Кіріспе

Шотландия королі 1437–1460 жылдары. Джеймс II (16 қазан 1430 – 3 тамыз 1460) – 1437 жылдан өліміне дейін, 1460 жылға дейін Шотландия королі болды. Шотландия королі Джеймс I-нің аман қалған ең үлкен ұлы, ол әкесі өлтірілгеннен кейін алты жасында шотланд тағына мұрагер болды. Сконде таж кимеген Шотландияның алғашқы монархы, Джеймс II-нің таж кию рәсімі 1437 жылдың наурыз айында Холируд аббаттығында өтті. Корольдігін сақтап қалу үшін күрестен кейін, ол 1460 жылы Роксбург қамалында жарылған зеңбірекпен қаза тапты.

Өмір

Джеймс Холируд аббаттығында дүниеге келді. Ол король Джеймс I және Джоан Бофорттың ұлы болды. Бір жасқа толғанда оның жалғыз ағасы, үлкен егіз інісі Александр қайтыс болды, осылайша Джеймсті мұрагер ретінде, Ротесей герцогы атағымен қалдырды. 1437 жылдың 21 ақпанында Джеймс I қаза болды, ал алты жасар Джеймс оның орнына дереу Джеймс II болып таққа отырды. Ол 23 наурызда 1437 жылы Холируд аббаттығында Патрик абыстайымен таж кигізілді. Олар патша дастарқанына келіп, құрметпен қарсы алынды, онда кішкентай Джеймс оларды өз сүйкімділігімен баурап алды. Алайда, олар тамақ ішіп жатқанда, өлімнің символы – қара бұқаның басы әкелініп, графтың алдына қойылды.

Энергиялық ереже

1455 және 1460 жылдар аралығында Яков II белсенді және іс-қимылға ұйымдастырушы патша болды. Оркней, Шетланд және Мэн аралдарын басып алуға бағытталған амбициялық жоспарлар, алайда, сәттілікке жетпеді. Патша елді аралап, ауыр қылмыстар үшін кешірім беріп қаржы жинау әдісін қалыптастырған деп есептеледі. Сондай-ақ, Джеймс III-нің кейбір жағымсыз саясаты 1450-ші жылдардың соңында пайда болған деген пікір бар. 1458 жылы Парламент актісі патшаға өзін ұстауын өзгертуді бұйырды, бірақ оның билігі ұзарғанда қалай дамитынын болжау қиын. Яков II – бетіндегі туа біткен белгісі бейнеленген ағаштан ойылған суреті сақталған, шотланд монархтарының портреті сақталған алғашқы тұлғасы.

Неке

Мария Гелдерспен некелесу келіссөздері 1447 жылдың шілдесінде Бургундия елшісінің Шотландияға келген кезде басталды және 1448 жылдың қыркүйегінде канцлер Крайтон басшылығымен келген елшілікпен аяқталды. Оның атасы, Бургундия герцогы Филипп Жақсы, өзінің туысына алпыс мың крона бөлді, ал оның он мыңдық құдайы Стратхерн, Атолл, Метвен және Линлитгоу жерлерімен қамтамасыз етілді. 1449 жылдың 25 ақпанында Джеймстің алдында Стирлингте Дугластың иесі Джеймс, Лохлевен лордының бауыры Джеймс және Бургундияның екі рыцары арасында турнир өтті, олардың бірі, Жак де Лалайн, сол заманғы ең танымал рыцарь болды. Неке 1449 жылдың 3 шілдесінде Холирудта тойланды. Француз шежірешісі Матье д’Эскуши салтанатты рәсім мен одан кейінгі мерекелерді егжей-тегжейлі сипаттады. Марияның сүйесіндегі көптеген фламандтар Шотландияда қалды, нәтижесінде Шотландия мен Фландрия арасындағы қарым-қатынас, Джеймс I тұсында достық болған, одан әрі жақын болды. Шотландияда корольдің үйленуі оның қамқоршылықтан азаттығына және Ливингстон әулетінің құлауына әкелді. Күзде сэр Александр және оның отбасының басқа мүшелері тұтқындалды. 1450 жылдың 19 қаңтарында Эдинбургте өткен парламентте сэр Александрдың ұлы Александр Ливингстон және Линлитгоудан Роберт Ливингстон сотталып, Касл-Хиллде атқыланды. Сэр Александр мен оның туыстары түрлі және алыс қамалдарда қамауда ұсталды. Отбасының бір ғана мүшесі, сэр Александрдың үлкен ұлы Джеймс, жалпы тыйым салудан құтылды, ол тұтқындалғаннан кейін және таулы аймаққа қашқаннан соң 1454 жылы 1449 жылдың жазында тағайындалған камерагер лауазымына қайта орналастырылды.

Өлім

Джеймс II заманауи артиллерияны ынтамен дамытты және оны Блэк Дугластарға қарсы белгілі бір жетістікпен қолданды. Шотландияның беделін арттыру ниетімен, ол 1460 жылы Роксбург қамалын қоршады, ол Тәуелсіздік соғыстарынан кейін ағылшындар бақылауында қалған соңғы шотланд қамалының бірі еді. Осы қоршау үшін Джеймс Фландриядан көптеген зеңбіректер әкелді. 3 тамызда ол осы зеңбіректердің бірінің жанында тұрғанда, ол жарылып, оның өліміне себеп болды. Роберт Линдсей Пискотти Джеймстің билеуі туралы тарихында былай деп жазды: "Патша зеңбірекке жақын тұрғанда, дұрыс жасалмаған зеңбірек атып тұрғанда жарылып, оның санат сүйегі екіге бөлінді, соның салдарынан ол жерге құлап, дереу қайтыс болды." Шотландтар Джордж Дуглас, Ангус графының басшылығымен қоршауды жалғастырды және бірнеше күннен кейін қамал түсті. Қамал басып алынғаннан кейін Джеймстің әйелі, Гелдерс Мэри, оны бұзуға бұйрық берді. Джеймстің ұлы Джеймс III болып таққа отырды, ал Мэри үш жылдан кейін қайтыс болғанға дейін регенттік қызметін атқарды.

Шығармалық бейнелер

Джеймс II пьесаларда, тарихи романдар мен әңгімелерде бейнеленген. Олардың ішінде:

Джеймс Гранттың «Гвардия капитаны» (1862). Роман 1440 жылдан 1452 жылға дейінгі оқиғаларды қамтиды. Көбінесе Джеймс II-нің Дуглас графтарымен болған қақтығысын қамтиды. Оқиғаның бір бөлігі Шотландиядан алыс, корольдің қайын атасы Гелдерс герцогы Арнольдтың сарайында өтеді. Сэмюэл Ратерфорд Крокетттің «Қара Дуглас» (1899) және оның жалғасы «Кейірімді Маргарет» (1905). Екі роман 1439 жылдан 1460 жылға дейінгі оқиғаларды қамтиды, соның ішінде Джеймс II-нің билігінің көп бөлігін. Оның Дуглас графтарымен болған қақтығысы ерекше атап көрсетілген. Оның ішінде Джеймс II-нің 1452 жылы Дуглас графы Уильям Дугласты өлтіруі және 1460 жылы Роксбург қамалында жарылған зеңбірек салдарынан Джеймстің өлімі. Басқа да тарихи тұлғалардың арасында Уильям Дуглас, 6-шы граф Дуглас және оның інісі Дэвид (көбінесе 1440 жылы олардың зорлықпен қаза табуы), Маргарет Дуглас, Галлоуэйдің әдемі қызы (екінші романның басты кейіпкері), Каллендардан сэр Александр Ливингстон, Уильям Крихтон, 1-ші лорд Крихтон, Франция королі Карл VII және оның дофині (Луи XI және Аньес Сорель). Оқиғалар негізінен Шотландияда, екінші деңгейде Францияда өтеді. Розалар соғысының бастапқы кезеңдері (1455–1485) туралы айтылады, бірақ ағылшын оқиғалары тек «беткейімен тиісті». Найджел Трантердің «Арыстанның баласы» (1997). 1437–1460 жылдар аралығында, Шотландия королі Джеймс II билік еткен кезде болған оқиғаларды баяндайды. Кітапта жас корольдің регенттер Арчибальд Дуглас, 5-ші граф Дуглас, лорд Крихтон және сэр Александр Ливингстонтың тұсындағы уақыты, сондай-ақ «Қара кешкі ас» кезінде Уильям Дуглас, 6-шы граф Дугласты өлтіру жоспары, Александр Лионның көзімен көрсетілген, ол Гламистің шебері және кейін 2-ші лорды болды. Кітап Джеймстің өлімімен аяқталады. Найджел Трантердің «Қара Дуглас» (1968) романы 8-ші граф Дугластың өлтірілуіне дейінгі оқиғаларды қамтиды, графқа көңіл бөледі және Джеймс II-ге кері көзқарас білдіреді. Дороти Даннетттің «Никколоның көтерілісі» (1986) романында оның интригалары мен соғыстары сол кездегі халықаралық ортаның бір бөлігі ретінде, әсіресе Фландрияға тигізген әсері айтылады. Маргарет Дж. Андерсонның «Уақыт сақталымында» (1977) балалар фантастикалық романында фондық кейіпкер ретінде пайда болады. Оның лақап аты және оған себеп болған туылған белгісі сипатталған, ал басты кейіпкерлердің бірі Роксбург қамалы шайқасына және оны өлтірген «Арыстанның» жарылысына куә болады.