Кіріспе

Алтын сироп немесе ашық сарымсақ – қант қамысы немесе қант қызылшасы шырынынан қант алу арқылы жасалған, қалың, ақшамық түсті инвертті қант сиропы. Ол көптеген нан пісіру рецептерінде және десерттерде қолданылады. Сыртқы түрі мен консистенциясы балға ұқсас, сондықтан балдың орнына жиі қолданылады. Оны ақшамық жүгері сиропымен немесе ақшамық тазартылған қантпен шатастыруға болмайды. Қара мелас немесе қара сарымсақ (сондай-ақ АҚШ-тың оңтүстігінде кездесетін қамыстың сиропы, мысалы, Стиннің қамыстың сиропы) тереңірек түске және күшті, ерекше дәмге ие. Австралияда алтын сиропты 20 ғасырдың бірінші жартысында "шағын фермердің қуанышы" немесе "шағын фермердің ләззаты" деп те атаған, себебі оны тасымалдау оңай болғандықтан шағын фермерлерге өте қолайлы болды. Алтын сиропты алғаш рет химиктер Чарльз Истик және оның інісі Джон Джозеф Истик Лондонның Ньюхэм қаласындағы Плейстоудағы Абрам Лайл және ұлдары (қазіргі Tate & Lyle) зауытында жасады. Олардың өнімі алғаш рет 1885 жылы банкаларға салып сатылды.

Тарих

1863 жылы Абрам Лайл, шеберхананың иесі, қарыздың орнына Гринкоктағы Глейб қант зауытының иесі болды. Ол қант тазарту процесінің қосалқы өнімі – сироп екенін білді, және оны әдетте шошқа жемі ретінде арзан бағамен сатады. Ол бұл сиропты адамдарға қолдануға бейімдеуге болатынын ойлады. Оның компаниясы жақсы дамып, Лондонға дейін кеңейді. 1883 жылы Англияның шығыс Лондонындағы Плейстоудағы Абрам Лайл және ұлдары зауытының химияшысы Чарльз Истик, қантты қалай тазартуға болады және одан консервіленген және пісіруге қолданылатын тәтті зат жасауға болатынын анықтады, соның нәтижесінде қазіргі рецепт пайда болды. Чарльз және оның ағасы Джон Джозеф Истик ащы мелассадан күріш тәрізді шырышты тазарту процесімен тәжірибе жасады – бұл қант тазартудың бұрын пайдасыз қосалқы өнімі болған. Нәтижесінде 1885 жылы өнім «алтын сироп» деп коммерциялық нарыққа шығарылды. Дегенмен, «алтын сироп» атауы мелассамен байланысты 1840 жылы Аделаидадағы «The South Australian» газетінде алғаш рет пайда болған. Банканың үстінде шіріген арыстанның денесі мен аралар үйірінің суреті және «Күштіден тәттілік туды» деген жарнамалық ұран бейнеленген. Абрам Лайл таңдаған ұран – Самсонның әйел іздеп филистиндер еліне сапарлағандығы туралы Есімдер кітабының 14-тарауындағы Библиядағы оқиғаға сілтеме. Сапар барысында ол арыстанды өлтіріп, кері жолда сол жерден өткенде арыстанның денесінде аралардың бал ұясын құрғанын байқады. Самсон кейін бұл оқиғаны тойда жұмбақ ретінде айтты: «Жеміс жеушіден тағам, күштіден тәттілік шықты». Бұл сурет пен ұранның неге таңдалғаны нақты белгісіз, бірақ Абрам Лайл діншіл адам болғандықтан, олар Лайл компаниясының күшіне, алтын сироп сатылатын банкаларға немесе жай ғана ащы («күшті») мелассадан тәтті сиропты тазарту процесіне сілтеме жасауы мүмкін деп есептеледі. Лайлдың алтын сиропы 1911 жылы Корольдік марапатқа ие болды. Қалдық сироп өндірушілерге сатылады немесе зауыттың қайта өңдеу бөліміне, көбінесе қыздыру бөлімі деп аталатын жерге жіберіледі. Мұнда ол қайта қыздырылып, құрамындағы сахарозаны кристалдап, аффинация сатысына қайтарылады. Қайта өңдеуден кейін қалған соңғы шырын шырын ретінде сатылады (көбінесе ескі мәтіндерде тазартушының меласы деп аталады). Қызылша қантынан да алтын сироп жасауға болады, бұл үшін тазартылған, ішінара буланған қызылша шырыны дисахарид сахарозаның көп бөлігін құрамындағы моносахаридтер – глюкоза мен фруктозаға бөлуге (инвертті) өңделеді. Бұл процесте қызылша шырынынан ешқандай сахароза кристалдаспайды. Инверсия қышқыл гидролизі арқылы немесе инвертаза ферментін қосу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл кристалдаспайтын еркін ағып тұратын (инвертті) сиропты шығарады. Әдетте қышқыл гидролизі кезінде дисахаридтер тұз қышқылымен бөлінеді, нәтижесінде қышқыл ерітінді пайда болады; нейтралдық күйін қалпына келтіру үшін сода (натрий гидроксиді) қосылады. Нәтижесінде, осы әдіспен жасалған сиропта біршама тұз (натрий хлориді) болады.

Қолжетімділік

Алтын сироп әлем бойынша кеңінен қолжетімді, ол қант қамысынан немесе қант қызылшасынан жасалады. American Sugar Refining компаниясының Tate & Lyle лицензиялық таңбасымен шығаратын Lyle's Golden Syrup, Ұлыбританиядағы ең танымал брендтердің бірі болып саналады. Ұлыбританияда тағы екі қант өңдеуші зауыт бар: British Sugar, ол Silver Spoon таңбасымен ұқсас өнім шығарады; және Ragus Sugars, ол Eastick's & Ragus Golden Syrup таңбасымен айналысады. Оңтүстік Африкада ең танымал брендтер – жергілікті өндірістегі Illovo алтын сиропы және импортталған Lyle's Golden Syrup. Классикалық алтын сироптан өзге, бірнеше хош иісті түрлері де сатылады, олардың ішінде клен хош иісі ерекше аталады. Австралияда CSR Limited ірі өндіруші, бірақ Bundaberg Sugar және Smith's компаниялары да оны өндіреді. Жаңа Зеландияда Chelsea алтын сиропы 19 ғасырдың соңынан бері тұрмыстық атауға ие. Канадада Rogers Golden Syrup және Lyle's Golden Syrup қолжетімді. Канадада Lyle's Golden Syrup әйнек банкада немесе дәстүрлі қаңқыда сатылады. АҚШ-тың көптеген аймақтарында жүгері сиропы мен инвертті сироп қоспасынан жасалған King брендінің сиропы сатылады, ол көбінесе клен сиропы сияқты үстел сироптарымен бірге топтастырылады. Арнайы дүкендерде немесе Whole Foods Market және Cost Plus World Market сияқты халықаралық бөлімдері бар дүкендерде Ұлыбританиядан әкелінген Lyle's Golden Syrup-ты әртүрлі қаптамаларда табуға болады. Германияда Zuckerrübensirup (сөзбе-сөз "қант қызылшасы сиропы") деп аталатын ұқсас өнім кеңінен таралған, әсіресе елдің батыс бөлігінде, Кельн маңында. Ең танымал өндіруші – Grafschafter Krautfabrik, ол жүз жылдан астам уақыттан бері Zuckerrübensirup өндіріп келеді. Бұл сироп көбінесе қант қызылшасынан жасалады, ал қант қамысынан жасалған алтын сироп неміс нарығында өте сирек кездеседі. Германияда Zuckerrübensirup-тың екі түрі бар: қант қамысынан жасалған алтын сиропқа ұқсас алтын түстісі және қара треячкаға ұқсас қоңыр түстісі. Неміс компаниясы Schneekoppe Frühstücks Sirup (таңғы ас сиропы) деп аталатын өнім шығарады, ол балдың дәмін имитациялау үшін табиғи хош иістер қосылған алтын сироп. Швеция мен Данияда қызылша негізіндегі ашық және қоңыр алтын сироп бар.

Қасиеттері

Алтын сироп – Ньютондық сұйықтық. Оның бөлме температурасындағы тығыздығы шамамен 1430 кг·м−3, ал 12 °C температурадағы тұтқырлығы 210 Па·с құрайды.