Кіріспе
Мексиканың Оахака штатындағы Монтесума кипарысы; әлемдегі ең жуан ағаш діңгегі. El Árbol del Tule (испан тілінде – Туле ағашы) – Мексиканың Оахака штатындағы Санта-Мария-дель-Туле қаласының орталығындағы шіркеу аумағында орналасқан ағаш. Ол Монтесума кипарысы (Taxodium mucronatum), немесе ахуэуэте (науатль тілінде «судың қарт адамы» деген мағынаны білдіреді). Оның діңі әлемдегі ең жуан ағаш діңі болып табылады. 2001 жылы ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне алдын ала тізімге енгізілді, бірақ 2013 жылы тізімнен шығарылды.
El Árbol del Tule (Spanish for The Tree of Tule) is a tree located in the church grounds in the town center of Santa María del Tule in the Mexican state of Oaxaca, approximately east of the city of Oaxaca on the road to Mitla. It is a Montezuma cypress (Taxodium mucronatum), or ahuehuete (meaning "old man of the water" in Nahuatl). It has the stoutest tree trunk in the world. In 2001, it was placed on a UNESCO tentative list of World Heritage Sites, but was removed from the list in 2013.
Өлшемі мен жасы
2005 жылы оның діңінің айналымы 1982 жылы өлшенген м-ден артығып, диаметріне тең болды. Дегенмен, діңі кең тамырлармен нығайтылған, бұл діңдің нақты көлденең қимасынан үлкен диаметрді көрсетеді; бұл ескерілгенде, «тегіс» діңдің диаметрі құрайды. Өте кең қабығының салдарынан биіктігін өлшеу қиын; 2005 жылы лазермен өлшенген биіктік – . Бұл бір жеке ағаштан бірнеше діңдер тұрады деген басқа да болжамды жоққа шығармайды. Жасы белгісіз, бағалаулар 1200 мен 3000 жыл аралығында, тіпті 6000 жыл деген де мәлімдеме бар; өсу жылдамдығы бойынша ең сенімді ғылыми бағалау 1433–1600 жылды құрайды. Жергілікті сапотек аңызында, бұл ағашты 1400 жыл бұрын ацтектердің жел құдайы Эхекатлдың жұбысы Печоча отырғызған делінеді – бұл жас ғылыми бағалаумен үлкен сәйкестікте; оның қасиетті орында орналасуы (кейіннен Рим католик шіркеуі басып алған) оны қолдайды.
The height is difficult to measure due to the very broad crown; the 2005 measurement, made by laser, is , This does not rule out another hypothesis, which states that it comprises multiple trunks from a single individual. The age is unknown, with estimates ranging between 1,200 and 3,000 years, and even one claim of 6,000 years; the best scientific estimate based on growth rates is 1,433–1,600 years. Local Zapotec legend holds that it was planted about 1,400 years ago by Pechocha, a priest of the Aztec wind god Ehecatl this age is in broad agreement with the scientific estimate; its location on a sacred site (later taken over by the Roman Catholic Church) would also support this.