Кіріспе

1991 жылы Жаңа Зеландияда табиғи және физикалық ресурстарды тұрақты басқаруды қолдайтын заң.

Ресурстарды басқару туралы заң (RMA) 1991 жылы Жаңа Зеландияда қабылданған Парламенттің маңызды, кейде даулы актісі болып табылады. RMA жер, ауа және су сияқты табиғи және физикалық ресурстарды тұрақты басқаруды ілгерілетеді. Жаңа Зеландияның Қоршаған орта министрлігі RMA-ны қоршаған ортаны басқару жөніндегі Жаңа Зеландияның негізгі заңнамасы деп сипаттайды. RMA және оған сәйкес аудандық және аймақтық кеңестер мен соттар қабылдаған шешімдер көптеген жеке тұлғалар мен кәсіпорындарға айқын әсер етеді. Заң қоршаған ортаға зиянды әсерлерді басқаруда тиімсіз, уақытты көп алады және қымбат екендігі, сондай-ақ заңды экономикалық қызметке бюрократиялық шектеулер енгізетіндігі үшін сынға ұшырады. Алтыншы Лейбористік үкімет RMA-ны екі жеке заңмен алмастырды: 2023 жылғы Табиғи және салынған орта туралы заң (NBA) және 2023 жылғы Кеңістіктік жоспарлау туралы заң (SPA), сондай-ақ Климаттың өзгеруіне бейімделу туралы заң жобасын (CAA) қосуды жоспарлады. 2023 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлаудан кейін Ұлттық партия басқаратын коалициялық үкімет Лейбористік партияның NBA және SPA заңдарын күштен жойды. Сондай-ақ, RMA-ны реформалауға және оны жаңа ресурстарды басқару заңдарымен алмастыруға уәде берді.

Маңыздылығы

RMA қабылдануы үш себеппен маңызды болды. Біріншіден, RMA жерді пайдалану, орман шаруашылығы, ластану, көлік, аумақтық жоспарлау, су және ауа сияқты салалар мен ведомстволар арасында шашыраңқы болған бұрынғы ресурстарды пайдалану режимдерін алмастырған бірыңғай жүйені құрды. Екіншіден, RMA тұрақтылық принципін қамтитын алғашқы заңмен реттелген жоспарлау жүйесі болды. Үшіншіден, RMA «тұрақты басқаруды» нормативтік-құқықтық базаның түйінді және айқын мақсаты ретінде бекітті, және осы мақсат RMA аясындағы барлық саясатты, стандарттарды, жоспарларды және қабылданатын шешімдерді бағыттап отырады. RMA мақсатының заңның қабылдануымен бірге әлемдік практикада бірегей болған, нақты заңнамалық иерархияның ең жоғары сатысында тұруы – жаңашылдық еді.

Қатысушы заңнамалар

RMA көптеген актілерді, ережелерді және бұйрықтарды алмастырды. Барлығы 59 заң мен түзетілген заңдар күшін жойды (RMA-ның алтыншы кестесін қараңыз), ал он тоғыз ереже мен бұйрық жойылды (жетінші кесте). Күшін жойған маңызды заңдар 1967 жылғы Су және топырақ қорғау туралы заң мен 1977 жылғы қала және ауылды жоспарлау туралы заң болды. Кен және минералдар режимі үшінші оқылым кезеңінде Ресурстарды басқару туралы заң жобасынан бөлініп, 1991 жылғы Корольдік минералдар туралы заң ретінде қабылданды. Дегенмен, осы заңдардың үшеуі RMA-ның маңызды элементтерін қамтиды. 1941 жылғы Топырақ қорғау және өзендерді бақылау туралы заң су жиналатын аймақтарға негізделген ұйымдарға үлгі болды, ал су жиналатын басқармалар жаңа аймақтық кеңестердің құрамына кірді. 1977 жылғы қала және ауылды жоспарлау туралы заң келісім беру және жоспарлау рәсімдерін қамтамасыз етті. 1967 жылғы Су және топырақ қорғау туралы заң суға қатысты келісім беру жүйесі мен сот шешімдерін ұсынды.

Басталуы

1980 жылдары Ұлттық партияның қоршаған орта мәселелеріне деген жатқылығы, «Think Big» экономикалық даму жобалары мен Ұлттық даму заңында көрініс тапқандай, Жаңа Зеландияның Еңбек партиясын 1984 жылғы сайлау науқанына жоспарлау және жергілікті басқару институттарын реформалау, сондай-ақ қоршаған ортаны қорғау саясатын жақсарту платформасымен шығарды. Реформа саясаты қолданыстағы салалық жүйенің орнына бірыңғай ресурстарды басқару жүйесін құруды көздеді. Еңбек партиясының қоршаған орта саясаты, мысалы, осы 1-бөлімнің 3-тармағынан алынған цитата, Брундтланд комиссиясының тұрақты даму тұжырымдамасына көп қарызды болды; биосфераны адамдардың пайдалануын басқару арқылы қазіргі ұрпақтар үшін максималды тұрақты пайда табуды қамтамасыз ету, сонымен бірге болашақ ұрпақтардың қажеттіліктері мен талпыныстарын қанағаттандыру әлеуетін сақтап қалу.

Ресурстарды басқару туралы заңның реформасы

1987 жылғы сайлауда төртінші Лейбористік үкімет екінші мерзімге сайланды және вице-премьер Джеффри Палмер қоршаған ортаны қорғау министрі болды. Палмер Жаңа Зеландияның қоршаған ортаны қорғау және жоспарлау заңдарын реформалаудың жан-жақты жобасын бастады. Бұл – Ресурстарды басқару заңнамасын реформалау, немесе RMLR. Палмердің мақсаттарына Вайтанги шартын іске асыру, ресурстарды тиімді пайдалану, Әлемдік табиғатты сақтау стратегиясы, ұрпақтар арасындағы теңдік және экожүйенің ішкі құндылықтарын қамту кірді. Палмер Қоршаған орта министрлігінің қолдауымен жұмыс істеген төрт адамнан тұратын негізгі топты бақылаған Министрлер кабинеті комитетіне төрағалық етті. Негізгі топ 32 жұмыс қағазы және кең ауқымды халықтық тыңдаулар арқылы саясатты әзірледі. 1988 жылдың желтоқсан айында реформа ұсыныстары жарияланды. 1989 жылдың желтоқсан айында Палмер Жаңа Зеландия Парламентіне 314 беттік Ресурстарды басқару туралы заң жобасын ұсынды. 1990 жылғы сайлауға дейін Select Committee процесі аяқталмады, сол сайлауда Лейбористер жеңіліске ұшырады. Алайда, жаңа Ұлттық партиясының Қоршаған орта министрі Саймон Аптон заң реформасын жалғастырып, RMA-ның қабылдануына әкелді.

РМА-ның түпкілікті жобасы

Жаңа министр Саймон Аптон заң жобасының мақсаты мен қағидаларына қатысты ұсынушылардың әртүрлі пікірлерін атап өтті. 1989 жылғы 10 наурыздағы Кабинет отырысының қағазында заң жобасының жалпы мақсаттары мен негізгі философиясы мақсаттар бөлімінде көрсетіліп, негізгі қағидалар бөлімінде нақтылануы тиіс екені айтылды. 1990 жылғы сайлаудан кейін Саймон Аптон мақсаттар мен қағидалар тарауларын бағалау үшін Тексеру тобын тағайындады. Тобтың құрамына: төраға – заңгер Тони Рэндерсон; заңгер Пру Кроссон (қазір Пру Капуа); эколог Гай Салмон; жоспарлаушы Кен Тремейн; және экономист Брент Уилер кірді. Тексеру тобы бұл тараулардың мүдделі топтар ұсынған мәселелердің үйлесімсіз «тізіміне» айналып, нақты басымдықтары жоқ екенін анықтады. Бұл әлеуметтік-экономикалық және биофизикалық аспектілердің «саудаласуына» немесе теңгерілуіне әкелуі мүмкін еді. Олар мұндай теңгерімдеу тәсілін қабылдамай, биофизикалық шектеулер аясында пайдалануды ұсынды. Олар заң жобасының мақсаты әлеуметтік әділдік пен байлықты қайта бөлуге бағытталған тұрақты даму болмауы керек деп санайтын. Олар заң жобасының мақсаты «тұрақты басқару» болуы керек екенін және осы мақсаттың маңызды аспектісі – ұрпақтар арасындағы теңдік, яғни болашақ ұрпақтар үшін табиғи ресурстарға қол жеткізу мүмкіндігін сақтау екенін қорытындылады. Іс-әрекеттердің зиянды әсерлерін болдырмау, жою немесе азайту екінші мақсат ретінде қосылды. Осыған байланысты мақсаттар мен қағидалар бөлімдері қайта жазылды. Ақырында, Кабинеттің мақұлдауымен Саймон Аптон үшінші «тұрақты басқару» мақсатын – «ауаның, судың, топырақтың және экожүйенің тіршілікті қамтамасыз ету қабілетін сақтауды» қосты. Саймон Аптон Парламенттегі үшінші оқылымында сөйлеген сөзінде RMA-ның мақсаты экономикалық қызметті жоспарлау мен бақылауға, немесе сауда-саттыққа қатысты емес, табиғи ресурстарды пайдаланудың зиянды әсерлерін сақтау, қорғау, болдырмау, жою және азайтуға бағытталғанын айтты. Заң жобасы бізге биофизикалық негізді міндетті түрде сақтауға болатын мақсаттарды белгілеуге мүмкіндік беретін құрылымды ұсынады. Осы мақсаттар орындалған жағдайда, адамдар нені істеп жатқаны олардың өз ісі. Осылайша, заң жобасы дамытушылар үшін көбірек еркіндік режимін ұсынады. Екінші жағынан, іс-әрекеттер қатаң экологиялық стандарттарға сәйкес келуі керек, ал қоғам осы стандарттарды белгілейді. 4-тарауда биофизикалық шектеулер көрсетілген. 5 және 6-тарауларда осы мәселелерді кеңейтетін қосымша нақты мәселелер қарастырылған. Заң жобасында экологиялық стандарттарды белгілеу үшін нақты және қатаң процедура бар – және пікірталас осы стандарттарды қай деңгейде белгілейміз дегенге қатысты болады.

2-бөлім Мақсаты мен қағидалары

Upton-ның үлесі нәтижесінде RMA заңға енгізілді, оның 2-бөлімі үш "принциптен" (6, 7 және 8-тармақтар) тұрады, бұл 5-тармақта баяндалған "тұрақты басқару" жоғары мақсатының астында нақты иерархия құрайды. Аталған тармақ бойынша RMA-ның бір ғана нақты мақсаты бар: табиғи және физикалық ресурстарды тұрақты басқаруға ықпал ету.

Тағайындаулар

Атаулар болашақ коммуналдық жұмыстар үшін жоспарланған аумақтарды қорғайды. Мүдделі органдар жолдар, теміржолдар және басқа да инфрақұрылымдық желілерді сақтау мақсатында аудандық жоспарға атау енгізу қажеттігі туралы хабарлама беруге міндетті.

Интерпретация

RMA бойынша жер, ауа, жағалау және су ресурстарын пайдаланудың барлық маңызды түрлері RMA ережелерімен немесе аймақтық немесе аудандық жоспарлар ережелерімен немесе келісім беру туралы шешімдермен реттеледі. Бұл жоспарлар табиғи және физикалық ресурстарды «тұрақты басқару» мақсатына жетуге бағытталған. Ережелерді және шешімдерді қабылдаудың көп бөлігі «Мақсаттар мен қағидалар» бөлімінің II бөліміне тікелей сілтеме жасайды, онда 5-тарауда «тұрақты басқару» туралы заңдық анықтама берілген. Сондықтан «тұрақты басқару» анықтамасына берілетін түсіндіру өте маңызды болады. RMA күшке енгеннен кейін көп ұзамай Фишер (1991) RMA-ның жан-жақты құқықтық талдауын жазды, онда «тұрақты басқару» анықтамасы ықтимал екіұшты болуы мүмкін екенін көрсетті. «Биофизикалық негізгі шешім» түсіндіруі, мысалы Саймон Аптонның үшінші оқылыстағы сөйлеуінде айтылғандай, грамматикалық тұрғыдан дұрыс болғанымен, Фишер «бір біріктірілген мақсат» анықтамасын жасауға болатындығын атап өтті, онда адамның әл-ауқатын қамтамасыз ету 5(2) тарауының а) – с) тармақтарындағы «негізгі шешімдерге» тең және бағынышты болмайды. Алайда, әртүрлі түсіндірулер арасындағы жалғыз ортақ нәрсе – дәлелдемелердің дәйектілігінің болмауы болды. Харрис (2004) «кең ауқымды жалпы бағалау» тұрақты басқарудың ең көп қабылданған түсінігі екенін мәлімдейді. Скелтон және Мемон (2002) RMA-ға тұрақты дамуды енгізуді және «кең ауқымды жалпы бағалау» түсінігіне әкелген сот практикасының эволюциясын қарастырды. Олар сондай-ақ Саймон Аптонды және Қоршаған ортаны қорғау министрлігін RMA-ның 5-тарауындағы «тұрақты басқаруды» биофизикалық экологиялық негізгі шешімдер ретінде түсіндіргені үшін сынға алды. Скелтон және Мемон «кең ауқымды жалпы бағалау» («салмақтау» емес, «бағалау» әдісі) қазіргі таңдағы «тұрақты басқару» түсінігін Экологиялық сот қолдайтынын қорытындылады. «Кең ауқымды жалпы бағалау» әдісі сыншыларсыз емес. Уиин (1997, 2002) кең ауқымды түсіндіру «тұрақты басқаруды» материалдық емес экологиялық мәселелерге қарағанда нақты экономикалық пайдаға бағытталған теңгерімді сынаққа дейін төмендетіп жібереді деп санайды. Уптон және т.б. (2002) Скелтон және Мемонның мақаласына жауап ретінде ресурстарды басқару туралы заң жобасын қарастыру тобының 5-тарауды әдейілеп биофизикалық шектеулерді күшейту үшін жасағанын атап өтті, бұл қала және елді мекендерді жоспарлау туралы заңдағы тым кең және салмақталмаған әлеуметтік-экономикалық және экологиялық мақсаттар тізімінен қашықтауға бағытталған. Олар қорытындылады:Біздің ойымызша, 5-тараудың қарапайым мәтінін тұрақты даму сияқты айтылмаған түсініктерге жүгінбестен немесе осы тарауды антропогендік тұрғыдан қарастыру міндетті түрде барлық нәрсені бір-бірімен салыстыруды талап етеді деген талапсыз түсіну оңай.

Ресурс келісімдері

RMA табиғи ресурстарды пайдаланудың кейбір түрлері үшін ресурстық келісім арқылы арнайы рұқсат алуды талап етеді. Ресурстық келісім алуға өтініш білдірген кезде, қоршаған ортаға әсерін бағалау (ҚОӘБ) есебі ұсынылуы керек, ол жоспарлау туралы мәлімдемеге ұқсас. Бұл бағалау, теориялық тұрғыдан алғанда, қоршаған ортаға барлық мүмкін әсерлерді, соның ішінде ұзақ мерзімді әсерлерді қамтиды, ал "тұрақтылық" қағидасы Заңның маңызды, бірақ әлі толыққанды құқықтық тұрғыдан анықталмаған бөлігі болып табылады.

Климаттың өзгеруіне қатысты шешімдер

RMA бастапқыда қабылданғанда жылыжай газдарын ластағыш заттар ретінде жіктеді және рұқсат беру органдарына жылыжай газдарының шығарылуынан туындаған жаһандық жылынудың салдарына қатысты қарастыру мүмкіндігін берді. 1994 жылы Төртінші Ұлттық үкімет RMA-ны климаттық өзгерістерді жеңілдету саясатының бірі деп санады. Осыған байланысты бірқатар шешімдер қабылданды.