Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бөлімше атауы1=Пазарджик|
Жалпы саны=3,498|
subdivision name1=Pazardzhik|
population total=3,498 |population footnotes=
География
Батак Родоп тауларының солтүстік-батыс еңістерінде, теңіз деңгейінен 1036 метр биіктікте орналасқан. Оны көптеген шыңдар қоршап, ғасырлар бойы өскен қарағай және шырша ормандарымен жамылған. Қаладан Марицаның оң саласы – Стара-Река өзені ағып өтеді. Климаты қоңыржай континенттік, оңтүстіктен соғатын жылы желге тән. Батак 1964 жылы қала деп жарияланды және оның халқы 4019 адамды құрайды. Батак – аумағы бойынша Болгарияның ең ірі муниципалитеттерінің бірі, оның аумағы 667 км² немесе Пазарджик облысының 15% құрайды, сонымен қатар қаланың өзі және екі ауыл – Фотиново және Жаңа Махаладан тұратын, ең сирек қоныстанған муниципалитеттердің бірі. Муниципалитет аумағының 90 пайызы тығыз орманмен жабылған. Батак Пештерадан оңтүстікке қарай 15 шақырым, ал облыс орталығы Пазарджик қаласынан оңтүстікке қарай 33 шақырым қашықтықта орналасқан. Ең жақын теміржол станциясы Пештерада.
Batak is situated in the northwestern slopes of the Rhodope Mountains, at 1036 m above sea level. It is surrounded by many peaks, clad with century old pine and spruce forests. The river Stara reka, a right tributary of the Maritsa, flows through the town. The climate is temperate continental with a characteristic southern warm wind. Batak was pronounced town in 1964 and has a population of 4,019 people. Batak is a centre of one of Bulgaria's largest municipalities by terms of territory 667 km2 or 15% of the Pazardzhik Province area as well as one of the most sparsely populated ones including only the town itself and two villages Fotinovo and Nova Mahala. Ninety percent of the municipal area is covered with thick forests. Batak is situated at 15 km to the south of Peshtera and 33 km to the south of the regional centre Pazardzhik. The nearest railway station is in Peshtera.
Ежелгі дәуір
Батак аймағында ең көне заманнан қалған көптеген археологиялық ескерткіштер бар. 1958 жылы Ескі тас дәуірінен қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған заттар анықталды. Құралдар, заттар, керамикалық ыдыстар, әшекейлер, сондай-ақ мүйізқараның сүйектері табылды, бұл төртіншілік кезеңде климат жылырақ болғанын көрсетеді. Жиырма тракийлік, тракий-римдік, византиялық және славяндық бекіністер, шіркеулер мен монастырлар, сондай-ақ тракийлік обалар, римдік көпірлер, кеніштер, диірмендер және басқа да археологиялық орындар тіркелген.
There are numerous archaeological monuments of most ancient times in the region of Batak. A find of the Old Stone Age was discovered in 1958. Tools, objects, ceramic vessels, ornaments as well as bones of rhinoceros were found which proves that the climate was warmer in the Quaternary. Twenty Thracian, Thraco Roman, Byzantine and Slavic fortresses, churches and monasteries, as well as Thracian mounds, Roman bridges, mines, mills and other archaeological sites were registered.
Елді мекеннің пайда болуы және ортағасырлық тарихы
Батактың нақты шығу тегі белгісіз, себебі тарихи мәліметтер жеткіліксіз. Алдыңғы пікір бойынша, 16 ғасырда Чепино алқабында ислам дініне күштеп көнуден қашқан болгарлар осы елді мекенді құрған, бірақ қазіргі таңда бұл пікір қабылданбайды, өйткені елді мекен одан да көне деп есептеледі. Мұны 1592 жылы Батак халқы салған Крихимдегі Құдай ана монастырының қайнар көзіндегі жазу, Сұлтан Сүлеймен I-нің (1520–1566) феодалдық иеліктері туралы құжат – онда Батак ауылы да есімдері тізілген, сондай-ақ осы аймақта исламға көну кезінде Османдықтар өртеп тастаған көптеген шіркеулер мен монастырлардың қалдықтары растайды. Батак атауының шығу тегі де нақты емес. Ескі аңыздарда ол Цепина билеушісі Батоймен байланыстырылады, ал тарих профессоры Йордан Иванов пен Васил Миков Батактың 11-13 ғасырлар аралығында болған кумандық Поток елді мекені болғанын болжайды. Дегенмен, ауылдың атауы түрік тілінде емес, болгар тілінде екені анық, кейбір авторлардың айтуынша керісінше.
The exact origin of Batak is unknown, since there is a lack of historical data. The earlier view that the settlement was founded by Bulgarians who escaped from the forced mass conversion into Islam in the valley of Chepino in 16th century today is rejected because it is believed that the settlement is much older. This is justified by an inscription on the fountain of Virgin Mary Monastery of Krichim built by the people of Batak in 1592, a writ of the feudal possessions of Sultan Suleiman I (1520–1566), in which the village of Batak is also mentioned, as well as the remnants of many churches and monasteries burnt down by the Ottomans during the conversion into Islam in this region. The origin of the name of Batak is not certain, too. In the old legends it is related to the Tsepina chieftain Batoy, while the history professors Yordan Ivanov and Vasil Mikov suppose that Batak was Potok, a settlement of Cuman origin existing between the 11th and the 13th century. It is, however, certain that the name of the village is Bulgarian, not Turkish as some authors assert.
Осман билігі
Османдықтардың ғасырлар бойы билік еткен кезінде Батак аймағындағы көптеген хайдуктар болгар халқына жасалған зұлматтар үшін түріктерден кек алды – Страхил Войвода, Дели Аршенко Пайака, Гола Вода, Тодор Банчев, Бейко, Янко Кавлаков, Митьо Вранчев және т.б. Осы заманнан бері көтерілісшілердің ескі атаулары сақталып қалды, мысалы, Хайдушка Скала, Хайдушка Поляна, Хайдушко Кладенче (бұлақ), Саблен Врах ("Қылыш шыңы"), Карвав Чучур ("Қанды ағын"), сондай-ақ көптеген аңыздар. Ұлттық қайта жаралу кезеңінде Батакта ағаш өңдеу, сауда және мейманхана ісі дамыды. Халықтың гүлденуі білім берудің дамуына жағдай жасады – 1835 жылы халықтық мектеп ашылды, ал 1813 жылы Тодор Балиновтың (сол кездегі ауыл әкімі) жерінде, ол шіркеу құрылысына арнайы бөлген қаражат есебінен, Санкт-Неделя шіркеуі салынды. Батак тұрғындарының 75 күндік еңбегімен салынған Батак, болгар қайта жаралуының көптеген көрнекті тұлғаларын тәрбиеледі, мысалы, Рила монастырында қызмет еткен архимандрит Йосиф, Никифор, Кирил және тағы да басқа дін қызметкерлері, ол болгар ұлттық қайта жаралуының орталығы болды. Георгий Бусилин және Драган Маньчов белгілі жазушылар.
During the centuries of Ottoman rule, many hajduks in the region of Batak took revenge from the Turks for the outrages upon Bulgarian people – Strahil Voivoda, Deli Arshenko Payaka, Gola Voda, Todor Banchev, Beyko, Yanko Kavlakov, Mityo Vranchev, etc. From these times have remained the old rebel names, such as Haydushka Skala, Haydushka Polyana, Haydushko Kladenche (spring), Sablen Vrah ("Sabre Peak"), Karvav Chuchur ("Bloody Spout"), as well as many legends. Woodworking, trade and innkeeping were developed in Batak during the National Revival. The prosperity of the population was conducive to the prosperity of education — a secular school was opened in 1835 and the St. Nedelya Church was built in 1813 at the Todor Balinov place (mayor of the village at the time), donated by him specifically for the construction of the church. Built for 75 days with the work of citizens of Batak Batak has given many eminent figures of the Bulgarian Revival, such as clerics like archimandrite Yosif, Nikifor, Kiril and others, who worked in the Rila Monastery, a centre of the Bulgarian National Revival. Famous men of letters are Georgi Busilin and Dragan Manchov.
Сәуір көтерілісі және Осман соғысы қылмыстары
Батак халқы 1876 жылғы сәуір көтерілісіне қатысты. 22 сәуірде Батак халқы воевода Петр Горанов басшылығымен көтеріліс жасады. 30 сәуірде ауылды башибозук аталған Осман әскерлері мен айналағы ауылдардан келген помактар қоршап алды. Шайқастар бес күнге созылды. Көтерілісшілердің соңғы бекінісі – Әйгілі Жедел шіркеуі болды. Нәтижесінде бес мың адам қаза тауып, ауыл толығымен өртенді. Осы қасірет туралы хабарлар әлемге тарады, оған ең көп үлес қосқан – Januarius MacGahanның Лондонның Daily News газетінде жариялаған мақалалары болды. Бұл жағдай Ресейдің Түркияға соғыс жариялауына қолайлы жағдай жасады. 1878 жылғы 20 қаңтарда көтерілістен аман қалған Батак тұрғындары қарсыласып келе жатқан орыс әскерін зор қуанышпен қарсы алды.
The population of Batak took part in the April Uprising of 1876. The people of Batak rebelled on 22 April under the leadership of voivoda Petar Goranov. On 30 April the village was surrounded by Ottoman irregulars called bashi bozouk, pomaks from the surrounding villages. The battles were carried on for five days. The last stronghold of the rebels was the St. Nedelya Church. At the end five thousand people were killed and the village was burned down to ashes. News of the atrocities spread around the world, aided in large part by Januarius MacGahan's writing for the London Daily News The public outcry created favourable conditions for Russia to declare war on Turkey. On 20 January 1878 the people of Batak who had survived the uprising enthusiastically met the advancing Russian army.
Батак тілі бүгінде
Бүгінде Батак – тарихи ескерткіштерімен және курорттық-туристік орталығымен танымал, жаңартылған заманауи қала. 1950 жылдары бес бөгет және үш гидроэлектр станциясы бар Батак гидроэнергетикалық каскады – маңызды гидроэнергетикалық жүйе салынды. Батак суқоймасының жағасында демалыс үйлері, туристік кешендер мен виллалар бой көтерді.
Today Batak is a renovated modern town famous for its historical monuments and a resort and tourist centre. A key hydro power system — Batak Hydropower Cascade — with five dams and three hydroelectric stations was constructed in the 1950s. Rest houses, tourist complexes and villas have been built along the banks of the Batak Reservoir.
Құрмет
Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Смит аралындағы Батак нүктесі Батак атымен аталады.
Batak Point on Smith Island, South Shetland Islands is named after Batak.