Кіріспе

Архитектуралық элемент

Муллион – терезе немесе экран бөлімдері арасындағы бөліністі құрайтын, немесе әшекейлік мақсатта қолданылатын тік элемент. Ол көбінесе екі жақты есіктердің арасын бөлу үшін де қолданылады. Жанындағы терезе бөлімдерін бөліп тұрғанда, оның басты міндеті – терезе әйнегін берік ұстау. Екінші мақсаты – терезе тесігінің үстіндегі арка немесе қасқа құрылымдық қолдау көрсету. Есік жоғары жағы мен терезе арасын бөлетін көлденең элементтер трансом деп аталады.

Тарих

Тас мұльондар 10 ғасырға дейін армян, саксон және ислам архитектурасында қолданылған. Олар роман стиліндегі архитектурада Еуропа бойынша кең таралған және сәнді архитектуралық элементке айналды – бір арканың астында орналасқан, мұльонмен бөлінген жұп терезелер. Осы конструкция ашық аркадалар мен терезелер үшін де пайдаланылды және галереялар мен монастырьларда кездеседі. Готикалық архитектурада терезелер үлкеніп, құрылым мен әшекей үшін бірнеше мұльондар мен ашылулардың түрлі комбинациялары қолданылды. Бұл әсіресе готикалық соборлар мен шіркеулерде ерекше көзге түседі, онда боялған шынылар тас мұльондар арасына қорғасын және арматурамен орнатылған. Жаңа өрлеу дәуірінде және түрлі жаңғырту стильдерінде де қарапайым формадағы мұльонды терезелер қолданыла берді. Бір мұльонды, терезені екі тең бөлікке бөлетін итальяндық терезелер бифоратты деп аталады немесе итальяндық бифора терезелерімен салыстырылады.

Дизайн

Муллион кез келген материалдан жасалуы мүмкін, бірақ ағаш пен алюминий ең көп қолданылады, әрі терезелер арасында шыны да пайдаланылады. И.М. Пей JFK әуежайының 6-шы терминалын (National Airlines Sundrome) жобалауда толығымен шыныдан жасалған муллиондарды қолданды, бұл сол кезде бұрын-соңды болмаған жағдай еді. Муллион – тік элементтер, олар көбінесе көлденең орналасқан трансомдармен шатастырылады. АҚШ терминологиясында бұл сөз «muntin» («Ұлыбританияда – «шыны тақташа»») деген сөзбен де шатастырылады, ол – жақтауды кішігірім шыны «тақташаларға» немесе «жарықтарға» бөлетін өте кішкентай ағаш немесе металл жолақтарын дәл сипаттайды. Муллион құрылымдық элемент ретінде қызмет етеді, көп жағдайда желдің жүктемесін және шынының, жоғарғы қабаттардың салмағын төменгі құрылымға жеткізеді. Бірақ, перделік қабырға конструкциясында муллиондар тек трансомдардың, шынының және ашылатын бөліктердің салмағын ғана көтереді. Сондай-ақ, перделік қабырға конструкциясында шынының салмағы жоғарыдан да қолдауға болады (егер құрылым қажетті жүктемені көтере алса), бұл муллиондарды қысымға емес, кернеуге ұшыратады. Он тоғызыншы ғасырдың ортасына дейін, готикалық шіркеулерде немесе Елизавета патшайымының сарайларында көрінетін үлкен терезелер сияқты, кең шыныланған аумақтар қажет болғанда, ашылулар міндетті түрде муллиондар мен трансомдардан тұратын каркасқа бөлінетін, көбінесе тастан жасалған. Әрбір шыны панель, жақтау немесе қанатты монтиндермен немесе қорғасын жақтаулармен қосымша бөлу қажет болды, себебі үлкен шыны панельдер негізінен айна ретінде қолданылатын, терезелерді немесе есіктерді шынылау үшін тым қымбат болатын. Қазіргі кездегі дәстүрлі дизайнды жобалауда муллиондар мен трансомдар әдетте, верандаларды немесе басқа да кең аумақтарды шынылау кезінде, бөлінген шынылы терезелермен және есіктермен бірге қолданылады.