Кіріспе

Онтарио провинциясындағы канал, Канада. Дежардинс каналы, оның бастамашысы Пьер Дежардинс есімімен аталып, Канаданың Онтарио провинциясында орналасқан. Ол Дундас қаласына Онтарио көліне және Солтүстік Американың Ұлы көлдер жүйесіне оңай қол жеткізу үшін салынды. Технологиялық жетістік және қысқа мерзімді коммерциялық сәттілік болғанымен, канал көп ұзамай теміржолмен, ал Дундас көршілес Гамильтон қаласымен басып алынды.

Контекст

АҚШ-тың Тәуелсіздік соғысынан кейін британ үкіметі Жоғарғы Канада провинциясының ішкі аймақтарын қоныстандыру қажеттігін шұғыл сезінді. Бірінші кезекте АҚШ-тан қуылған адалдарға пана табу мәселесі тұрды. Кингстон және Төменгі Сент-Лоуренс өзені бойында алғашқы қоныстар құрылғаннан кейін, Ниагара түбегінде Батлер рейнджерлері мен басқалары орналасқаннан соң, Онтарио көлінің бастауында да адалдар қауымдастығы құру мүмкіндігі пайда болды. Тағы бір маңызды міндет – Батыс Жоғарғы Канададағы бос жатқан жерлерді қоныстандыру процесін жеделдету болды, бұл провинция мен АҚШ арасында болашақ қақтығыстар туған жағдайда қорғаныс аймағын құруға мүмкіндік берер еді. Лейтенант-губернатор Джон Грейвс Симко провинцияның ішкі аймақтарындағы болашақ қоныс аударушыларға ұлттығына қарамастан 200 акр (80 гектар) жерді тегін беру арқылы осы мақсатқа жетуді үміттенеді. Бұл АҚШ-тан адал азаматтар болып, провинцияның қорғаныс қабілетін арттыратын иммигранттарды тартуға ықпал етеді деп күтілді. Алайда, Огайо аймағы мен Нью-Йорк штатының батысындағы жерлер оларға көбірек ұнады. Аймақты тартымдырақ ету үшін Симко провинцияның ішкі аймақтары мен Онтарио көлі және Сент-Лоуренс өзені арқылы жүзе тасымалдау дәлізі арасындағы көлік артерияларын ашуды қалады. Бұл жаңа аумақтың өсіп келе жатқан халқы мен экономикасына коммерциялық қызметтер көрсетумен қатар, әскери мақсаттарға да қызмет ететін еді, сондай-ақ АҚШ бақылауындағы аймақтардан трафик ағынын басқа бағытқа бұруға мүмкіндік берер еді. 19 ғасырдың басында көлдің бастауындағы аймақтың тарихы Дандас, Анкастер және Гамильтон қалалары арасындағы бәсекелестікпен тығыз байланысты, олар осы өскен сауданы қамтамасыз ету және экономикалық үстемдікке қол жеткізу үшін күресті. Әрбір қаланың өзіне тән артықшылықтары мен кемшіліктері болды, бұл оларды болашақ кәсіпкерлер мен қоныс аударушылар үшін одан да тартымды немесе тартымсыз ететін еді. Анкастерде құнарлы жер көп, диірмендерді іске қосуға жеткілікті өзендер бар және екі мыңға жуық адам тұрады. Алайда, өнеркәсіптік экономиканың дамуы үшін Онтарио көліне оңай қол жеткізу маңызды болды. Анкастер көл жағасында орналаспағандықтан, 1820 және 1830 жылдары Дундас, жақсы су көзіне, дамыған сауда орталығына, салыстырмалы түрде тұрақты өнеркәсіптік базаға және қол жетімді су қуатына ие болғандықтан, оны көлем және маңыздылық тұрғысынан басып өтті. Алайда, Дундасқа Гамильтон да қарсы тұрды. 1816 жылы көлдің бастауында Гор ауданы құрылды, бұл аудандық орталықты таңдау мәселесіне байланысты тартыс тудырды. Алдыңғы жылы Джордж Гамильтон, сол кезде Куинстон қаласында тұрған, АҚШ-пен шекараға жақындығынан қорқып, одан алыстауға шешім қабылдады. Жоғары байланыстары бар (оның әкесі Заң шығару кеңесінің мүшесі және ірі жер иесі болған), ол жаңа аудан құрылатынын білген және Джеймс Дюрандан аймақтағы үлкен жерді сатып алған. Бір жыл ішінде Гамильтон аудандық орталық болып таңдалды. Дезжардинс каналы Дундастың осы жағдайға бейімделу және аймақтың өнеркәсіптік орталығы ретіндегі бастапқы мәртебесін сақтау жөніндегі күш-жігерінің маңызды бөлігі болды.

Алдын ала маневрлеу

Онтарио көліне құрлықтан қол жеткізуді аймақтың географиялық ерекшеліктері қиындатты, оның ішінде үлкен құмды тіл, табиғи құм және қиыршық тас тосқауылы, Берлингтон шығанағы арқылы созылған. Құмды тілде көлге су шығаратын ойыс болған, бірақ ол үздіріліссіз емес еді және су бетінен екі-үш фут қашықтықта орналасқан, сондықтан тек шағын қайықтар мен бателар ғана өте алатын. Басқа типтегі кемелер үшін жүк түсіріліп, тосқауылдан көтеріліп, содан кейін тасымалдау үшін басқа кемеге қайта тиеу қажет болды. Онтарио көлінен шығанаққа кемелердің саудалық қатынасын қиындататын бұл кедергіге байланысты, барлық тараптар тосқауылды бұзуға мүдделі болды. Берлингтон шығанағына қол жеткізудің шектелуі әдеттегі коммерциялық мәселелерден басқа да алаңдаушылық тудырды. Бірі – кемелердің қауіпсіздігі, себебі қорғалған портына қол жеткізу көлдегі дауылдар кезінде айқын артықшылықтар берді. Сондай-ақ әскери мәселелер де қарастырылды. Ниагара түбегіндегі әрекеттер болашақта АҚШ-пен болатын соғыста күтілуі мүмкін болғандықтан, Берлингтон шығанағында тығылатын соғыс кемелерін құрлықтағы артиллериялық қарулармен қорғауға болар еді. Тағы бір ынталандыру – 1820 жылдары британдық теңіз шараларының либералдануы, осы арқылы белгілі бір АҚШ өнімдерін Канададан осында шыққандай экспорттауға мүмкіндік берді, бұл АҚШ-тың орталық батысына отарлық жеңілдіктерді бөлісуге және осы аймақтан қосымша сауда тартуға мүмкіндік жасады. Схеманың толыққанды әлеуетін іске асыру үшін құрлықтағы тасымалдау шектеріндегі сауда орталықтарынан көлге қол жеткізуді жақсарту қажет болды. Алайда, сол кездегі провинциядағы жол желісі нашар болғандықтан, су көлігін жақсарту экономикалық өсу үшін маңызды деп есептелді. Осы тұрғыда Жоғарғы Канада үкіметі 1823 жылы құмды тіл арқылы канал салуға рұқсат берді. 1826 жылы канал аяқталды, бұл кемелерге Гамильтон қаласына тікелей келуге мүмкіндік берді. Гамильтон ірі порқа айналып, сауда және коммерция орталығы ретінде тез дамыды. Дундас арқылы ішкі аймаққа қол жеткізу бұрынғыдан оңай болды, өйткені Дундас аңғары Ниагара жартасына дейін табиғи жол ұсынды, бірақ оның негізгі мәселесі – жүк пен өнімді батпақтан өткізу қиындығы әлі де шешілмеген еді. Дундастың ішкі сауданың өсуінен үлес алуын қамтамасыз етуге ең көп ықпал еткен екі адам – Ричард Хэтт және Питер Дежардинс.

Негізгі ойыншылар

Ричард Хатт 1792 жылы Англиядан Канадаға көшіп келді, алдымен Ниагараға қоныстанды және, мүмкін, 1796 жылы Анкастерге көшіп барды. 1798 жылы Хатт ағасымен бірге Анкастерде "Қызыл диірмен" деп аталатын диірменді салып, одан Дундасқа дейінгі жолды тазартып, клиенттерді тартуға мүмкіндік берді. Алайда Анкастердегі табысы шектеулі болды және ол көп ұзамай өзінің назарын Дундас ауданындағы Спенсер сағасына аударды, онда диірменді қуаттандыруға жеткілікті су ғана емес, сонымен қатар Онтарио көліне және провинцияның ішкі аймағына жақсы қолжетімділік бар еді. 1800 жылы Хатт Дундаста ұн диірменін салу үшін жер сатып алды. Судың аз тереңдігінен жүктерді тиеп-түсіру қиындықтарын ескере отырып, ол қойма мен кемежай салу үшін жер сұрады. Бұл өтініш 1804 жылы қанағаттандырылды. Ол өзінің қорын Бёрлингтон жағажайда және Кутс Парадайс (Дундастың алғашқы атауы) қоймаларын салып кеңейтті. Ол сондай-ақ Спенсер сағасының қалдықтарын тазартуды және Бурлингтон жағажай мен Дундас арасындағы каналдың бөліктерін тереңдетуді қаржыландырды. Хатт тек ұнтақ жұмысына ғана емес, сонымен қатар аймаққа жүк тасымалдауды бақылаудың маңыздылығын түсінді. 1809 жылы ол өз тегершігіндегі кемежайға дейін Котс-Парадайс ауылы арқылы арнаны тереңдетуге рұқсат алды. 1808 жылы ол барлық су құқықтарына және Дундастағы Вебстер құламасынан Мейн-стритке дейінгі диірмендерге ие болды және сол жылы саздық арқылы жолды тазартты, ол 1837 жылы канал ашылғанға дейін пайдаланылды. Хатт кейін Дежардин каналы пайда болатын бастапқы жоспарлар мен құрылғыларды жасады. 1819 жылы қайтыс болған кезде ол Үстіңгі Канададағы ең бай адамдардың бірі болды, ол Спенсер сағасының бойындағы көптеген жерлерге, бірнеше фермаларға және бірқатар өнеркәсіптерге иелік етті. Ол қайтыс болғаннан кейін оның бизнес империясы екіге бөлінді. Оның су жолдары, қоймалар мен кемелерді сатып алу мүдделерін Пьер (Питер) Дежардин сатып алды, ал оның ұнтақтау мүдделері мен су құқықтарын басқалар алды. Францияда туған Дезжардин 1792 жылы Канадаға келген. Ол бірнеше жерлерде жұмыс істеді, 1812 жылдан бастап Ричард Хатт сайлау науқанына кеткен кезде оның клеркі болды. Ол бұл лауазымда 1819 жылы Хэтт қайтыс болғанға дейін болды, содан кейін Уильям Лайон Маккензимен Спенсер Крик жағалауындағы қоймада серіктес болды. Дежардинс көлден Дундасқа жету жолы жақсартылса, айтарлықтай пайда әкелетінін көрді. Ол ең алдымен өзінің меншігі мен Берлингтон шығанағы арасындағы каналды дамытуға қызығушылық танытты, сонымен қатар екінші каналды (ешқашан салынбаған) Дундзадағы Дезжардинс каналынан Хьюрон көліне дейін созуды ұсынды. Бұл ұсыныс Дежардинс каналына Канада мен АҚШ-тың батыс аймақтарына тікелей су қатынасын қамтамасыз ететіндей еді және егер техникалық тұрғыдан тиімді болса, қаржылық жағынан тартымды бола алар еді. Алайда, бұл уақытта Эри каналы аяқталды және Велленд каналы жақсы жолға түсті, сондықтан бәсекелестік тым үлкен болып көрінді, бастама кешіктірілгенін ескере отырып.

Көмек іздеу

1820 жылы Дезжардинс үкіметке Спенсер-Крикке жер учаскесін және оның алдындағы кішкентай аралды беру туралы өтініш білдірді. Ол Спенсер сағасының жанында қойма салуды, сағаны тереңдетіп, қаладан батпаққа арна жасауды және Онтарио көлінен үлкен кемелердің кіруіне мүмкіндік беру үшін батпақ арқылы арна кесуді жоспарлады. Үкімет жобаны толық қолдаған жоқ, бірақ Дезжардинске эксперименттік негізде жүзеге асыруға рұқсат берді, егер сәтсіздікке ұшыраған жағдайда провинцияға ешқандай тәуекел тумаса. Дезжардиннің «сұлулар мен шағын кемелерге» қол жеткізу ұсынысын жергілікті кәсіпкерлер қолдады және 1820 жылдың 14 қарашасында кеңес шешімімен мақұлданды, онда Дезжардин мүліктерге қол жеткізу үшін жол ақысын алуға құқығы жоқ екені айтылды. Өкінішке орай, 1820 жылдары ауыр экономикалық дағдарыс болды және ұн саудасы төмендеді. Дезжардинс үш жыл бойы капитал тарту үшін проспект таратып жүрді, бірақ сәттілікке жете алмады. Осыған қарамастан, ол табандылық танытып, өз қаражатын пайдалана отырып, маңызды прогресс жасады. 1825 жылы жергілікті инкорпораторлардың бір тобы каналдың өзіне қосымша бизнес тартуға және жылжымайтын мүліктерінің құнын арттыруға мүмкіндік беретінін көріп, канал салуға жарғылық өтініш берді. Акционерлік қоғам құру жоспарланды. 1826 жылдың 30 қаңтарында корпорацияны құруға патшалық келісім берілді. 800 акцияның акциялық капиталы 12/10/0 фунт стерлинг бағасымен 10 000 фунт стерлингтік жобаланған капитал үшін бекітілді. Парламенттік мақұлдаумен елу жылдық мерзімге жалға беру шарты қарастырылды, бұл мерзім аяқталғаннан кейін акционерлерге олардың үлестерінің құнын өтеу шартымен мүлік құқығы Корольге қайтарылады. Дезжардинге жер берілді, оның ішінде Кутс-Парадизіндегі Солтүстік Кей көшесіндегі учаске, учаскенің алдындағы өзеннің жағалауындағы жер және өзендегі кішкентай арал. Алайда Дезжардин өзінің еңбегінің нәтижесін көре алмады. Ол жеке қаражаты мен несиесін Дезжардин каналын салуға жұмсады. Ол инвесторлар капиталы ағып бастағанда өтеу алатынын үміттенеді, бірақ провинциямен жасасқан келісім бойынша оның шығындарының жартысына арна акцияларын және екінші жартысына кепілдік (провинциялық облигация) қабылдауға міндетті болды. Нақты ақша түспеді. 1827 жылы ол өз үйін және жерін каналдағы жұмыстарды қаржыландыру үшін сатуға мәжбүр болды. Питер Дезжардинс 1827 жылдың 7 қыркүйегінде Дезжардин каналы үшін төленетін сомаларды жинаған кезде алған жарақаттардан қайтыс болды. Аты жоқ атпен келген соң, іздеу жүргізіліп, Дезжардиннің денесі табылды. Салдары анықталмады және соңында Дезжардин «Құдайдың қасында қайтыс болды» деп шешім қабылданды. Оқиғаға куә болғандар болған жоқ, өлім себебі де толық анықталған жоқ.

Алға қарай

Дежардин каналын салу жобасы он жыл бойы, 1827 жылдан 1837 жылға дейін жалғасты. Бұл шектеулі мақсаттары бар жергілікті жоба болды және қаржылық қолдаушылар мен саяси қолдауды негізінен Үсті Канададан ғана тартты. Бұл Велланд каналы сияқты, халықаралық маңызы бар және оның жеке қолдаушылары көбінесе провинциядан тыс жерлерден болған жобаларға қарама-қайшы болды. Дежардин каналы бойынша жұмыстар басталғаннан кейін жұмысшыларды тарту қажет болды. Бұрын айтылған көптеген жобаларға байланысты канал жұмыскерлеріне сұраныс жоғары болғанымен, жалақы төмен болып, күніне екі-үш шиллингтей шамада ауытқып тұрды, бұл отбасының қарапайым қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүшкіл болатын. Дежардин каналы компаниясы кейбір жұмыстар үшін жұмысшыларды тікелей жалдаса, ал қалғандары үшін келісімшарт берушілермен жұмыс істеді, олар өздері жұмыс күшін жинады. Компания үшін капитал тарту үнемі туындайтын мәселе болды. Қолда бар мәліметтерге сүйенсек, рұқсат етілген акциялардың 70-80% астам бөлігі сатылмаған, ал осылайша 6000 фунт стерлингтен (рұқсат етілген 10000 фунт стерлингтен) көп ақша жиналмаған. Аз ғана қаражат каналдарды пайдаланудан (жол ақысы) түсті, бірақ қажетті капиталдың басым бөлігі үшін басқа көздер қажет болды. Компанияны қолдау үшін үкіметтен қаржылық көмек үздіксіз қажет болды. 1830-шы жылдардың басында жағдай ерекше қиын болды. Дегенмен, жобаның барлық қиындықтарына қарамастан жұмыс жалғасты, және 1837 жылға қарай компания каналды аяқтауға қол жеткізді. Сол жылы компанияның қаржылық есептілігінде 6000 фунтқа жуық кіріс тіркелді, оның көп бөлігі, 5000 фунт стерлинг, үкіметтік қарыздан түсті. 1837 жылы каналдан 166 фунт стерлинг жол ақысы түсті, бұл операциялық кіріс тіркелген алғашқы жыл болды. Канал 1837 жылдың 16 тамызында ресми түрде ашылып, зор той-думандармен тойланды. Steamers Гамильтоннан Дендосқа концерттерге және кешкі асқа қонақтарды жеткізді.

ХХ ғасырдың ортасы

Канал ашылғаннан кейін Дундас қаласы айтарлықтай өркендеді. Енді астық арзанға тасымалданатындықтан, жергілікті диірмендер гүлденді. Ағаш өнімдерінің барлық түрлерінің тасымалы көбейді. Канал көлге шығу арнасын ұсынғаннан кейін, жергілікті өндірушілер өз тауарын кеңірек нарыққа сата алды. Аймаққа ақша ағынының артуы қалаға жергілікті өнеркәсіптің өсуін қаржыландыру үшін капитал жинауға мүмкіндік берді. 1836 жылы халқы 800 адамды құраған қаланың саны осы кезде 2000-ға жетті. Көп ұзамай, бұрылыс алабында желкенді кемелер салына бастады. Дегенмен, канал экономикалық пайда әкелгеніне қарамастан, компания техникалық және қаржылық қиындықтармен күресіп жатты. Каналды үздіксіз жұмыс істеу үшін жөндеу және жақсарту жұмыстары қажет болды, бірақ жеке көздерден немесе каналдың өзінен жеткілікті қаражат табылған жоқ. Бірақ жақсы жаңалықтар да болды. Канал арқылы көмір мен шойынның импортының артуы Дундаста өнеркәсіптік экономиканың қалыптасып келе жатқанын көрсетеді. Халық санының өсуімен, экономиканың дамуымен және адамдарда жұмсауға ақшаның көбеюімен тауарлардың импорты жылдам өсті. 1850-ші жылдардың басында Дундас тұрғындары өз қалаларының болашағына үмітпен қарады. 1849 жылы Дежардин каналы арқылы 14 000 тонна өнім тасымалданды, бұл аймақтың экспорттық саудасын қолдаудағы каналдың маңыздылығын көрсетеді. Дундасты елдің ішкі аймақтарымен байланыстыратын жол желісін салу Париж және Дундас жол компаниясының құрылуымен үдетілді. Дежардин каналы компаниясы каналды тоқтаусыз жұмыс істеу үшін суды қазу жұмыстарын азайту арқылы сақтап қалды. Канал бойында 120 метрге 100 метрлік, биіктігі 30 метр болатын қойма, Британдық Солтүстік Америкадағы ең ірі қоймалардың бірі деп есептелді, аяқталуға жақын болды және оны Торонто фирмасы жалға алды. Каналдың жағасында тағы бірнеше қоймалар орналасқан, және порт арқылы жыл сайын 100 000 баррельден астам ұн тасымалдау қалыпты жағдай еді. Алайда, Гамильтон қаласына теміржолдың келуі қосымша қиындықтар тудырды, ал бәсекелестік ақырында каналдың құлауына себеп болды.

Жолдың соңы

Канададағы алғашқы темір жол 1836 жылы Төменгі Канадада Сент-Лоуренс және Ришелиу өзендеріндегі порттарды байланыстыру үшін салынған Шамплен және Сент-Лоуренс темір жолы болды. Жоғарғы Канадада теміржол көлігінің мүмкіндігі тез танылды және Desjardins Canal Company компаниясы осы жаңа бәсекелестік көзімен күресуге мәжбүр болды. 1850-ші жылдардың ортасында теміржолдар жылдам дамыды, бірақ Дундас пен Desjardins каналына ең көп әсер еткені – Ниагара шарлауығы мен Виндзорды Гамильтон, Дундас және Лондон арқылы жалғастыратын Ұлы Батыс темір жолы болды. Бұл жаңалық провинция үшін жақсы болды, бірақ Desjardins каналы көптеген аймақтарға қызмет көрсеткендіктен, ол канал компаниясына кері әсер етті. Канал Дундасқа пайда әкелсе де, проблемалар азайған жоқ. Ең бастысы – қаржылық қиындықтар, себебі канал өмір сүру үшін жеткілікті табыс таба алмады. Бұған теміржолдардың және өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы байланысты жақсартатын жол желісінің бәсекелестігі де себеп болды. Тағы бір фактор – бу машиналарының дамуымен өнеркәсіпті су көзінен алыс орналастыру мүмкін болды. Бұл, Desjardins каналының тәуелсіздігіне қарамастан, суға қол жеткізуге мүмкіндік берді және Гамильтон шығанағындағы өнеркәсіптің өсуін жеделдетті, бұл Дундасқа зиян келтірді. Бұған теміржол, жол және канал компаниялары арасындағы көпір салу және жол құқығы туралы дау-дамайлар да себеп болды. Канал Торонто мен Гамильтон арасындағы ең қысқа маршрут болғандықтан, құрлықтағы көлік үшін арадағы алшақтың үстінен көпір салу қажет болды. Жылдар бойы дау төменгі деңгейлі көпір (арзан, бірақ канал қозғалысын тоқтатуы мүмкін және пойызға қолайсыз) немесе жоғары деңгейлі көпір (құны жоғары, бірақ пойызға қолайлы) салу туралы болды. Көпірлер қауіпсіздік мәселесін де тудырды, әсіресе 1857 жылы 59 адамның қаза болған пойыз апаты көп назар аударды. Компаниялар арасындағы ұзақ келіссөздер нәтиже бермеді, соңында Desjardins Canal Company-не каналды жабу үшін 10 000 доллар ұсынылды. Алайда Дундас қаласы каналда 52 000 долларлық үлесімен каналдың негізгі ипотекалық иесі болды және болашақ жол ақысынан түсетін табыс арқылы ғана осы қарызды өтеуге болатындықтан, ұсыныстан бас тартты. Өз мүддесін қорғау үшін қала ипотеканы төлеу үшін каналды басып алды және үкіметтен канал қарызынан босату туралы өтініш берді. Бұл 1873 жылы мақұлданды. Алайда көпірлердің тұрақсыздығы және каналдан түсімнің төмендеуі қаланың позициясын өзгертіп, жол және теміржол компанияларынан 35 000 доллардан төлеу шартымен каналды жабуға келісім жасады. 1869 жылы төменгі деңгейлі жол көпірі салынғаннан кейін каналдың коммерциялық болашағы жоққа шықты, ол көптеген көл кемелеріне кіруге мүмкіндік бермеді. 1875 жылы жергілікті тарихшы "Тағдыры зор Desjardins каналы. Қазір ол Бурлингтон шығанағына ағаш апару үшін салшылармен немесе кейде Рок-Бейге немесе жағалаудағы басқа жерлерге ойын-сауық үшін келетін Дундас тұрғындарымен пайдаланылады" деп жазды. 1876 жылы канал компаниясы таратылды. Бастапқы келісім бойынша канал Корольдікке берілді және ол мемлекеттік мүлік болды. Алайда провинциялық үкімет бұрынғыдай, үлестік меншікке қызығушылық танытпады және канал 25 сәуірде 1877 жылы Кеңес бұйрығымен Дундас қаласының басқаруына берілді. Сол жылдың қазан айында толық меншік екі қосымша бұйрықпен қалаға берілді. 1878 жылы Дундас канал комитетін құрды, каналды қайтадан қазыды, жол ақысын қайта қарады және бизнеске жарнамалар жариялады. Алайда бұл нәтиже бермеді және 1895 жылы Дундасқа тікелей теміржол қызметі ашылды, бұл Desjardins каналының коммерциялық әлеуетіне соңғы нүкте болды. Бүгінде оның қалдықтарын шығыс Дундастағы Кутс-Драйвтің солтүстігінде және Кутс-Парадистің жағалауында шіріп бара жатқан ағаштарда көруге болады. Аймақтағы қайта өрлеудің бір бөлігі ретінде Гамильтон қаласы бұрынғы канал бойымен жаяу жүру жолын салды.