа ILD түрлері барларға қарағанда бұл көрсеткіш 6,7 жылды құрайды. ILD өкпе қатерлі ісігінің қаупін 3 есе арттырады.