Кіріспе
Бостон қаласындағы ботаникалық бақ, Массачусетс штаты.
Бостонның Халық саябағы, сондай-ақ Бостон Халық саябағы деп белгілі, Массачусетс штатының Бостон қаласының ортасында, Бостон орталық саябағына іргелес орналасқан үлкен саябақ. Бұл саябақтардың "Жасыл тізбек" жүйесінің бір бөлігі болып табылады және шығысынан Чарльз көшесі мен Бостон орталық саябағы, солтүстігінен Бикон көшесі мен Бикон төбесі, батысынан Арлингтон көшесі мен Бэк-Бэй, ал оңтүстігінен Бойлстон көшесімен шектеледі. Халық саябағы Америкадағы алғашқы қоғамдық ботаникалық бақ болып табылады.
Тарих
Бостонның Бэк-Бэйі, оның ішінде бақтың орналасқан жері, 1800 жылдардың басында толтыру жұмыстары басталғанға дейін лайлы жер еді. Қоғамдық бақтың жері ең алғаш толтырылған, себебі қазіргі Чарльз көшесі 1796 жылдан бері арқан өруге пайдаланылып келген. Бостон қаласы 1794 жылдың 30 шілдесінде, қаланың тығыз қоныстанған аймағындағы арқан өру орындары өрттен қирағаннан кейін, арқан өрушілерге жерді пайдалануға рұқсат берді. Пайдалану шарты ретінде арқан өру орындарының иелері теңіздік қабырға салып, қазіргі Чарльз көшесі мен оған жақын жерді (қазіргі Қоғамдық бақтың бөлігі) толтыруға міндетті болды. Толтыру материалдарының көп бөлігі Бостонның Бикон-Хилл ауданындағы Маунт-Вернон төбесінен алынған. Бастапқыда қиыр тас пен топырақ төбеден толтыру аймағына қол арбамен тасылған. 1804 жылға қарай төбеден батпаққа материалды жылдам жеткізу үшін гравитациялық теміржол салынды. Бүгінде Маунт-Вернон төбесі жоқ, ол Бэк-Бэйді толтыру үшін толығымен алынып тасталған. 1824 жылдың ақпан айында Бостон қаласы арқан өрушілерге берілген жерді 50 000 долларға қайта сатып алды. Келесі жылы жерді зиратқа айналдыру туралы ұсыныс 1632 дауысқа қарсы 176 дауыспен жеңіліске ұшырады. Қоғамдық бақ 1837 жылы қайырымдылық жасаушы Гораций Грей Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы қоғамдық ботаникалық бақша ретінде жерді пайдалануға өтініш берген кезде құрылды. 1839 жылы «Гораций Грей және серіктестері» деп аталатын корпорация құрылып, «Бостон ботаникалық бағының иелері» аталды. Корпорация қазіргі Бостон қоғамдық бағын құруға уәкілдік алды. Дегенмен, жерді жеке тұлғаларға сату және жаңа тұрғын үйлер салу үшін үнемі қысым көрсетіліп отырды. Бостонның қоғамдық бағы ашылған жылы Джон Фоттлер аға, «Біздің саябақтардың әкесі» атанған, бақшаға ең алғаш рет өсімдік жеткізіп берді, олар Дорчестердің құрметті Маршалл П. Уайлдерінен алынған еді. Қазіргі бақтың жерінің көп бөлігі 1800 жылдардың ортасына дейін толтырылған болса да, Бэк-Бэй аймағы дамылмаған тасқын алабы болып қала берді. 1842 жылы мемлекеттік заң шығарушы орган Бостон порты мен Бэк-Бэй жөніндегі комиссарларды құрды, олар жерді қалай дамытуды анықтауға тиіс болды. Мемлекет жерді бақылауға алып, Қоғамдық бақтың артындағы аймақта жоғарғы сыныпты аудан құруды қалады. Бостон қаласы мемлекеттен бассейнге (сол кездегі тәуелсіз Роксбери қаласы басқарған) бақылауды беруді сұрады, оны толтырғаннан кейін салынатын кез келген дамудан айтарлықтай табыс табу үмітімен. Мемлекеттік комиссия Бостонның өтінішін қабылдамағанда, Бостон қалалық кеңесі бақты тұрғын үй салушыларға сатумен қорқытты, бұл мемлекет тартуды үміттенген жоғарғы сынып элитасы үшін ауданның тартымдылығын айтарлықтай төмендетті. Бостон қаласы мен Массачусетс штаты арасындағы қақтығыс, ақырында, екі тарап та келіскен 1856 жылғы үшжақты келісімшартпен шешілді және азаматтардың жалпы дауысы 6287-99 болып шықты. Келісімде Бостон Қоғамдық бақ үстінде құрылыс жүргізу құқығынан бас тартты. Керісінше, ол қазір бақтың бір бөлігі болып табылатын Арлингтон көшесіне жақын жерді алды. 1859 жылдың қазан айында Алдерман Крэйн Бақтың егжей-тегжейлі жоспарын Жалпы және қоғамдық алаңдар жөніндегі комитетке ұсынды және ол мақұлданды. Құрылыс жылдам басталды, тоған сол жылы аяқталды және периметрді қоршап тұрған темір қоршау 1862 жылы орнатылды. Бүгінде көлдің солтүстік жағында шағын арал бар, бірақ ол бастапқыда құрлықпен байланысқан жарты арал болды. Бұл жер ғашықтар арасында соншалықты танымал болды, қала орманшысы Джон Галвин құрлықпен байланысты тоқтатуға шешім қабылдады. Ландшафты Джордж Ф. Мичэм жобалады. Жолдар мен гүлзарларды қала инженері Джеймс Слейд және орманшы Джон Галвин дайындады. Бақтың жоспарына көптеген су бұлақтары мен мүсіндер кірді, олардың көпшілігі 1860 жылдардың соңында орнатылды. Ең танымал мүсін, мүмкін, 1869 жылы Томас Болл жасаған Джордж Вашингтонның мүсіні, ол Коммунельс даңғылына қарап тұрған паркке батыс кіреберісін басып тұр. Көлдің ортасындағы асылмалы көпір 1867 жылы орнатылды. Бастапқыда газ шамдары түнде бақты жарықтандыру үшін пайдаланылды, бірақ 1883 жылы электр шамдарын орнату басталды. Электр шамдарын пайдалану туралы бастапқыда алаңдаушылық болды, өйткені бақ арқылы өткізгіш сымдар жүргізу қажет болады, ал кейбір үкімет мүшелері бұл орынның эстетикалық көрінісіне зиян тигізеді деп қорқып еді. Бірақ газ жарығын электр жарығы алмастырғаннан кейін, және бақтың ұрлығы мен гүлдерінің жойылуы сияқты вандализм көбейген сайын, электр жарығы ақырында бүкіл баққа орнатылды. 20 ғасырдың басында аллигатордың балалары Коммунельс даңғылына жақын бассейнде сақталды. Олар жергілікті тұрғындармен тірі егеуқұйрықтар мен тышқандармен тамақтандырылды. Бүгінде бақтың шығыс жағында, Чарльз көшесіне жақын және сол жердегі басты кіреберістің оңтүстігінде тудың тірегі тұр. Алғашқы тудың тірегі молния шалып, 1918 жылы қирады, ал 1920 жылы қала жаңа тірегін салуға 2500 доллар бөлді. 1982 жылы қала тудың тірегін жақсартуға қосымша 25 000 доллар бөлді. Тудың тірегінің айналасында граниттен жасалған дөңгелек ойық орнатылды, жұмысты «Қоғамдық бақтың достары» атты ұйым жүзеге асырды. 1913 жылдың 6 қаңтарында қалалық кеңес бақты, Бостон Коммонымен бірге, қаланың «Жалпы жерлер» департаментінің тікелей басқаруына берді. Бұл департамент Коммон немесе бақтың шөбіне басуға тыйым салды және осы құқық бұзушылық үшін кем дегенде 1960 жылдарға дейін тұтқынға алулар жасалды. Бүгінде шөпке отыруға рұқсат етіледі, бірақ белгілі бір шөп участаларында кіруге тыйым салатын жарнамалар орнатылған. 2008 жылы 800 000 долларға автоматты суару жүйесі орнатылды. Ауыр жүктеме, өсімдіктердің көптеген түрлері, бақтың тарихи және мәдени маңыздылығы және әртүрлі микроклиматтар автоматты жүйенің күрделілігін арттырды. Бастапқыда Қоғамдық бақтың Чарльз көшесі жағы (жанындағы Бостон Коммонының бөліктерімен бірге) ресми түрде қоқыс тастау орыны ретінде пайдаланылды, өйткені бұл бақтың ең төменгі бөлігі болды. Бұл, сондай-ақ бақтың бастапқыда тұзды батпақ болғандығы, Қоғамдық бақтың бұл шеті «иісі зәулім және жүруге қиын жағдайға» әкелді, бұл адамдарды парктің басқа бөліктеріне бағытталды. Бұл бөлікті қайта жаңарту жоспарлары ұзақ уақыттан бері жасалған болса да, қажетті топырақтың мөлшерін жылжытудың құны (шамамен, салмағы ) жұмыстың орындалуына кедері келтірді. Бұл, ақырында, 1895 жылдың жазында, қажетті топырақтың мөлшері Тремонт-стрит метросының қазба жұмыстарынан қол жетімді болғанда өзгерді және бақ пен Коммонның Чарльз көшесі жақтарын қайта жаңарту үшін пайдаланылды. Қоғамдық баққа қала әкімшілігінің кеңсесі, Бостон қаласының парктері департаменті және коммерциялық емес «Қоғамдық бақтың достары» бірлесіп басшылық етеді. 1977 жылы Бостондық ескерткіштер комиссиясы оны Бостондық ескерткіш деп таныды және 1987 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жариялады. Қоғамдық бақ тіктөртбұрышты пішіндес және оңтүстіктен Бойлстон көшесімен, батыстан Арлингтон көшесімен және солтүстіктен Бикон көшесімен шектеледі, ол Бикон-Хиллге қарайды. Шығыс жағында Чарльз көшесі Қоғамдық бақты Коммондан бөліп тұрады. Қоғамдық бақтың қалған Эмеральд тізмісімен байланыстыратын жол Коммунельс даңғылының ортасымен Бэк-Бэй Фендері мен Лайлы өзенге қарай жүретін парктің жолағы болып табылады.
Көл
Жылы маусымдарда көлде көптеген үйректер, сондай-ақ бір немесе бірнеше аққулар мекендейді. 1877 жылы жұмыс іле бастаған "Аққу қайықтары" танымал туристік орын. Шамалы ақы төлеп, туристер қайықтың арт жағында ақ аққу бейнесі орнатылған жеріне отыра алады. Кейін қайықты аққудың ішінде отырған гид көлдің айналасында айналдырады. Қазіргі аққулар – Шекспир жұбының құрметіне Ромео мен Джульетта деп аталған, бірақ екеуі де әйел екені анықталды. Көлдің ең терең жері үш футтан аспайтындықтан, суық айларда оңай мұзданады. 1879 жылы Бостон қалалық кеңесі көлді қыс бойы коньки тебу үшін күтіп ұстауға бұйрық берді; бүгінде Frog Pond on the Common-да ресми коньки тебу алаңы бар. Көл салынғаннан кейін көп ұзамай денсаулыққа қатысты маңызды мәселе туды, себебі ол Чарльз өзенінен тұзды су, кәріз су және Қауқас көлінен таза судың қосындысымен толыстырылды. Нәтижесінде көлде жиі қалың лай пайда болып, жағымсыз иіс тарады. Сондықтан бақтың күтушілері жыл сайын көлді тазартып, суын ағызып отырады.
Қамқорлық және күтіп ұстау
Паркті Бостон қаласы күтіп ұстайды, ол 2005 жылы үш паркті күтіп ұстауға 1,2 миллион доллар жұмсады. Қаланың күш-жігерін «Қоғамдық бақтың достары» деп аталатын қайырымдылық ұйымы күшейтеді, сондай-ақ ол «Роза бригадасы» деп те белгілі. Бұл қайырымдылық ұйымы 2006 жылы Эфир монументін жөндеуге қаржы жұмсады және ағаштар мен бұталарды күтіп-баптау үшін мамандарды жалдайды.