Кіріспе

Балчик (Балчик, Балçық) – Солтүстік-шығыс Болгарияның Оңтүстік Добруджа аймағындағы Қара теңіз жағалауындағы қала және демалыс орны. Ол Добрич облысында, Добричтен оңтүстік-шығысқа қарай 35 шақырым және Варнадан солтүстік-шығысқа қарай 42 шақырым қашықтықта орналасқан. Қала, Добруджа үстіртіндегі төбелі жазықтармен теңізге қарай сүйірлене жатыр, әсем көрініс тудырады. Ақ түсті төбелерінің арқасында оны көбінесе "Ақ қала" деп атайды.

Этимология

Осман империясы тұсында қала қазіргі атымен белгілі болды, бұл атау мүмкін Гагауз тілінен шыққан "кішкентай қала" деген сөзден туындаған. Тағы бір теория бойынша, қала Добрич қаласының атымен байланысты Добротицаның бауыры Балик есімімен аталған.

Ежелгі заман: фракиялықтар мен гректер

Тракиялық бекініс ретінде негізі салынған, кейіннен ежелгі гректердің иониялықтары оны Кроуной (Κρουνοί) деп атап отарлаған, ал теңізде Дионис құдайының мүсіні табылғаннан кейін Дионисополис (Διονυσόπολις) деп қайта аталған.

Ерте орта ғасырлар: Византиялықтар мен болгарлар

Кейіннен ол грек-византиялық және болгар бекінісіне айналды. Карвуна – ежелгі Дионисопольдің ескі болгарша атауы. Қазіргі Каварна қаласының атауымен сыртқы ұқсастығы кейбір жергілікті тарихшыларды Карвунаны Каварнамен сәйкестендіруге итермелейді, бірақ археологиялық және тарихи деректер бұл пікірді қолдамайды. Карвуна орта ғасырларда түріктер келгенге дейін Добруджа деп аталатын Карвуна аймағының астанасы болды. Балык және Добротица боярларының қамалының қалдықтары Балчик қалалық ауруханасының үстінде, "Горизонт" (Гемиджия) ауданында табылған, бірақ табиғи процестер салдарынан көбінесе жойылды. Васил Левски шағылысында Византиялықтар салған және Бірінші Болгар мемлекеті кезінде олар мен болгарлар қолданған Карвунаның ірі бекінісінің қалдықтары бар. Кейіннен, жазықта орналасқан үлкен бекіністі қорғаудағы қиындықтар мен теңізге көрініс болмауы себепті болгарлар қаланың ең биік төбесінде, Джени Байр немесе Эхото ('Эхо') төбесінде шағын бекініс салған, оның қалдықтары бүгінге дейін сақталған. Қазаншұңқырдың артындағы топырақ қорған 12 ғасырдың соңына жатады, ал 11-15 ғасырларға тән тұрғын үйлерге қатысты әртүрлі жәдігерлер табылған. Бұл Румынияның 20 ғасыр сурет өнерінің дамуындағы маңызды орын. Топқа кіретін суретшілердің көптеген туындыларында қаланың үйлері, түрік халқы және теңіз бейнеленген.

Болгарияға оралу (1940)

1940 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс аймақта басталуға азықалған тұста және Гитлердің араласуы мен Екінші Вена шешімінің кең контекстінде, Балчик Крайова шарты бойынша Румыниядан Болгарияға қайтарылды. Бұл этникалық топтар бойынша халық алмасуды көздейді.

Халық саны

Қаланың халқы 11 051 адамды құрайды (2018 жылғы Ұлттық статистика институтының деректері, Болгария). Балчик муниципалитетінің жалпы халқы 19 331 адамды құрайды. Болгар тарихшысы Райна Гаврилованың бағалауынша, 1878 жылға дейін болгар халқының үлесі шамамен 10% ғана болған. Этникалық құрамы көбінесе гагауздар және татар/түріктерден болгарларға қарай бірте-бірте өзгерді. Соңғы (2011) халық санағы мәліметтері бойынша Балчиктегі этникалық құрам мынадай:

Болгарлар: 7 916 (72,9%)
Түріктер: 1 715 (15,8%)
Қыпшақтар: 954 (8,8%)
Басқалар: 191 (1,8%)
Белгісіздер: 79 (0,7%)
Жарияланбағандар: 755 (6,5%)

Өнер

1991 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келе жатқан "The ProcessSpace Art Festival" – маусым айында екі аптаға созылатын халықаралық заманауи өнер фестивалі. Балшық сарайы "Сарайдағы" халықаралық қысқаметражды фильмдер фестиваліне де төрағалық етеді.

Музыка

2006 жылдан бері әр жаз Каварна қаласының жанында жыл сайын өткізілетін Каварна рок-фестивалі үш күндік фестивальде танымал топтарды шақырады. Бұған дейін Motörhead, Twisted Sister, Mötley Crüe, Scorpions, Alice Cooper, Deep Purple және Michael Schenker Group сияқты топтар өнер көрсеткен. Соңғы бірнеше жылдан бері қала әкімі әртүрлі музыкалық талғамдарға байланысты Каварна рок-фестивалін өткізуден бас тартты.

Спорт

Балчик халықаралық деңгейде гольф ойнауға танымал орынға айналуда. Ауданның ішінде үш 18 шұңқырлы чемпионаттық гольф алаңы бар, екеуі Гэри Плейердің – «Тракиялық Жартастар» және «BlackSeaRama» гольф клубы; ал біреуі Иан Вуснамның – «Маяқ» гольф клубы. Қазіргі таңда төртінші 18 шұңқырлы гольф алаңын салу жоспарлануда.

Қызықты деректер

Фрэнсис Форд Коппола "Жастықтан жаңылған" (2007) фильмінің түсірілімдерін Балчик сарайында 11 күн өткізді. Антарктидадағы Балчик жотасы осы қаланың атымен аталады. 2011 жылға дейін пайдаланылмаған Балчик әуежайының, әсіресе Ресейден келетін бюджеттік авиакомпаниялар үшін дайындалуы жоспарлануда. Түрік ақыны Назым Хикмет өзінің "Мави Лиман" ("Көк порты") атты танымал өлеңін Балчикте жазған.