Кіріспе

Арташ папакан сарайы (қах اردشير پاپکان, Kākh e Ardashir e Pāpakān), сондай-ақ Аташ кадех (атш-шахта) деп те белгілі. Бұл қамал Деж-Дохтар орналасқан таудың етегінде салынған. Сасани империясының патшасы Ардашир I бұл қамалдың құрылысын 224 жылы бастады. Ол ежелгі Персияда (Иранда) Парс аймағында, Гор қаласының солтүстігінде екі шақырым қашықтықта орналасқан. Сарай тұрған ежелгі қала Ардашир Парфияның соңғы патшасы Ардаванды жеңіп, Сасани империясын құрғаннан кейін "Пероз" (жеңісті) деп аталды. Арабтар басып алғаннан кейін Пероз Фирүз деп атала бастады, және бұл атау қазірге дейін сақталған. Сондықтан, қазіргі Фирузабад қаласы парсы тарихында маңызды рөл атқарады.

Сипаттама

Құрылыста үш күмбез бар, сондай-ақ басқа да ерекшеліктерімен бірге, оны жақын маңдағы Деж Доктар қамалынан сәл үлкен және сәнді етеді. Дегенмен, бұл кешен қорғаныс мақсатындағы бекініс емес, Ардашир I-нің патшалық бейнесін көрсету үшін салынған сияқты. Сондықтан, құрылысты "сарай" деп атаған жөн, тіпті оның периметрінде үлкен қабырғалары (Гал'е Дохтар қамалынан екі есе жуан) болса да, және ол жабық құрылым болса да. Архитектуралық жобасынан көрініп тұрғанындай, сарай көбінесе қонақтарды императорлық таққа таныстыратын әлеуметтік жиын өткізілетін орын болған. Бұл сарайдың ерекшелігі – оның сәулеттік дизайны парфяндықтарға немесе тіпті Сасанидтік стильге жатпайды; бұл дизайн Фарс сәулетшілеріне тән, ерекше стиль. Сарай, су және өсімдіктердің парсы құдайы Анахитамен байланысты, табиғи бұлақтан су алатын көркемдік көлдің жанында салынған. Бұлақтың патшалық бақшаны (бустан) суарғаны, Кирдің Пасаргададағы бақшасын салған сияқты болжам жасалады. Көлдің шеттері плиткамен қапталған, ал патша сарайының қонақтары кешкі уақытты өткізу үшін төселген алаңдармен қоршалған. Құрылыстың ұзындығы 104 м (340 фут), ені 55 м (180 фут). Иванның биіктігі 18 м (60 фут), бірақ ол ішінара қираған. Құрылыс жергілікті тас пен балшықтан салынған, ал ішкі бөлігі гипстен жасалған. Ішкі безендіру стилі Персеполистегі Тахара сарайының стилімен салыстыруға болады.

Қазіргі уақытта

Джейн Диулафой күйеуі Марсель Огюст Диулафоймен бірге бұл жерге сапар шекті және оны «La Perse, la Chaldée et la Susiane» еңбегінде сипаттады. Роберт Байрон 1934 жылдың ақпанында мұнда болып, сапары туралы «Оксианаға жол» кітабында жазды. Байрон бұл сарайда шұңқырдың алғашқы нұсқасын кездестірді деп санайды. Оның пікірінше, Әулие Петр базиликасы және Тадж-Махал сияқты құрылыстар шұңқыр мен дөңгелек күмбез болмаса, бой көтермес еді. Иран 1997 жылдан бері Ардашир сарайын және Фирузабад маңындағы басқа да нысандарды ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізу үшін алдын ала қарастырып келеді.