Кіріспе

Бөлімше атауы1=Пазарджик|
Жалпы саны=3,498|

География

Батак Родоп тауларының солтүстік-батыс еңістерінде, теңіз деңгейінен 1036 метр биіктікте орналасқан. Оны көптеген шыңдар қоршап, ғасырлар бойы өскен қарағай және шырша ормандарымен жамылған. Қаладан Марицаның оң саласы – Стара-Река өзені ағып өтеді. Климаты қоңыржай континенттік, оңтүстіктен соғатын жылы желге тән. Батак 1964 жылы қала деп жарияланды және оның халқы 4019 адамды құрайды. Батак – аумағы бойынша Болгарияның ең ірі муниципалитеттерінің бірі, оның аумағы 667 км² немесе Пазарджик облысының 15% құрайды, сонымен қатар қаланың өзі және екі ауыл – Фотиново және Жаңа Махаладан тұратын, ең сирек қоныстанған муниципалитеттердің бірі. Муниципалитет аумағының 90 пайызы тығыз орманмен жабылған. Батак Пештерадан оңтүстікке қарай 15 шақырым, ал облыс орталығы Пазарджик қаласынан оңтүстікке қарай 33 шақырым қашықтықта орналасқан. Ең жақын теміржол станциясы Пештерада.

Ежелгі дәуір

Батак аймағында ең көне заманнан қалған көптеген археологиялық ескерткіштер бар. 1958 жылы Ескі тас дәуірінен қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған заттар анықталды. Құралдар, заттар, керамикалық ыдыстар, әшекейлер, сондай-ақ мүйізқараның сүйектері табылды, бұл төртіншілік кезеңде климат жылырақ болғанын көрсетеді. Жиырма тракийлік, тракий-римдік, византиялық және славяндық бекіністер, шіркеулер мен монастырлар, сондай-ақ тракийлік обалар, римдік көпірлер, кеніштер, диірмендер және басқа да археологиялық орындар тіркелген.

Елді мекеннің пайда болуы және ортағасырлық тарихы

Батактың нақты шығу тегі белгісіз, себебі тарихи мәліметтер жеткіліксіз. Алдыңғы пікір бойынша, 16 ғасырда Чепино алқабында ислам дініне күштеп көнуден қашқан болгарлар осы елді мекенді құрған, бірақ қазіргі таңда бұл пікір қабылданбайды, өйткені елді мекен одан да көне деп есептеледі. Мұны 1592 жылы Батак халқы салған Крихимдегі Құдай ана монастырының қайнар көзіндегі жазу, Сұлтан Сүлеймен I-нің (1520–1566) феодалдық иеліктері туралы құжат – онда Батак ауылы да есімдері тізілген, сондай-ақ осы аймақта исламға көну кезінде Османдықтар өртеп тастаған көптеген шіркеулер мен монастырлардың қалдықтары растайды. Батак атауының шығу тегі де нақты емес. Ескі аңыздарда ол Цепина билеушісі Батоймен байланыстырылады, ал тарих профессоры Йордан Иванов пен Васил Миков Батактың 11-13 ғасырлар аралығында болған кумандық Поток елді мекені болғанын болжайды. Дегенмен, ауылдың атауы түрік тілінде емес, болгар тілінде екені анық, кейбір авторлардың айтуынша керісінше.

Осман билігі

Османдықтардың ғасырлар бойы билік еткен кезінде Батак аймағындағы көптеген хайдуктар болгар халқына жасалған зұлматтар үшін түріктерден кек алды – Страхил Войвода, Дели Аршенко Пайака, Гола Вода, Тодор Банчев, Бейко, Янко Кавлаков, Митьо Вранчев және т.б. Осы заманнан бері көтерілісшілердің ескі атаулары сақталып қалды, мысалы, Хайдушка Скала, Хайдушка Поляна, Хайдушко Кладенче (бұлақ), Саблен Врах ("Қылыш шыңы"), Карвав Чучур ("Қанды ағын"), сондай-ақ көптеген аңыздар. Ұлттық қайта жаралу кезеңінде Батакта ағаш өңдеу, сауда және мейманхана ісі дамыды. Халықтың гүлденуі білім берудің дамуына жағдай жасады – 1835 жылы халықтық мектеп ашылды, ал 1813 жылы Тодор Балиновтың (сол кездегі ауыл әкімі) жерінде, ол шіркеу құрылысына арнайы бөлген қаражат есебінен, Санкт-Неделя шіркеуі салынды. Батак тұрғындарының 75 күндік еңбегімен салынған Батак, болгар қайта жаралуының көптеген көрнекті тұлғаларын тәрбиеледі, мысалы, Рила монастырында қызмет еткен архимандрит Йосиф, Никифор, Кирил және тағы да басқа дін қызметкерлері, ол болгар ұлттық қайта жаралуының орталығы болды. Георгий Бусилин және Драган Маньчов белгілі жазушылар.

Сәуір көтерілісі және Осман соғысы қылмыстары

Батак халқы 1876 жылғы сәуір көтерілісіне қатысты. 22 сәуірде Батак халқы воевода Петр Горанов басшылығымен көтеріліс жасады. 30 сәуірде ауылды башибозук аталған Осман әскерлері мен айналағы ауылдардан келген помактар қоршап алды. Шайқастар бес күнге созылды. Көтерілісшілердің соңғы бекінісі – Әйгілі Жедел шіркеуі болды. Нәтижесінде бес мың адам қаза тауып, ауыл толығымен өртенді. Осы қасірет туралы хабарлар әлемге тарады, оған ең көп үлес қосқан – Januarius MacGahanның Лондонның Daily News газетінде жариялаған мақалалары болды. Бұл жағдай Ресейдің Түркияға соғыс жариялауына қолайлы жағдай жасады. 1878 жылғы 20 қаңтарда көтерілістен аман қалған Батак тұрғындары қарсыласып келе жатқан орыс әскерін зор қуанышпен қарсы алды.

Батак тілі бүгінде

Бүгінде Батак – тарихи ескерткіштерімен және курорттық-туристік орталығымен танымал, жаңартылған заманауи қала. 1950 жылдары бес бөгет және үш гидроэлектр станциясы бар Батак гидроэнергетикалық каскады – маңызды гидроэнергетикалық жүйе салынды. Батак суқоймасының жағасында демалыс үйлері, туристік кешендер мен виллалар бой көтерді.

Құрмет

Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Смит аралындағы Батак нүктесі Батак атымен аталады.