Кіріспе

Орыс кампаниясы – 1974 жылы Jedko Games баспасынан шыққан стратегиялық тақта ойыны. Кейіннен Avalon Hill ойынды сатып алып, бірнеше басылым шығарды. Ойын бірліктерінің масштабы – неміс корпустары мен совет әскерлері, географиялық аумақ Берлиннен Горькийге дейін (батыстан шығысқа қарай) және Архангельсктен Грозныйға дейін (солтүстіктен оңтүстікке қарай) шамамен қамтылған. Толық кампаниялық ойын 1941 жылғы маусымнан 1945 жылғы маусымға дейінгі кезеңді қамтиды, бірақ көптеген қысқа сценарийлер де жиі ойналады. Ойын жүйесінде екі импульстік қозғалыс механизмі бар, ол Германияның бронетранспорттық блицкригін Батыс Ресейге қарсы жаппай шабуылмен және қоршаумен симуляциялайды. Ережелерде ресейлік "жұмысшы бірліктері" (негізгі қалалардағы зауыттар мен бекіністерді бейнелейтін), неміс авиациялық шабуылдарын көрсететін "Стука" бірліктері, партизандар, теміржолмен тасымалдау және ауа райының ережелері қарастырылған. Науқанның маңызды кезеңдерін көрсететін бірнеше шағын сценарийлер де бар.

Құралымдары

Ойын картасы Батыс Совет Одағы және Шығыс Еуропа елдерінің әскери науқан өткен бөліктерін көрсетеді. Қозғалысты стандарттау үшін карта алтыбұрышты тормен жабылады, әрбір алтыбұрыштың ені шамамен 55 км. Ойынның әрбір кезегі 1941 жылдың 22 маусымында неміс басқыншылығымен басталатын екі айлық науқанды қамтиды. "Ресейлік науқан" түрлі-түсті басылған картон қорапта, бүктемелі, картонға жабысқан ойын тақтасымен (22" × 28"); неміс және совет ойыншыларының бөлімдерін көрсететін жауынгерлік тәртіп карталары; 225 чиптен тұратын парақ, ережелер жинағы және алты жақты ойын сүйекшесімен келді. Картадағы жер бедерлеріне таулар, ормандар, батпақтар, өзендер, Қара және Балтық теңізінің жағалаулары кіреді. Картада маңызды қалалар, ұлттық шекаралар, совет әскери округтерінің шекаралары, сондай-ақ маңызды теміржол желілері көрсетілген. Картоннан жасалған санаулар ұлттық белгісіне қарай боялған: неміс әскері үшін – дала сұр, неміс одақтастары (Венгрия, Румыния, Италия және Финляндия, әрқайсысы әр түрлі әріппен белгіленген) үшін – ашық зәйтүн түсі, ал неміс СС бөлімшелері үшін – қара. Совет танк корпустары мен гвардиялық армиялары (жаяу әскер және танк) совет кавалериясы мен қатардағы жаяу әскерге қарағанда ашық сары түсте басылған (екісі де екінші импульсте қозғала алмайды). Әрбір санауға бөлімге тән ақпарат жазылған. Бұл ақпаратқа бөлімнің түрі, мөлшері, тағайындамасы, жауынгерлік қасиеті, орналасу туралы ақпарат және қозғалыс жылдамдығы кіреді. Бөлімнің түрі стандартты символмен көрсетіледі, ал қолжетімді түрлері: бронетехника, кавалерия, жаяу әскер, тау әскері, десант және Panzer Grenadier (механикаландырылған жаяу әскер). Совет партизандары мен жұмысшы бөлімдеріне, сондай-ақ неміс Люфтваффе (әуе күштері) әскерлеріне арналған белгілер де бар. КСРО-ның ішкі қалаларында орналасқандардан басқа, совет бөлімдерінің көпшілігі Балтық, Батыс, Киев (төрт округтің ең күштісі) және Одесса әскери округтерінде, картада көрсетілген шекаралар ішінде орналасқан. Советтердің бірнеше мүмкін орналасу схемалары Avalon Hill журналындағы "General" басылымында жарияланған. Неміс күштерінің көпшілігі Германияда (соның ішінде оккупацияланған Польшада) орналасқан, бірақ бір бөлігі Румынияда да орналасқан. Ойыншының үш корпусына дейін немесе екі армиясы (немесе корпус пен армия) бір кезектің соңында біріктіріле алады. Осы бөлім санауларының әрқайсысының бақылау аймағы бар, ол оның қазіргі орнын қоршап тұрған алты алтыбұрыштан тұрады. Ойын кезінде бөлімдер картада қозғалғанда, олар қарсыластың бөлімінің бақылау аймағына кіргенде, сол кезекте қозғалуын тоқтатуға тиіс.

Қозғалыс

Бірліктер картада бір гекстан екінші гексқа өту үшін бір немесе бірнеше қозғалыс ұпайын жұмсайды. Егер гекс таулар сияқты маңызды жер-беттерді қамтыса, қозғалыс кіргеннен кейін тоқтатылады (таулы жаяу әскерден басқа). Қозғалыс белгілі бір ауа-райы жағдайында шектеледі, ол әр кезеңде тастау арқылы анықталады. Мысалы, "Батпақ" ауа-райы барлық бірліктер үшін бірінші импульстік қозғалысты 2 гексқа дейін шектейді және екінші импульстік қозғалысты тоқтатып қояды. Басқа ауа-райы түрлеріне "Аз батпақ" және "Қар" жатады, бұл барлық бірліктер үшін бірінші импульстік қозғалысты екі есеге азайтады және екінші импульстік қозғалысты бір гексқа дейін шектейді. Қар әдетте қаңтар-ақпан айларында болады, бірақ қараша-желтоқсан айларында немесе (сирек жағдайда) наурыз-сәуір айларында да кездесуі мүмкін. Ауа-райының әсері ойынға зор ықпал етеді, әсіресе 1941 жылы, неміс ойыншысы күзде "Батпақ" ауа-райына тап болса, шабуылын тоқтата алады, бірақ сонымен бірге жыл соңына дейін ашық ауа-райының шығуына аз мүмкіндік бар (бұл L2 нұсқасында енді мүмкін емес), бұл Мәскеуді басып алу мүмкіндігін арттырады. Сәттіліктің рөлін азайту үшін қолданылатын кең таралған үй ережесі – әр импульс үшін жеке тастау, бұл кеңес ойыншысына әр импульстағы ауа-райын алдын ала білуге мүмкіндік береді. Басқа ұсыныстар "General" журналында жарияланды, ал L2 нұсқасы нашар ауа-райынан кейін жақсы ауа-райының келесі кезеңдерде пайда болу ықтималдығын арттыратын, сондай-ақ (қосымша опция ретінде) жақсы ауа-райында кеңес бірліктерін толықтыруды сәл арттыратын және жаман ауа-райында азайтатын жүйелік түзетулерді қолданады. Кеңес бірліктері неміс бірліктеріне қарағанда аз жылдамдыққа ие, себебі қалыпты жаяу әскер екінші импульсте қозғала алмайды (неміс жаяу әскері ашық ауа-райында 2 гексқа дейін қозғала алады), ал кеңес танктері екінші импульсте 2 гексқа ғана қозғала алады (неміс бронетехникасы ашық ауа-райында 4 гексқа дейін қозғала алады).

Жауынгерлік

Егер бірлік қарсыластың бірліктерін бақылау аймағында қозғалысын аяқтаса, онда осы бірліктерге шабуыл жасалуы керек. (Бұл қарсыластың бақылау аймағындағы ойыншының барлық бірліктерімен міндетті түрде болуы керек емес.) Әр шабуыл ойыншының шабуылдаушы бірліктерінің ұрыс факторларын қосып, содан кейін қарсыластың шабуылға ұшыраған бірліктерінің ұрыс факторына бөліну арқылы жеке-жеке жүзеге асырылады. Содан кейін нәтиже 2:1, 1:3 немесе 5:1 сияқты қарапайым қатынасқа дейін төмендетіледі. Жоғары коэффициенттер сәтті шабуыл мүмкіндігін арттырады (әдетте, 50% астам сәттілікке қол жеткізу үшін 3:1 немесе одан да жоғары коэффициенттер қажет). Жер бедерінің ерекшеліктері әдетте қорғаушыға ұрыс факторын екі еселеп көбейту арқылы көмектеседі. 10:1 (немесе 7:1 плюс Стука – төменде қараңыз) коэффициенті автоматты жеңіске кепілдік береді, бұл жау бірлігін ойыннан дереу шығаруға (және ауыстыру мүмкіндігін жоюға) қозғалыс кезеңінде мүмкіндік береді, сондай-ақ басқа достық бірліктер өте алатын дәлізді ашуға мүмкіндік тудырады. Шабуылдың нәтижесі алты жақты ойыншық лақтырылып, содан кейін Ұрыс нәтижелері кестесінен анықталады. Нәтижелер шабуылдаушы бірліктердің жойылуынан бастап қорғаушы бірліктердің жойылуына немесе тіпті капитуляциялауына (ойыннан толығымен шығарылып, ешқашан ауыстырылмайды) дейін өзгереді. Бұл екі шектік жағдайдың арасында шабуылшы немесе қорғаушының кері шегінуі, шығындардың өзара алмасуы, бірліктердің жоғалтулары мен кері шегінудің комбинациясы немесе «контакт», яғни шешілмеген нәтиже, бірліктер бір-біріне жанында қалады және келесі кезеңде немесе импульсте одан әрі шайқас сөзсіз болады, сияқты бірқатар аралық нәтижелер бар.

Жабдықтау, әуеден қолдау және десантшылар

Ойын барысында жабдықтау маңызды рөл атқарады. Жауынгерлік бөлімшелер достық қалаға немесе теміржолға дейінгі жабдықтау жолын анықтай білуі керек (басып алынған теміржол желілері автоматты түрде достық бақылауға өтеді). Жабдықтаудан тыс қалған бөлімшелердің жауынгерлік қабілеті екі есеге төмендейді. Ресейдегі бірінші және екінші қыс неміс тарапы үшін ерекше қиын, себебі қалаға жақын болмаған бөлімшелерге сол кезеңде жабдықтау жеткізу өте қиын болады. Соғыстың басындағы немістің әуедегі басымдығы бастапқыда күшті болғанымен, уақыт өте келе азайды, бұл "Штука" бөлімшелерін пайдалану арқылы көрсетілген. 1941 жылы неміс ойыншысы үш "Штука" алады немесе "насар" (Mud) кезеңдерінде біреуін (кейбір ойыншылар неміс ойыншысына бастапқы кезеңде төрт "Штука" беруге рұқсат берген), ал 1942 жылы екі "Штука" немесе "насар" кезеңдерінде біреуін, ал 1943 жылы тек ашық кезеңдерде бір "Штука" алады. "Штукалар" қар кезеңдерінде қолжетімді болмайды. Әр "Штука" өз әуе шақырымын үш (Солтүстік, Орталық және Оңтүстік) неміс армия тобының штаб-пәтерінің біріне дейін бағыттауы керек. "Штука" бөлімшесін шайқасқа қосу немістердің пайдасына 3 бірліктің артықшылығын береді, яғни 2:1 шабуыл 5:1 шабуылға айналады. Ойын сонымен қатар, ойынның кейінгі кезеңдерінде қолдану үшін әрқайсысы 1 бірлікке ауысатын үш қосымша орыс артиллериялық бөлімшесін, сондай-ақ 1942 жылы қолжетімді бір неміс артиллериялық бөлімшесін қамтиды. Ойынның L2 нұсқасы орыстарға ойынның соңына қарай "Штурмовик" бөлімшелерінен әуе көмегін алуға мүмкіндік береді. Совет ойыншысының үш десант бөлімшесі бар, олар тек қысқы кезеңдерде түсірілуі мүмкін және олар советтік СТАВКА штаб-пәтерінің қашықтығында түсірілуі керек. Десантшылар нашар (басқа бөлімшелерге қарағанда бірдей жауынгерлік қабілеті, ал олардың көрсеткіші үштен сегізге немесе тіпті онға жетеді), бірақ неміс әскерлерінің кері шегінуін бөгеуге пайдалы болуы мүмкін. Ресейлік ойыншының үш партизандық тобы бар, оларды теміржол желілерін кесу үшін орналастыруға болады, бірақ оларды SS бөлімшесінің жанына орналастыруға болмайды. Ойын сонымен қатар Қара және Балтық теңіздеріндегі теңіз қозғалысы мен шабуылдары үшін қарапайым ережелерді қамтиды. Гитлер мен Сталин, олар тек теміржолмен немесе теңіз арқылы ғана қозғала алады, сонымен қатар ойынның кейіпкерлері ретінде көрсетілген. СТАВКА және үш неміс армия тобының штабтары сияқты, Гитлер мен Сталиннің де жауынгерлік күші бірге тең деп есептеледі.

Қосымшалар мен ауыстырулар

Әр ойыншының күшейту кестесі бар. Неміс күштерінің көп бөлігі бастапқыда картада болады, бірақ кейбіреулері ойын барысында кешірек қосылады, оның ішінде SS корпусының көпшілігі. Италиялық бөлімшелер 1943 жылдың қыркүйегінде, Батыс Одақтастары Италияға десант шығарған деп есептелген кезде алынып тасталады. Неміс ойыншысы Варшава мен Бухарестке қосымша күштер алады, егер совет әскерлері осы қалаларға жақындаса, немесе егер Ленинградты немістер басып алса (бұл Мурманскіде шайқасқан Дитль әскерлерін көрсетеді). КСРО күштері бастапқыда әлсіз, бірақ 1941 жылдың күзінде көптеген жаңа жаяу әскерлер тобы келіп түседі, ал кейіннен тұрақты интервалмен гвардиялық армиялар қосылады. Совет ойыншысы ойынды Мәскеуде үш факторлы жұмысшы бөлімімен, ал Ленинград, Киев, Харьков және Сталинода екі факторлы жұмысшы бөлімдерімен бастайды (соңғы үш бөлім неміс шабуылында жоғалуы мүмкін), бірақ соғыстың алғашқы жылында тоғыз жұмысшы бөлімі (олардың барлығы бір факторлы, біреуін қоспағанда) алады. Неміс ойыншысы әр жыл сайын әрбір түрінен бір бөлімді алмастыра алады, бірақ ол картадағы үш мұнай кенішінің әрқайсысы үшін бір танк корпусын алмастыруға құқылы – яғни, егер ол Кавказдағы екі мұнай кенішін басып алмаса, онда Румыниядағы Плоештидегі мұнай кеніші үшін бір танк корпусын ғана алмастыруға шектеледі. Барлық SS бөлімдерін автоматты түрде алмастыруға болады. Совет ойыншысы әр кезеңде әр жұмысшы факторы үшін бір алмастыру ұпайы алады, сондай-ақ (1942 жылдың қаңтарынан 1945 жылдың қаңтарына дейін) Мурманск арқылы Одақтас көмегінен бірден алтыға дейін алмастыру ұпайы алады. L2 нұсқасында бұл көрсеткіш әр кезеңде үш қосымша ұпайға бекітілді. Әр кезеңде тек бір ресейлік танк (немесе гвардиялық танк) және бір гвардиялық жаяу әскерлер бөлімін алмастыруға болады. 1943 жылы ресейлік жұмысшы бөлімдерінің құны (бірақ Мурманск көмегінің емес) екі есеге артты, бұл өнеркәсіптік жұмылдырудың күшеюін және Иран мен Владивосток арқылы Одақтастардың лизингтік көмегінің ұлғаюын көрсетеді. Жалпы алғанда, немістердің күштірек (кем дегенде 1941 жылы) және жылдам әрекет ететін бөлімдері бар, олар көбінесе ұрыста қолайлы жағдайға ие болады, бірақ кеңес әскерлері жойылған армияларын әлдеқайда жылдам қайта құруға қабілетті және осылайша, төменгі ұрыс мүмкіндіктерімен байланысты жоғары шығын деңгейін көтере алады.

Жеңіс шарттары

Ойынның жеңіс шарттары жылдар бойы сәл өзгерді. Avalon Hill нұсқасында жеңіске қарсыластың астанасын басып алу және қарсыластың басшысын жою, немесе барлық жау қалаларын басып алу арқылы (кейбір нұсқаларда біреуін қалдырып, жеңілген ойыншының Бухарест немесе Архангельде жасырынып, жеңілістен қашуын болдырмау үшін) қол жеткізілді. L2 нұсқасында неміс ойыншысы Мәскеуді басып алып, Сталинді жою арқылы жеңіске жетеді, немесе ойын соңында Берлинге бақылауды сақтайды. Ойын сондай-ақ "Кенеттен Жеңіс" шарттарын қамтиды, онда әр ойыншы жыл сайын өзгеретін жеңіс шарттары тізімінен біреуін құпия түрде таңдай алады және сол жылғы өзінің және қарсыласының мақсатын бақылау арқылы ойынды толық жеңеді. Бұл ойыншыны белгілі бір мақсатқа объективті түрде рационалды емес, көбірек ресурстар жұмсауға итермелейді, мысалы, 1942 жылы Кавказға жасалған неміс шабуылы, толық жеңіске жету үмітімен, бірақ сәтсіздік жағдайында катастрофалық жеңіліске ұшырау қаупі бар. Осы ережелер бойынша, егер ойын тарихтың нақты бағытын ұстанса, 1943 жылдың басында аяқталады, себебі кеңес ойыншысы Сталинградты және Майкоп мұнай кенішін бақылайды.

Қатардағы ойындар

1980 жылы Avalon Hill "Еуропа бекінісі" ойынын шығарды, ол 1944 жылдың маусымынан соғыстың соңына дейінгі Батыс майданына арналған. Бөлімдер/бригадалар (корпустар емес) сияқты шамалы масштабта болғанымен, ойын "Ресей науқаны" сияқты жүйеге негізделген. Неміс ойыншысы француз жағалауындағы әскери округтерде дивизияларын орналастыру арқылы ойынды бастады, бұл "Ресей науқанындағы" әскери округтердегі Ресейлік орналасуға ұқсас. "Paul Koenig's Fortress Europe" – "Fortress Europa" ойынының жаңартылған нұсқасы, ол 2016 жылы Victory Point Games компаниясымен басылып, 2017 жылы қайта басылды. Италия кампаниясын қамтитын ұқсас ойын әзірленуде. "Fortress Europa" ойынының "Дизайнерлік қолтаңбалық басылымы" 2019 жылы Compass Games компаниясымен жарық көрді. 1980 жылдардың ортасында Avalon Hill "Ресей майданы" ойынын шығарды, ол "Ресей науқаны" тақырыбын қамтиды, бірақ әуе соғысы мен ұрыс механикасы жағынан сәл толықтырылған. Ойынның ерекшелігі – жоғары сапалы боялған картасы. 2004 жылы L2 Design Group "Ресей науқаны" тәжірибесіне сүйене отырып, "Орыс қоршауында" ойынын жасады. Масштабы мен ауқымы жағынан ұқсас, "Ресей науқанына" алғысын айта отырып, ойын осы қақтығыстың реализмін арттыру үшін ережелерге қосымша мүмкіндіктер қосады. Ойын 2018 жылы Compass Games компаниясымен қайта басылды.

Қабылдау

1976 жылы Simulations Publications Inc. компаниясы Солтүстік Америкадағы ең танымал тақта ойындарының тізімін жасау үшін сауалнама жүргізді, нәтижесінде The Russian Campaign ойыны 202 ойынның ішінде 128-орынды иеленді. "Білім беру және оқыту мақсатындағы симуляциялар мен ойындар туралы нұсқаулықта" Мартин Кампион The Russian Campaign ойынын Barbarossa (SPI, 1969) және East Front (Excalibre Games, 1976) сияқты қарсылас ойындармен салыстырып, "Қазіргі таңда мен осы ойынды үшінші орынға қоямын, бірақ бұл, менің ойымша, мен оны жеткілікті ойнамағандықтан" деген қорытындыға келді. 1980 жылы жарық көрген "The Complete Book of Wargames" кітабында ойын дизайнымен айналысатын Джон Фриман ойынның тарихи дәлдігіне күмән келтіріп, "Егер ойыншылар қаласа, ғана бұл ойынды Екінші дүниежүзілік соғыстың симуляциясы деп санауға болады" деді. Ол былай түсіндірді: "Ойын жүйелері көптеген факторларды қатты абстракциялайды, бірақ соңғы нәтижеде осы факторлардың сезімі өте шынайы. Германия әскері жаз айларында Ресейді шапқылап, қыс кезінде басып алған жерлерін сақтап қалуға тырысады". Фриман бұл ойынға "Өте жақсы" деген баға берді, сонымен қатар: "Егер сіз Ресейге жасалған шабуылдың қалай дамығанын зерттеуге арналған симуляция іздесеңіз, The Russian Campaign сізге жарамайды. Бірақ сіз кампанияның тиімді және қиын көшірмесін, көптеген мүмкіндіктерді қамтитын, екі ойыншыға да және жеке ойнауға ыңғайлы жүйесін іздесеңіз, одан артық іздеудің қажеті жоқ".

Марапаттар

1976 жылғы Origins Awards марапатында «Орыс кампаниясы» «1975 жылғы ең жақсы стратегиялық ойын» санатында Чарльз С. Робертс сыйлығын жеңіп алды. L2 Design Group баспасынан шыққан 4-ші басылымы «2003 жылғы ең жақсы Екінші дүниежүзілік соғыс тақта ойыны» және «2003 жылғы ең жақсы әскери ойын графикасы» екі номинациясы бойынша Чарльз С. Робертс сыйлығының финалисі атанды.