Кіріспе

Конфедерация армиясының генералы (1825–1899)
Конфедерация генералы

Генри Хет (16 желтоқсан 1825 – 27 қыркүйек 1899) – Америка Құрама Штаттарының карьералық әскери офицері, Америка Азамат соғысында Конфедерация генералы болған. Ол Роберт Э. Лидің назарына қысқа ғана уақытқа оның квартирмейстері болып қызмет еткен кезде ілігіп, Солтүстік Вирджиния армиясының үшінші корпусында бригадаға ие болды. Ол А. П. Хилл басқаратын корпустың дивизиясын басқарды, Хилл Чанселлерсвиллде жараланғанда оның дивизиясын басқарды. Армияның қалған бөлігі толық дайындыққа келмей тұрып, қалаға дивизиясының жартысын жібергені үшін Геттисбург шайқасын кездейсоқ бастады деп жиі айыптайды. Күндізгі уақыттың соңында Конфедерация әскерлері екі одақтық корпусты жеңіп алды, бірақ бұл үшін көп шығынға ұшырады. Хет соғыстың қалған бөлігінде өзінің дивизиясын басқаруын жалғастырды және 1865 жылдың сәуір айында генерал Хиллдің қазасынан кейін қысқа мерзімге үшінші корпустың басшылығын өз мойнына алды. Хет Ли армиясының қалған бөлігімен бірге 9 сәуірде жасырынды.

Ерте өмір

Генри Хет Вирджиния штатының Честерфилд округіне қарасты Блэк-Хит қаласында, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің капитаны Джон Хеттің және Конфедерация генералы Джордж Пикеттің әкесі Роберт Пикеттің қарындасы Маргарет Л. Пикеттің ұлы болып дүниеге келді. Ол көбінесе "Гарри" деп аталатын, бұл есімді оның атасы, американдық революциялық соғыстағы полковник Генри Хет те ұнатқан, ол американдық революцияда қызметтен кейін Вирджиния колониясында Хеттер отбасын көмір бизнесімен айналыстырған. (Хет есімі "Хит" деп айтылады.) Генри Хет Вирджинияда туып өскен, оның ата-анасы, барлық төрт атасы мен сегіз шөбересі де сол жерде туған. Оның барлық он алты арғы ата-бабасы Англиядан, атап айтқанда Гертфордшир, Гэмпшир, Букингемшир, Беркшир және Суррейдің ауылдық аймақтарынан Вирджинияға келген. Хет 1846 жылы Вест-Пойнтте аяғына штыкпен жарақат алды. Ол 1847 жылы АҚШ Әскери академиясын өз тобының соңында бітірді (бір жыл бұрынғы туысы Джордж сияқты). Ол екінші лейтенант шеніне кіріп, 1-ші жаяу әскер полкіне тағайындалды. Оның соғысқа дейінгі қызметі көбінесе батыс гарнизондарында, кейде жабдықтаушы ретінде өтті. Ол 6-шы жаяу әскерде бірінші лейтенант болып қызмет еткен кезде Джон С. Симмс III 1855 жылдың 3 наурызында жаңа 10-шы жаяу әскерде капитандыққа бас тартты, ал Хет оның орнына тағайындалды. Ол 1855 жылғы Аш-Холлоу шайқасында (Харни қырғыны деп те аталады, себебі көптеген лакота әйелдері мен балалары қаза тапты) маңызды рөл атқарды, ол лакоталарға қарсы атты жаяу әскер ротасын басқарды. 1858 жылы ол әскер үшін алғашқы мергендік нұсқаулығын жасады. Хет Юта соғысы кезінде Флойд лагерінде қызмет етті. Флойд лагерінде Азамат соғысына дейін АҚШ әскерлерінің ең көп шоғырланған жері болды. Ол шөлді Юта аймағында болған кезде, ол және басқалары Миссури штатының Эркин масондардың Ұлы ложасына Юта аймағында масон ложасын құру туралы өтініш жасады. Ол 1859 жылдың 6 наурызында Миссуриден алынған рұхсат бойынша Роки-Маунтин #205 ложасын құруға келісім берді; Хет Ютадағы алғашқы масон ложасының соңғы аға күзетшісі болды, содан кейін армия Юта аймағынан Американдық Азамат соғысына қатысу үшін шақырылды.

Азаматтық соғыс

Соғыс Форт Самтерде басталғаннан кейін Хет АҚШ армиясынан кетіп, Конфедерация армиясына қосылды, онда ол подполковник болып тағайындалды. Оның алғашқы міндеті – штаттық милицияның полктерін жинап, жаттықтыру болды. Маусым айында полковник болып көтерілді. Вирджиния штатының Тайдуотер аймағында туған Хетті таулы шаруалар жақтырмады, ол қатаң тәртіпті адам ретінде танымал болды. Өз кезегінде Хет өзінің әскерлерінің сауатсыздығы мен тәртіпсіздігінен, сондай-ақ генерал Джон Б. Флойдтың аймақтағы қолбасшы ретіндегі әрекеттерінен наразы болды. Хет Флойд туралы былай деп жазды: «Мен тез арада басшымның итальяндық операны қоюға дайын емес екенін түсіндім». Флойдтың басшылығымен Хет өзінің полкін Кесслер Кросс Лэйнс және Карнифекс Ферри шайқастарында басқарды. Вирджиния Уақытша армиясында генерал Роберт Лидің квартирмейстері ретінде қысқа қызмет еткен Хет екі офицердің арасындағы жақын достыққа себеп болды, Ли Хетті есімдерімен атаған генералдардың бірі болды. Ол 1861 жылдың қалған бөлігін батыс Вирджиниядағы Канава аңғарында 5-ші және 45-ші Вирджиния жаяу әскер полктерінде өткізді. 1862 жылдың 6 қаңтарында бригадир генерал болып тағайындалды. 1862 жылдың көктемінде Хет «Жаңа өзен армиясының» (іс жүзінде 22-ші және 45-ші Вирджиния жаяу әскер полктері, сондай-ақ атты әскер мен артиллерия) қолбасшылығында болды. Хеттің шағын күштері генерал Джейкоб Д. Кокстің күштерін Джайлс округінің сотында тоқтатты (10 мамыр 1862) және жауды Льюисбургке дейін қуды, онда Хет кері шегінуге мәжбүр болды (23 мамыр 1862). Бұл әрекеттер федералды күштерді Шенноа аңғарында оңтүстікте ұстап тұру үшін маңызды болды, ал Стоунволл Джексон солтүстікке қарай 120 миль жерде өз жорығын жүргізіп жатты. Өзінің күшінің кішігірім болуына қарамастан, Хет есептерін армия қолбасшысы ретінде тапсырды және өзінің полк командирлеріне өздерінің «бригада» командирлері ретінде жазуға рұқсат берді, бұл Хеттің генерал-майор болып тағайындалуына көмектескен болуы мүмкін. Содан кейін ол батысқа, Шығыс Теннесси департаментіне, Эдмунд Керби Смитпен бірге қызмет етуге жіберілді. Кентукки кампаниясы кезінде Смит оны Лексингтоннан солтүстікке қарай дивизияны алып, Цинциннатиде демонстрация жасауға жіберді. Бұл қалада үлкен қысқа тұрғызды, бірақ негізінен шайқастар болған жоқ. Смит әскерінің бөлігі Кентуккиде Браггтың бөлігімен уақытында бірігуге тым солтүстікке кеткен, нәтижесінде Перривилл шайқасына қатыса алмады. Брэгг Конфедерация күштерін Теннессиге кері қайтаруға бұйрық берді, ал Смит кейіннен Транс-Миссисипи департаментіне ауыстырылды, оның күштері тағы да Стоунс өзеніндегі маңызды шайқастан қалып қойды. 1863 жылдың наурыз айында Ли, Солтүстік Вирджиния армиясына қолбасшылық етіп, сол кезде Фредериксбургте орналасқан, Хетті Вирджинияға генерал-майор А. П. Хиллдің дивизиясында бригада командирі болып қызмет етуге шақырды. Ол Канцельорсвилл шайқасында соғысты, алғашқы ірі шайқасында агрессивті, бірақ дұрыс емес қасиеттерін көрсетіп, Шөл даладан шыққан одақтық күшке қарсы резервсіз шабуыл жасады. Хет Хиллдің дивизиясының басшылығын қабылдады, Хилл Стонволл Джексонның жараланғаннан кейін корпус басшылығын қабылдады. Джексонның қайтысынан кейін Ли өзінің армиясын үш корпусқа қайта ұйымдастырды, Хиллді Үшінші корпусқа көтерді. Хет дивизия басшылығын сақтап, 1863 жылдың 24 мамырында генерал-майор болып тағайындалды. Хет дивизиясы Геттисбург шайқасын қасақана бастау арқылы тарихқа енді. 1863 жылдың 1 шілдесінде Каштауннан шығысқа қарай аттанған Хет күшпен барлау үшін екі бригаданы алға жіберді. Оның естеліктерінде оларды Геттисбургке аяқ киім іздеуге жібергенін айтады, бірақ кейбір тарихшылар бұл аңызға айналған оқиға деп санайды; олар Хет Юбал А. Ерлі бірнеше күн бұрын Геттисбургте болғанын және барлық қолжетімді аяқ киім сол кезде алынғанын білгенін айтады. Сондай-ақ, олар мұндай тапсырмаға екі бригаданы жіберу ысырап болар еді деп санайды. Бригадалар генерал Джон Бьюфорд басқаратын одақтың атты әскерімен байланысқа түсті және жауынгерлік формацияға тарады. Ли А. П. Хиллге толық армиясын жинап алмастан жаумен жалпы шайқасқа түспеуге бұйырған еді, бірақ Хеттің әрекеттері бұл бұйрықты күшсіз қылды. Олар шайқасқа түсті, одақтың күшейткіштері тез арада келе бастады. Хеттің дивизиясының қалған бөлігі келгенге дейін екі бригадасын орналастыру шешімі де қате болды; олар Потомак армиясының I корпусының элиталық дивизиясымен, соның ішінде әйгілі темір бригадасымен күшті қарсылыққа тап болды. Шайқас тоқтағаннан кейін Хет кешке екі бригаданы қосымша жіберді, одақтың күштері Семинария төбесіне кері шегінді, бірақ негізінен XI корпус құлағаннан кейін, Ричард С. Юэллдің корпусы солтүстіктен келді. Соңында Хет генерал Роберт И. Роудстың дивизиясымен бірлесіп тағы шабуыл жасады, одақтың корпусы жеңіліп, қала арқылы Шілде төбесіне шегінді, бірақ Конфедерацияның шығындары ауыр болды. Хет генерал Дорси Пендердің дивизиясымен шабуылды жақсы үйлестіруі керек еді. Хет шабуыл кезінде басына тиген оқтан жарақат алды. Алайда, ол тым үлкен шляпа тағып, оны кию үшін қағаздармен толтырған. Қағаздар, мүмкін, оқтың өліміне жетпеуіне себеп болды, бірақ Хеттің есінен айырылып, шайқастан шығуына себеп болды. Оның дивизиясының бір бөлігі, генерал Джонстон Петтигрюдің басшылығымен, екі күннен кейін Пикетт шабуылында көп әрекеттер жасады, ал Хет жарақаттан жазылып, Вирджинияға кері шегіну кезінде және 1863 жылғы күздің шағын шайқастарында басшылық етуге үлкерді. Гарри Хет 1864 жылғы Оверленд кампаниясы кезінде өзінің дивизиясын басқарды. Вайлдернесс шайқасында оның әскерлері А. П. Хилл корпусының алдыңғы қатарында болды, олар Оранж Планк жолындағы одақтың шабуылдарын тоқтатты. Келесі Спотсильвания соты шайқасында оның дивизиясы негізінен тылда орналастырылды және Солтүстік Анна және Колд Харбор шайқастарында Конфедерацияның сол жақ фланкінде орналастырылды. Хет Петерсбург қоршауына да қатысты, Глоб Таверна, Екінші Риам станциясы, Пиблс фермасы, Бойдтон Планк жолы және Хэтчердің өзені шайқастарында тікелей рөл атқарды. 1865 жылдың 2 сәуір күні генерал А. П. Хилл қайтыс болғаннан кейін Хет Үшінші корпусқа уақытша қолбасшылық етті. Хеттің әскерлері, енді генерал Джон Р. Кук басқарады, Сатерленд станциясы шайқасында кері шегінді. Хет өзінің қалған әскерлерін Аппоматтокс кампаниясында, Камберленд шіркеуінде шайқасты және Аппоматтокс сотына шегінді, онда ол 1865 жылдың 9 сәуір күні Лимен бірге капитуляциялады.

Соғыстан кейінгі жылдар

Соғыстан кейін Хет сақтандыру бизнесінде жұмыс істеді, кейіннен үкіметте жер өлшеуші және Үндістер ісі жөніндегі басқармада қызмет етті. Ол Вашингтон қаласында қайтыс болды және Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Голливуд бейістігінде жерленген. Хет 1876 жылы құрылған тарихи әскери құрамалардың ғасырлық легионының тұңғыш қолбасшысы болды.

Халықтық ақпарат құралдарында

1993 жылы Майкл Шаараның «Қойшы періштелер» романы негізінде түсірілген «Геттисбург» фильмінде Уоррен Бертон Хеттің рөлін сомдады.