Габор Демски: Будапешттің экс-мэрі және саяси өмірі
Gábor Demszky
Габор Демски – венгр саяхатшысы, әкімшісі және социолог. 1990-2010 жж. Будапешт қаласының мэрі болды. SZDSZ саяси партиясын құрған. Саяси өмірі, идеологиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габор Демски (мажар тілінде: Gábor Demszky, 1952 жылғы 4 тамызда туған) – мажар саясаткері, заңгер және мамандығы бойынша әлеуметтанушы. Демски 1990 жылдан 2010 жылға дейін Будапешт қаласының мэрі болды. Ол 1988-2010 жылдар аралығында "Еркін демократтар одағы" (SZDSZ) құрылтайшы мүшесі болды.
Hungarian politician
Gábor Demszky (born 4 August 1952) is a Hungarian politician, lawyer and sociologist by qualification. Demszky was the Mayor of Budapest from 1990 to 2010. He was a founding member of the Alliance of Free Democrats (SZDSZ) between 1988 and 2010.
Өмірбаян
Жасөспірім кезінде Демски маоистік радикалдық бейресми топқа қосылды, ол социалистік Кадар үкіметін ультра қатал коммунистік тұрғысынан сынға алды. Екі жылдан кейін ол саяси солшыл идеяларға сенімін жоғалтып, либертариандық идеологияға қызығушылық танытты. Ол Этвёш Лоранд университетінде социология мамандығы бойынша диплом алды. Коммунистік режимнің соңғы кезеңінде Демски Кадар жүйесіне қарсы заңсыз демократиялық оппозицияның жетекші тұлғасы болды. Оның үкіметке қарсы негізгі қызметтері заңсыз кітаптар, мерзімдік басылымдар мен газеттерді бірлесіп басып шығаруды ұйымдастыруды қамтыды, бұл шығармалар «самиздаттар» деп аталды. Осы кезеңде ол құпия қызметтердің бақылауында болды, билік тарапынан мазаланды және баспа сөз бостандығы мен көппартиялық демократия талаптарымен өткен демонстрациялар барысында мемлекеттік полициямен бірнеше рет қақтығысты. Режимнің соңғы жылдарында ол SZDSZ партиясының негізін қалаушы мүшесі болды, оны 1990 жылдардың соңында қысқа мерзімге басқарды, содан кейін партия төрағасы лауазымынан фракциялық талас-тартысқа наразылық білдіріп кетті. 2010 жылы ол мүшелігін жаңартуды сұрамады, демек, партия мүшелігінен шықты. Ол лауазымынан кеткеннен бері, зейнеткерлік жасына толмаған, бірақ жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңға сәйкес мемлекеттік зейнетақы алуға құқылы бұрынғы қала әкімдерінің қатарында. Ол болашақта толық жұмыспен айналыспау ниетін білдірді.
As a teenager, Demszky joined an informal Maoist radical group, which criticized the socialist Kádár's government from an ultra hardliner communist viewpoint. After two years, he lost faith in political left ideas and took interest in libertarian ideology. He earned a degree in sociology from Eötvös Loránd University. During the late period of communist regime, Demszky was a leading figure of the then illegal underground democratic opposition to the Kádár system. His main anti government activities included the organizing of printing and publishing of illegal books, periodicals, and newspapers collectively called 'samizdats'. During this time he was surveyed by the secret services, harassed by authorities and he clashed multiple times with the state police during demonstrations for free press and multi party democracy. In the last years of the regime, he was a founding member of the SZDSZ party, which he led briefly during the late 1990s, before he resigned the post of party premier in protest over factionary in fighting. He did not ask for his membership's renewal in 2010, therefore ceased to be a member. Since he left his office, he is in a set of former mayors who, despite being younger than the retirement age, are eligible for state pensions, according to the law on local governments. He declared he doesn't plan full time activity in the future.
Кеңсе
Демски алғаш рет 1990 жылы Будапешт қаласының мэрі болып сайланды және содан бері ол осы лауазымға үміткер болған барлық сайлауда жеңіп шықты (1994, 1998, 2002, 2006). Ол коммунизм құлағаннан бері бірдей лауазымда ең ұзақ қызмет еткен саясаткерлердің бірі. Бірінші мерзімінде оның мэриясының басты мақсаты – қоғамдық қызметтер мен тәртіптің құлдырауына қарсы күресу, үйсіздік пен жұмыссыздықтың өсуін тоқтату болды. Сонымен қатар, кеңес дәуірінің қалдырған мұрасымен күресті: экологиялық зиян келтіру және кем дегенде он жыл бойы тиісті жөндеулер жүргізілмеген, инвестиция жетіспегенінен зардап шеккен тозыққан инфрақұрылым. Экономиканың тапшылығына байланысты жасалған прагматикалық жаңғырулар қаланың сыртқы келбетін де нашарлатты. Алғашқы бес жылда жеке инвесторларды тарту және жұмыс оқытушыларымен байланыс орнату арқылы жұмыссыздық пен үйсіздікті азайтуға қол жеткізілді, бірақ қала экономикасы көбінесе мемлекеттік саясатқа тәуелді болды. Бірінші екі мерзімінде Милленниум метросының Дуализм дәуіріндегідей жаңарып құрылуы, жаңа Лагиманьоши көпірі және қала орталығынан ең алыс орналасқан Венгрия бульвары салынды. Ұлттық үкімет М0 айналма жолының оңтүстік бөлігін салды, бірақ уақытша және төмендетілген қуаттылықпен. 1998-2002 жылдары қаланың міндетті қызметтеріне қаражат аударудан бас тарту, инфрақұрылымдық инвестициялардың тоқтауына әкелді. Метрополитеннің өз қаражаты жөндеу жұмыстарына бағытталғанмен, құбыр жүйесінің және мектептер, автобустар, трамвайлар, жылу станциялары сияқты қалалық меншікке тиесілі барлық материалдық игіліктердің сапасы төрт жыл бойы нашарлады. Тек үкімет қаражаты есебінен Террор үйі, Ұлттық театр, Милленарис саябағындағы Болашақ үйі және Кереметтер сарайы сияқты мәдени орталықтар салынды. Барлық саяси сарапшылардың пікірінше, үкімет Демскиді құлатуға тырысып сәтсіздікке ұшырағаннан кейін (мысалы, 4-ші метро желісінің жойылуынан зардап шеккен округтердегі сайлау округтерінде ешбір Fidesz кандидат жеңе алмады, ондағы дауыс беру көрсеткіші парламенттік орындардың санын анықтауға әсер етті), кең ауқымды жөндеу жұмыстары жеделдетілді. 2004 жылдан бастап BKV жаңғырту жұмыстарын бастады. 2010 жылға қарай қаланың негізгі жолдарының 50% қайта құрылды, М0 айналма жолының солтүстік-батыс бөлігін қоспағанда, 4-ші метро желісінің туннелі салынып, 2-ші метро желісі жаңартылды. Тағы бір көпір (Медьери көпірі) салынды, ал үш көпір (Тәуелсіздік көпірі, Маргарет көпірі және Солтүстік теміржол көпірі) толығымен қайта құрылып, жаңартылды. 1990 жылы 20% болған қалдық суды тазарту көрсеткіші 2010 жылы 98%-ға жетті, құбыр желісінің жабылу деңгейі де шамамен 100%-ға жетті. Жарықтандыру және жол қозғалысын реттеу жүйелері энергияны тиімді пайдаланатын және аспанның ластануын болдырмайтын шамдармен жаңартылды, сондай-ақ орталық жылу және электр қуаты жүйелері де жаңартылды. Соңғы екі мерзімінде күресуге және азайтуға болатын мәселелер – заманауи автомобильдердің және көлік қозғалысының жылдам өсуі, түнгі ойын-сауық орындарының бұзылушылық әсері болды. Инфрақұрылымды жаңғырту бағдарламалары аяқталғаннан және оларға жұмсалған қаражат босағаннан кейін жергілікті биліктің назары қалаларды жаңғыртуға ауысты.
Demszky was first elected as Mayor of Budapest in 1990, and has won all the elections in which he run for that position since then (1994, 1998, 2002, 2006). He is with one of the longest serving time among politicians holding the same offices since the fall of communism. During his first term, the primary goal of his mayorship was working against the collapse of public services and order and working against increasing homelessness and unemployment, while dealing with the soviet era legacy: the environmental damages and the ruined down working infrastructure that had been suffering from underinvestment and lacked satisfactory repairs for at least one decade. Cityscape quality was also ruined because of the pragmatic modernizations of a shortage economy. In the first five years they managed to bring unemployment and homelessness down by inviting private investors and building relationships with employee trainers, but the economy of the city mainly depended on government policy. During the first two terms reconstruction of the Millennium Underground to its Dualism Era quality was done, as well as building the new Lágymányosi Bridge, and the Hungary Boulevard (the boulevard that is currently the furthest from the city center), while the national government built the southern sector of M0, albeit temporarily on a decreased capacity. A government denial of transferring of even compulsory funds to compulsory services of the city in the 1998–2002 term led to a stop in infrastructure investment and, in spite of the metropolitan government's own funds were diverted to repair politics, statistical degradation of the pipe system and all materials (schools, buses, trams, heat plants) in metropolitan ownership took place for four years. Only the cultural life of the city was boosted from government funds constructing the House of Terror, the National Theatre, in Park Millenáris the House of Future and the Palace of Miracles, etc. After what all notable political analysts described as the government fell in trying to make Demszky fall (no Fidesz MEP nominee could win in, e. g., any electorate district of all districts affected by cancellation of metro line 4, the number of people voting there impacted the rate defined parliamentary seats dramatically), a faster development started with comprehensive repairs. From 2004, BKV started a modernization, by 2010 50% of the city's main roads were reconstructed, only the northwestern sector of M0 was missing, the tunnel of metro line 4 was started and metró line 2 was reconstructed, 1 more bridge (Megyeri Bridge) was built and 3 others were completely reconstructed and renovated (Liberty Bridge, Margaret Bridge and North Rail Bridge). Sewage treatment increased from 20% of generated sewage in 1990 to 98% in 2010, pipe coverage also increased to near 100%. The lighting and traffic light systems were reconstructed with energy efficient and non skypolluting lamps, and the central heating and electric power systems were also reconstructed. In the two last terms the problems to be worked against and finally decreased were rapid increase in modern cars and traffic, and intrusive effects of nightlife. The attention of the local government gradually turned to urban renewal as infrastructure modernization programs finished and funds spent on them freed up.
Сын
Оның партиясы орталық жергілікті билікті аудандық үкіметтерге таратуды бастады, олар микродеңгейдегі аумақтардың орналасуын шешу, немесе жеке инвесторларға сатылғаннан кейін үлкен аумақтарды бұзуға рұқсат беру сияқты маңызды өкілеттіктерге ие болды. Аудандық үкіметтер өз кезегінде жолдар салу және асфальт төктеу, сондай-ақ сыртқы аудандарда құбырлар салу және ауыстыру жұмыстарын жүргізді. Ол қала әкімі болып сайланғаннан кейін қаланың қайта орталықтандырылуы үшін жұмыс істеді, бірақ екінші дүниежүзілік соғыс мәңгілікке тоқтатылған кезде қабылданған заңды парламент өзгерте алмады. Ол аудандардың белсенді сыншысы болды, себебі олар қала құрылымына, әсіресе туризм немесе тарихи қайта құру әлеуеті бар аймақтарға зиян келтіріп, үдемелі жақсартуға жетті. Ол сондай-ақ жергілікті үкімет туралы заңның астанаға қатысты ережелерін де сынады. Аудандық әкімдіктер өз кезегінде метрополия үкіметінің немқұрайлылығына, әділетсіз қарым-қатынасқа, қаражатты бөлуге және сыртқы аудандар мен тіпті метрополия үкіметінің мамандары орталықтан басталатын проблемаларды шешу деп сипаттаған ынтымақтастыққа шағымданады. Оның әкімшілігі компаниялардың қаржылық қызметін тікелей бақылауға кіріспегені үшін де сынға ілікті. Бұл соңғы үкіметтің елдік деңгейдегі ашықтық бағдарламасы аясында мемлекеттік органдармен (Ұлттық тергеу бюросы, полиция) бірлесіп жүзеге асырылды. 2006 жылы Ференц Гюрчанидің аудиожазбасынан туған саяси дағдарыстан кейін, Демскидің үкіметті сынаған демонстрацияларды шектеу немесе оларды басқаша тоқтату әрекеттері оның партиясының оппозициясымен және азаматтық құқықтар ұйымдарымен де сыналып бағаланды. Ол ауыл шаруашылығы көліктеріне Будапешттің негізгі жолдарын пайдалануға және қала орталығына кіруге тыйым салатын 100-150 белгіні орнатуды бұйырды, бұл үкіметке қарсы наразылық акциясын ұйымдастыруға дайындалып жатқан ауыл шаруашылығы бірлестігінің жолын кесу мақсатында жасалды. Сондай-ақ ол саяси шаралар үшін сахна орнатуға қала әкімінің кеңсесінен рұқсат алуды және қоғамдық жерде, тұрақ үшін емес, көлік құралын орналастыруға рұқсат алуды талап ететін ережелерді енгізді. Бұл қаулы қалалық кеңесте үкіметтік көпшілікпен қабылданды, бірақ ол конституцияға және қоғамдық жиналыстарды реттейтін заңға қайшы келетіндігі үшін көптеп сынға ілікті (бұл білікті көпшілік заңы деп аталады, яғни осы заңды өзгерту үшін ұлттық жиналыста 2/3 көпшілік дауыс беруі керек). Сұхбатының бірінде Демски тракторларға тыйым салу себебінің олар жаңадан қайта құрылған жолдарды (тек 2006 жылы 200 км жол қайта құрылды) тозуына және Будапешттегі жол қозғалысын толығымен тоқтатуына себеп болатынын, ал олар тек бірнеше жүз адамның пікірін білдіретінін ескерсек, мұндай жағдайды қабылдау мүмкін емес екенін айтты. Дегенмен, ол наразылық акциясының нақты негізі жоқ деп есептеді, себебі сол жылы барлық қаржы аударымдары жасалған, тракторларға үкімет 40-45% қаржыландыру көмегін көрсеткен, ал ауыл шаруашылығы бірлестігінің басшылары, наразылықты ұйымдастыруға тырысқандар, парламент алдында радикалдарға үгіт-насихат жүргізген және премьер-министр сөйлеген кезде жиналысқа қатысудан бас тартқан Fidesz фракциясының мүшелері болды. Тек айырмашылығы, бұл мүшелер өз жақтастарының тракторларын да соғысқа тартты. Алайда, ол наразылық білдіру құқығын ешқашан жоққа шығармағанын және тек қайта құрылған жолдарды оларға жарамайтын көліктерден қорғағанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ өзінің ізбасары Иштван Тарлос мұра еткен 3-ші метро желісінің тозған күйі үшін де сынға ілікті. Тарлостың алғашқы мерзімінде пойыздар бірнеше рет өртеніп немесе түтін шығарды, бірақ бұл ешқандай қаза немесе ауыр жарақатқа әкелмеді. Тарлос 40 жылдан астам қызмет еткен барлық вагондарды жоюға және желіні қайта құру жұмыстарын бастауға жауап берді. Демски өзінің соңғы мерзіміндегі бюджеттің жартысын инфрақұрылымға инвестицияларға (мысалы, 4-ші метро желісін салу және Орталық сарқырама суларды тазарту зауытын салу, қазір елорданың сарқырама суларының 50% -ын тазартады) жұмылдырып, байланыстырды, сонымен қатар ұлттық және Еуропалық қаражаттарды да қамтамасыз етті, бұл елорда инвестициялаған соманы бірнеше есе арттырды. Осылайша ол 3-ші метро желісін қайта құруға мүмкіндік таппады, бірақ қайта құру жоспарын қаржыландыру шамамен 500 миллиард форинттік жылдық бюджеттің бірнеше жүз миллион форинтын ғана құрады, бұл қайта құру жұмыстарын бірнеше жыл бұрын бастауға мүмкіндік берген болар еді.
His party initiated the dissolution of the central local government to district governments which had significant powers like deciding the layouts of areas on the micro level, or deciding on allowing demolition of large areas after selling them to private investors, which in return built and paved roads and built and replaced pipes in outer districts. He after getting elected as mayor worked for recentralising the city, but could never get the parliament modify the law created during the moment of the second world melting forever. He became a vocal critic of the districts because they achieved accelerated improvement at the cost of intrusion to the structure of the city, especially to its contiguous areas with potential in tourism or historical reconstruction, and he also became a vocal critic of the passages of the local government law applying to the capital. The districts in turn complained of negligence from the metropolitan government's part and of unfair dealings and distribution of funds and cooperation which outer districts and even professionals of the metropolitan government described as solving problems beginning from the center. His administration was also criticized for not stepping into direct oversight of the financial activities of its companies. This was achieved in cooperation with government agencies (National Bureau of Investigation, Police) during the last government's country level program of transparency. In 2006, after the Ferenc Gyurcsány's audiotape created political crisis broke out, Demszky's actions to seek ways to limit or otherwise restrict demonstrations critical of the government were criticised by his party's opposition and as well as by civil rights groups. He ordered the posting of 100–150 signs forbidding agricultural vehicles to use Budapest's main roads and enter the city center, to prevent an agricultural association staging a protest against the government and also he initiated a regulation, that mandates a permission to be obtained from the mayor's office to set up a stage for the purpose of a political event and also mandates a permission to be obtained for placing vehicles on public property for non parking reasons. The regulation has been passed in the city council by the government majority, but it has been widely criticised for contradicting the constitution and the law which regulates public assembly (this is a so called qualified majority law, i. e. in order to modify that law, a 2/3 majority has to be obtained in the national assembly). In an interview, Demszky stated that the reason for forbidding the tractors was that they would have eroded the freshly reconstructed roads (200 km roads were reconstructed in the year 2006 only) and would have completely disrupted the full traffic of Budapest and since that they would have expressed only a few hundred people's opinion, it was unacceptable. Nevertheless, he thought that the protest had no real basis, as all fund transfers were done that year, the tractors were funded by the government 40–45%, and the leaders of the agricultural association happening to organise were members of that Fidesz faction which agitated to radicals in front of parliament, and refused to be present in the assembly during the Prime Minister's speeches, the only difference was that these members have drawn into battle their supporters' tractors also. However, he stated he never denied the right of protesting and only protected the reconstructed roads from vehicles not supposed to function there. He was criticized for the worn state of Metro Line 3, which his successor, István Tarlós inherited. During Tarlós' first term trains started burning or smoking multiple times, but this caused neither fatality nor serious injury. Tarlós reacted by scrapping all carriages older than 40 years and by starting the work leading to reconstruction of the line. Demszky had mobilized and tied down half of the budgets of his last term to investments in infrastructure (like building Metro Line 4 and the Central Wastewater Treatment Plant, which now treats 50% of the capital's sewage), for which he had also secured national and EU funds supplementing the invested amount of the capital multiple times. Thus he could not afford to reconstruct Metro Line 3, but financing the reconstruction's planning would have cost only a few hundred millions of Forints in the approximately 500 billion Forint yearly budgets, and it would have allowed the reconstruction to start years earlier.
Құрметтер мен марапаттар
2008 жылғы 29 ақпанда Албанияға жасаған мемлекеттік сапарының құрметіне Тирана қаласының кілтінің көшірмесін алды.
: On 29 February 2008 received a copy of the key of the city of Tirana on the occasion of his state visit to Albania.