Кіріспе
Шотландия королі Джеймс VI-ның 1599 жылғы еңбегі «Базиликон Дорон» – Шотландия королі Джеймс VI (кейін Англия королі I Джеймс атанған) тарапынан 1599 жылы жазылған үкімет туралы мақала.
The Basilikon Doron is a treatise on government written by King James VI of Scotland (who would later also become James I of England), in 1599.
Өмірбаян
Базиликон Дорон (Βασιλικὸν Δῶρον) ежелгі грек тілінде "патшалық сыйлық" дегенді білдіреді және Джеймстің үлкен ұлы, Ротсей герцогы Генриге (1594–1612) жеке хат түрінде жазылған. Генри қайтыс болғаннан кейін Джеймс оны 1600 жылы туған екінші ұлы Чарльзға, кейіннен король Чарльз I-ге сыйлады. 1599 жылы Эдинбургте жеті данасы басылып, 1603 жылы Лондонда қайта басылды, онда мыңдаған данасы сатылды.
Мазмұны
Бұл құжат үш кітапқа бөлінген, олар тиімді монарх болу үшін жалпы нұсқаулық ретінде қызмет етеді. Біріншісі – патшаның христиан ретінде Құдайға деген міндеттері. Екіншісі – лауазымдағы рөлдер мен жауапкершіліктерге қатысты. Үшіншісі – күнделікті өмірде дұрыс мінез-құлық туралы. Бірінші бөлімде Жамес жақсы христиан болу қажеттігін айтқандықтан, ұлына Құдайды сүюді, құрметтеуді және Одан қорқуды үйретті. Сонымен қатар, Киелі кітапты (Инжілді), әсіресе Ескі және Жаңа өсиеттердегі нақты кітаптарды мұқият оқу өте маңызды. Құдайға жиі дұға ету және Оның берген нәрселері үшін әрдайым шүкірлік ету керек. Екінші кітабында Жамес ұлын тирандыққа қарсы жақсы патша болуға шақырды, заңдарды қабылдап, орындау арқылы, әділеттілік пен теңдікпен үкім жүргізу арқылы, мысалы, экономиканы дамыту арқылы. Шетелдік саудагерлерді елге шақыру және валютаны алтын мен күміске негіздеу маңызды. Жамес айтуынша, жақсы монарх өзінің поддандыларымен жақсы таныс болуы керек, сондықтан әрбір үш жылда бір рет мемлекеттеріне сапар шегуі жөн. Соғыс кезінде жас және сергекті сарбаздардан тұратын әскерге жетекшілік ету үшін тәжірибелі, бірақ жақсы командирлерді таңдауы керек. Патша сарайында және үйінде адал адамдар мен қызметшілерді таңдап алуы керек. Әйелді таңдағанда, оның діні бірдей және бай болуы жақсы. Алайда, әйел мемлекеттік саясатқа араласпауы керек, үй шаруасын орындауы тиіс. Мұрагерлік мәселесінде, тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін, патшалықты барлық балалар арасында бөліспей, ең үлкен ұлына қалдыру керек. Соңында, Жамес үшін оның ұлы өзінің кәсібін жақсы білуі өте маңызды, яғни поддандыларын дұрыс басқару. Ол үшін патшалық заңдарын оқып, кеңеске белсенді қатысуы керек. Сонымен қатар, ол әскери мақсаттар үшін математикамен және сыртқы саясат үшін тарихпен танысуы керек. «Базиликон Дорон» кітабының соңғы бөлімі монархтың күнделікті өміріне арналған. Мысалы, Жамес ұлына саяхаттау және соғыс кезінде күшті болу үшін ет жеуге кеңес берді. Ол сондай-ақ, шамадан тыс ішімдік ішуден және ұйқыдан аулақ болуы керек. Киімдері әрдайым таза және лайықты болуы керек, шашы мен тырнақтары ұзарып кетпеуі керек. Ол жазу және сөйлеу тілінде адал және қарапайым тіл қолдануы керек. Осы нұсқаулардың барлығы монархтар мен мемлекет басшыларының тиімді басқару үшін ұстануы керек мінез-құлық кодексін құрады. Жамес осы нұсқауларды өзінің тәжірибесі мен тәрбиесінің нәтижесінде жинақтады. Сондықтан ол ұлына «Базиликон Доронды» сыйлап, оны қабілетті билеуші етіп, болашақ ұрпаққа жеткізуді үміттенеді. Жалпы алғанда, кітап Жамес жазған «Тәуелсіз монархиялардың нағыз заңы» кітабында айтылғандай, патшалардың құдайдан берілген құқығы туралы дәлелді қайталайды. Ол «папистерге» қарсы ескертеді және пуритандарды сынап, 1611 жылғы «Кинг Джеймс» Инжілінің кіріспесінде де көрініс тапқан «орта жол» философиясын ұстанады. Сондай-ақ, ол апокрифтерді Инжілден алып тастауды ұсынады.
A good monarch must be well acquainted with his subjects and so it would be wise to visit each of the kingdoms every three years. During war, he should choose old but good captains to lead an army of young and agile soldiers. In the court and the household, he should carefully select loyal gentlemen and servants to surround him. When the time came to choose a wife, it would be best if she were of the same religion and had a generous estate. However, she must not meddle with governmental politics but perform her domestic duties. As for inheritance, to ensure stability, the kingdom should be left to the eldest son, not divided among all children. Lastly, it is most important to James that his son would know well his own craft, which is to properly govern over his subjects. To do so, he must study the laws of his kingdom and actively participate in the council. Furthermore, he must be acquainted with mathematics for military purposes and world history for foreign policy. The final portion of the Basilikon Doron focuses on the daily life of a monarch. For instance, James advised his son to eat meat to be strong for traveling, and during wartime. He must also not drink and sleep excessively. Furthermore, his wardrobe should always be clean and proper, and he must never let his hair and nails grow long. In his writing and speech, he should use honest and plain language. All of these guidelines composed an underlying code of conduct to be followed by all monarchs and heads of state to rule and govern efficiently. James assembled these directions as a result of his own experience and upbringing. He, therefore, offered the Basilikon Doron to his son with the hope of rendering him a capable ruler and perhaps to pass it down to future generations. Overall, it repeats the argument for the divine right of kings, as set out in The True Law of Free Monarchies, which was also written by James. It warns against "Papists" and derides Puritans, in keeping with his philosophy of following a "middle path", which is also reflected in the preface to the 1611 King James Bible. It also advocates removing the Apocrypha from the Bible.
Жарияланым
Басылған "Базиликон Дорон" шыныменде патшаны жақсы жағынан көрсету үшін жазылған болуы мүмкін. Джеймс Семпилл оны жазуға көмектесті. Роберт Уолдегрейв, құпиялылық сақтап, патшаның бұйрығымен жеті данасын басып шығарды. Генри Тейлор оны Уолдегрейвтің баспаханасында басып шығарғанын мәлімдеді. Ричард Ройстон, сосын Уильям Дугард одан әрі көшірмелер басып шығарды.