Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста Францияның әскери оккупациясы. "Антон" операциясы (link=yes) – 1942 жылдың қараша айында Германия мен Италияның Францияны әскери оккупациялауы. Бұл Виши режимінің номиналды түрде тәуелсіз мемлекет ретіндегі өмірінің аяқталуын және оның армиясының (қатты шектелген Тыныштық армиясы) таратылуын білдірді, бірақ ол оккупацияланған Францияда марионеттік үкімет ретінде өмір сүруін жалғастырды. Виши қарулы күштерінің таратылуына дейін жасаған соңғы іс-қимылдарының бірі – француз флотын Тулон портында суға батыру, оның Орталық державалардың қолына өтпеуін қамтамасыз ету.

Өмірбаян

1940 жылы желтоқсанда Виши Франциясын басып алу жоспары "Атилла" кодолық атымен жасалды және көп ұзамай "Камелия" операциясымен – Корсиканы басып алу жоспары бірге қарастырылды. "Антон" операциясы – бастапқы "Атилла" операциясының жаңартылған нұсқасы болып табылады, онда басқа неміс бөлімшелері мен итальяндық әскерлердің қатысуы қосылды. Адольф Гитлер үшін номиналды түрде тәуелсіз Францияның сақталуының басты себебі – неміс теңіз күшінің басымдығы болмаған жағдайда, француз колонияларын одақтастар пайдалануына жол бермеудің жалғыз мүмкіндігі еді. Алайда, 1942 жылдың 8 қарашасында Солтүстік Африкаға одақтастардың түсуі бұл себептің жойылуына әкелді, өйткені Виши үкіметінің француз колониялық билігін одақтастардың оккупациясына қарсы тұру үшін саяси жігері де, практикалық мүмкіндігі де жоқ екені анық болды. Сонымен қатар, Гитлер француздық Жерорта теңізінде әскерлерінің осал қалу қаупін сезінді. Француз премьер-министрі Пьер Лавальмен соңғы әңгімеден кейін Гитлер Корсиканы 11 қарашада, ал Виши Франциясын келесі күні басып алуға бұйрық берді.

Операция

1942 жылдың 10 қарашасына дейін Остік күштер «Антон» операциясына дайындықтарын аяқтады. 1-ші армия Атлантика жағалауынан, Испания шекарасына параллель бағытта жылжыды, ал 7-ші армия генерал Йоханнес Бласковицтің басшылығымен Францияның орталық бөлігінен Виши және Тулон қалаларына қарай жылды. Италияның 4-ші армиясы Француз Ривьерасын басып алды, ал итальяндық дивизия Корсикаға түсті. 11 қарашаның кешкісіне қарай неміс танктері Жерорта теңізінің жағалауына жетті. Немістер Тулон портындағы француз флотын қолға түсіру үшін «Лила» операциясын жоспарлады. Француз теңізшілері келіссөздер мен түрлі амалдар арқылы немістерді 27 қарашаға дейін кешіктіріп, кемелерін батырып жіберді, осылайша үш линкор, жеті крейсер, 28 эсминец және 20 суасты қайығының Остік державалардың қолына тиюіне жол бермеді. Неміс Әскери-теңіз штабының көңілі қалғанына қарамастан, Гитлер француз флотын жою «Антон» операциясының сәтті аяқталуын қамтамасыз етті деп есептеді, себебі флоттың жойылуы оны Шарль де Голль мен Ерақы француз теңіз күштеріне бермейтін еді. Виши Франциясы қарсылық көрсетпеді, 1940 жылғы келісімнің бұзылуына наразылық білдіретін радио хабарлама таратты. Германия үкіметі француздар Солтүстік Африкаға одақтастардың қонған кезде тиісті қарсылық көрсетпеу арқылы алдымен келісімді бұзғанын мәлімдеді. 50 000 сарбаздық Виши француз армиясы Тулон маңында қорғанысқа орналасты, бірақ немістер тарапынан таратылған талапты қабылдап, оларға қарсы тұруға қабілетті болмағандықтан, күшін жойды.

Салдары

Бұл өкімет қуыршақ үкіметіне айналса да, Виши режимі 1940 жылдан бері болғандай, Эльзас-Лотарингияны қоспағанда, материктік Францияның барлық аумағында номиналды азаматтық билікті жүзеге асыруды жалғастырды. Италияның оккупациялық аймағы 1943 жылы Муссолининің биліктен алынуынан және Италия үкіметінің одан кейінгі қару тоқтату туралы өтінішінен кейін таратылды. Содан кейін Франция 1944 жылы одақтастардың басып кіруіне және елдің азат етілуіне дейін толығымен неміс оккупациясы астында қалды.