Кіріспе

Пенсильваниядағы көмір ереуілі

1902 жылғы көмір ереуілі (сондай-ақ антрацит көмір ереуілі деп белгілі) – Америка Біріккен Кенішшілер Одағының Пенсильвания штатының шығысындағы антрацит көмір кендерінде өткізген ереуілі. Кенішшілер жалақыны көтеру, жұмыс күнін қысқарту және өздерінің кәсіподағын мойындау үшін ереуілге шықты. Бұл ереуіл Американың ірі қалаларына қысқы отынмен жабдықтауды тоқтату қаупін тудырды. Сол кезде үйлер әдетте антрацит немесе "қатты" көмірмен жылытылатын, ол "жұмсақ" немесе битуминозды көмірге қарағанда жоғары жылу беретін және аз түтін шығаратын еді. Кенішшілердің жалақысы 10 пайызға өсіп, жұмыс күні он сағаттан тоғыз сағатқа дейін қысқартылғандықтан ереуіл қайта басталған жоқ; кен иелері көмір бағасын өсірді, бірақ кәсіподақты келіссөздер жүргізуші агент ретінде мойындамады. Бұл – АҚШ Федералдық үкіметі мен президент Теодор Рузвельттің бейтарап төреші ретінде араласып, шешкен алғашқы еңбек дауы болды.

1899 және 1900 жылдардағы ереуілдер

Американың Біріккен шахтерлер одағы (UMWA) 1897 жылғы Орта Батыстағы жұмсақ көмір (битумды көмір) кеншілерінің ереуілінде маңызды жеңіске жетіп, айлық жалақыны айтарлықтай арттырды. Оның қатары 10 000-нан 115 000-ға дейін өсті. 1899 жылдан 1901 жылға дейін антрацит аймағында бірнеше шағын ереуілдер болды, олардың нәтижесінде кәсіподақ тәжірибе жинап, көбірек жұмысшыларды біріктірді. 1899 жылы Пенсильвания штатының Нантикок қаласындағы ереуіл, кәсіподақтардың ірі теміржол компаниясының еншілес кәсіпорнына қарсы ереуілде жеңіске жете алатынын көрсетті. Олар 1900 жылы да осындай нәтижеге қол жеткізуді үміттенеді, бірақ антрацит нарығындағы күрт құбылулардың нәтижесінде меншік шоғырланғаннан кейін олигополия құрған операторлар күткеннен гөрі әлдеқайда қатал қарсыластар екенін анықтады. Иелері кәсіподақпен кездесуден немесе делдалдық келісімдер жасаудан бас тартты. Кәсіподақ 1900 жылдың 17 қыркүйегінде ереуілге шықты, нәтижесі тіпті кәсіподақтың өзін де таң қалдырды, өйткені түрлі ұлттар мен этникалық топтардың кеншілері кәсіподақты қолдап, жұмыстан шықты. Огайо штатынан шыққан республикалық сенатор Марк Ханна, өзі битумды көмір шахталарының иесі болғанымен (ереуілге қатыспаған), президенттік сайлауға екі ай қалғандағы ереуілді бейтараптандыруға тырысты. Ол еңбек және капитал өкілдерін біріктірген Ұлттық азаматтық федерация арқылы жұмыс істеді. Ханна, J. P. Morgan-ға сүйене отырып, ереуіл республикалық Уильям Маккинлидің қайта сайлануына зиян келтіретіні туралы хабарды индустрияға жеткізіп, иелерін ереуілшілерге жалақыны көтеруге және арыз-шағымдарды қарау тәртібін ұсынуға көндірді. Бірақ индустрия UMWA-ны жұмысшылардың ресми өкілі деп мойындаудан бас тартты. Кәсіподақ жеңіске жеткенін жариялап, кәсіподақты мойындау туралы талабынан бас тартты.

Антрацитті көмірдің ереуілі

1900 жылғы ереуілге себеп болған мәселелер 1902 жылы да өзекті болып қала берді: кәсіподақ танылу мен өнеркәсіпке белгілі бір деңгейде бақылау орнатуды қалады. 1900 жылғы уағдаласулардан әлі де әсерленген өнеркәсіп, федералдық үкіметтің араласуына қарсы болды. 150 мың кенші апталық жалақысын алуды күтті. Он миллионнан астам қала тұрғыны үйлерін жылыту үшін көмірге мұқтаж болды. UMWA президенті Джон Митчелл еңбек дауларын шешу үшін ұжымдық келісімдерді қолдайтын, сол кездегі прогрессивті жұмыс берушілер ұйымы – Ұлттық азаматтық федерация арқылы делдалдық жасауды ұсынды. Балама ретінде, Митчелл көмір кендеріндегі жағдайды бағалау үшін беделді дін қызметкерлерінен тұратын комиссия құруды ұсынды. Өнеркәсіптегі жетекші жұмыс берушілердің бірі – Филадельфия және Рединг темір жолының президенті Джордж Бэр, екі ұсынысты да тікелей қабылдамады:

Антрацит кеніші – бұл бизнес, діни, сезімтал немесе ғылыми мәселе емес. Мен тіпті осындай құрметті Ұлттық азаматтық федерация сияқты ұйымға да, сіздер атаған беделді дін қызметкерлеріне де басқаруды тапсыра алмаймын. 1902 жылдың 12 мамырында Пенсильвания штатының Скрантон қаласында антрацит кеншілері ереуілге шықты. Жер астындағы қауіпті жұмыстарға қатыспайтын, тұрақты жұмысы бар техникалық қызметкерлер 2 маусымда жұмыстан бас тартты. Кәсіподақ осы аймақтағы жұмысшылардың шамамен сексен пайызының, яғни 100 мыңнан астам ереуілшінің қолдауын алды. 30 мыңға жуық адам аймақтан кетіп, көптегені Орта Батыс аймағындағы битумды кендерге бет бұрды. 10 мың адам Еуропаға қайтып оралды. Ереуілдің салдарынан ереуілшілердің бір жағынан, ереуіл бұзушылардың, Пенсильвания Ұлттық гвардиясының, жергілікті полицияның және жалданып келген детективтік агенттіктердің екінші жағынан арасында зорлық-зомбылық тудыру қаупі туды.

Федералды араласу

8 маусымда президент Теодор Рузвельт Еңбек комиссары Кэрролл Д. Райттен ереуілді тергеуді сұрады. Райт тергеу жүргізіп, тараптардың позицияларын ескеретін реформалар ұсынды, тәжірибелік негізде тоғыз сағаттық жұмыс күнін және шектеулі ұжымдық келіссөздерді ұсынды. Рузвельт одақ жағында көрінуі мүмкін деген опасымен есепті жарияламауға шешім қабылдады. Меншік иелері одақпен келіссөздер жүргізуден бас тартты. Джордж Бэр ереуілшілерге және олардың одағына жеңілдік беруге шақырылғанда: «Еңбекшілердің құқықтары мен мүдделерін еңбек қозғаушылары емес, Құдайдың шексіз даналығымен елдің мүлік мүдделерін басқаруға ие болған христиандар қорғайды және күтім көрсетеді», - деп жазды. Одақ бұл хатты ереуілге қатысты қоғамдық пікірді өздерінің пайдасына бұру үшін пайдаланды. Рузвельт араласуға ниеттенді, бірақ Бас прокуроры Филандер Нокс оған мұндай құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Ханна және Республикалық партиядағы көптеген адамдар ереуіл қысқа созылса, антрацит қажеттігі ең жоғары болатын кезде туындауы мүмкін саяси салдарлар туралы алаңдады. Рузвельт Ханнаға: «Қыста көмір тапшылығы жаман нәрсе, мен қорқынышты азап пен ауыр апатты көруімізден қорқамын», - деді. 1902 жылдың 3 қазанында Рузвельт үкімет, еңбек және басқару өкілдерінің конференциясын шақырды. Одақ кездесуді өткізуді одақтың мойындалуына тең деп қарасты және келісімдік үнмен сөйледі. Меншік иелері Рузвельтке ереуілшілер 20-дан астам адамды өлтіргенін және ол «жұмыс істегісі келетін адамды, оның әйелін және балаларын жұмыс істеген кезде қорғау үшін» үкіметтің билігін қолдануы керек екенін айтты. Көмір экономикасы екі факторға байланысты болды: өндіріс құнының көп бөлігі кеншілердің жалақысынан тұрды және егер ұсыныс төмендесе, баға күрт өседі. Мұнай мен электр энергиясы пайдаланбаған дәуірде оларға жақсы баламалар болған жоқ. 1902 жылы пайда аз болды, себебі өнімнің артық болуы; сондықтан меншік иелері орташа ұзақтықтағы ереуілді құптады. Олардың құны күн сайын артып келе жатқан үлкен қоры болды. Меншік иелерінің өндірісті тоқтату үшін сөз байласуы заңсыз болды, бірақ егер кеншілер ереуілге шықса, бұлай болмайды. Меншік иелері ереуілді құптады, бірақ олар одақты танудан бас тартты, себебі олар одақтың ереуілдерді манипуляциялау арқылы көмір өнеркәсібін бақылауға алатынынан қорқады. Рузвельт бұрынғы президент Гровер Кливлендті өзі құрған комиссияға қосылуға көндіріп, келісімді шешуге қолдау көрсетуге тырысты. Ол сондай-ақ Джон М. Скофилд басшылығымен шахталарды мемлекеттік меншікке көшіруді қарастырды. Бұл АҚШ армиясына көмір кендерін басқаруға мүмкіндік береді, «кендерді қабылдаушы ретінде басқаруға» мүмкіндік береді, - деп жазды Рузвельт.

J.P. Morgan компаниясы араласады

Америка қаржысындағы басты тұлға – Дж. П. Морган 1900 жылғы ереуілді шешуге қатысқан. Ол осы ереуілге де тығырықтан араласты: оның мүдделеріне Reading Railroad кірді, ол шахтерлердің ең ірі жұмыс берушілерінің бірі еді. Ол ереуіл бойында индустрия атынан сөйлеген Джордж Бэрді теміржол басшысы етіп тағайындады. Соғыс министрі Элиу Руттың ұсынысымен Морган төрелік арқылы шешілетін келісім ұсынысын жасады, сонымен қатар, әрбір жұмыс беруші мен оның қызметкерлері комиссиямен тікелей байланысқа түсуге нұсқау беріп, кәсіподақпен келіссөздер жүргізіп жатқанын жоққа шығару құқығын берді. Жұмыс берушілер комиссия құрамына әскери инженер, кен инженері, судья, көмір бизнесі сарапшысы және "танымал әлеуметтанушы" кіруі шартымен келісті. Жұмыс берушілер кәсіподақ жетекшісін "танымал әлеуметтанушы" ретінде қабылдауға дайын болды, сондықтан Рузвельт теміржол кондукторлары кәсіподағының төрағасы Э. Э. Кларкты "танымал әлеуметтанушы" деп тағайындады. Католик шіркеуінің басшылары қысым көрсеткеннен кейін ол комиссияға алтыншы мүше ретінде католик епископы Джон Ланкастер Сполдингті, ал жетінші мүше ретінде комиссар Райтті қосты.

Антрацитті көмірдің жұмыс істемеу комиссиясы

Антрацит жұмысшыларының ереуілі 163 күннен кейін 1902 жылдың 23 қазанында аяқталды. Комиссия мүшелері келесі күні жұмысты бастады, содан кейін көмір өңірлерін аралап бір апта өткізді. Райт Еңбек департаментінің қызметкерлерін көмір шахталарындағы тұрмыстың құны туралы мәліметтер жинауға пайдаланды. Комиссия мүшелері Скрантонда келесі үш ай бойы тыңдаулар өткізді, 558 куәгерден жауап алды, оның ішінде 240 ереуілдегі шахтер, 153 кәсіподаққа мүше емес шахтер, 154 оператор және комиссияның өзі шақырған он бір куәгер болды. Баер көмір операторларының атынан соңғы сөз сөйледі, ал адвокат Кларенс Дарроу жұмысшылардың атынан сөз сөйледі. Комиссия мүшелері қорқынышты жағдайлар туралы бірнеше дәлелдерді естігенімен, олар "қорқынышты көріністер" жағдайлардың аз ғана бөлігін құрайды деген қорытындыға келді. Көбінесе, шахтадағы қоғамдық жағдайлар жақсы деп танылды, ал шахтерлердің жылдық табысы "американдық тұрмыс деңгейін сақтауға" жеткіліксіз деген талабының бір бөлігі ғана дұрыс екеніне келісім берілді. Баер соңғы сөзінде: "Бұл адамдар қиындық көріп отырған жоқ. Шындығында, жартысы тіпті ағылшын тілінде сөйлей алмайды". Дарроу болса, өзінің сөздерімен жинаған қорқынышты жағдайлар туралы куәліктерді былай деді: "Біз демократия, адамзат, болашақ үшін жұмыс істейміз, себебі біз оны көре алмайтын, біле алмайтын, оның пайдасын сезіне алмайтын күн келеді, бірақ ол күн келеді, және біздің күресімізді, жеңістерімізді, жеңілістерімізді және айтқан сөздерімізді есінде сақтайды". Ақырында, екі тараптың да сөздері комиссияға көп әсер етпеді, ол шахтерлер мен шахта иелерінің арасындағы айырмашылықты бөліп берді. Шахтерлер жалақыны 20 пайызға көтеруді сұрады, ал көпшілігіне 10 пайыздық өсім берілді. Шахтерлер күндізгі жұмыс уақытын 8 сағатқа дейін қысқартуды сұрады, бірақ оларға стандартты 10 сағаттың орнына 9 сағат берілді. Операторлар Біріккен шахтерлер одағын мойындаудан бас тартты, бірақ еңбек және басқару өкілдерінің тең санынан тұратын, еңбек дауларын шешуге өкілетті алты адамнан тұратын төрелік кеңеске келісуге міндеттелді. Митчелл мұны де-факто мойындау деп есептеді және оны жеңіс деп атады.

Шабуылдан кейінгі жағдайлар

Джон Митчелл бес ай ішінде сегіз адамның қаза тапқанын, олардың «үш-төртеуінің» ереуілшілер немесе оларды қолдағандар екенін жазды. Компания иелері ереуілшілер 21 адамды өлтірді деп мәлімдегеннен кейін, арбитраждық куәлік беру кезінде Митчелл олармен күрт келіспеді және егер олар қаза тапқандардың есімдерін атап, дәлелдер келтірсе, лауазымынан кетуге дайын екенін мәлімдеді. Алғашқы құрбан 1 шілдеде болды. Олд Фордж қаласының жанындағы Lehigh Valley Coal Company кенішінің маңынан Энтони Джузеппе есімді иммигрант ереуілші атып өлтірілген күйде табылды. Көмір және темір полициясы қоршаудан соқыр атқан деген болжам бар. 30 шілдеде Пенсильвания штатының Шенандоа қаласында 5000 ереуілші шахтер мен полиция арасындағы көшедегі қақтығыс сатушы және шериф орынбасары Джозеф Беддаллдың ұрып өлтіруіне әкелді. Сол кездегі хабарламаларда тағы үш адамның қаза тапқаны және ереуілшілер мен Шенандоа полициясының көптеген жараланғандары туралы мәлімделді. 9 қазанда Уильям Дурхам есімді ереуілші Шенноаға жақын Браунсвилл қаласында атып өлтірілді. Ол кәсіподаққа мүше емес жұмысшының жартылай жарған үйінің жанында жүрген және тоқтау туралы бұйрыққа бағынбаған. Бұл өлтірудің заңдылығы марциалдық заң аясында қарастырылған Commonwealth v. Shortall ісіне айналды, ол Пенсильванияның Жоғарғы сотына жолданды. Ереуіл кезіндегі Көмір және темір полициясының мінез-құлқы мен жеке рөлі 1905 жылдың 2 мамырында Сенаттың 278 заңына қол қойған губернатор Сэмюэл В. Пеннипакердің қол қоюымен Пенсильвания мемлекеттік полициясының құрылуына әкелді. Екі күш 1931 жылға дейін бірге жұмыс істеді. Ұйымдасқан еңбек күштері бұл нәтижені UMWA және Американдық Еңбек Федерациясының жеңісі деп атады. Басқа кәсіподақтарға мүшелік саны көбейді, өйткені орташа саясаткерлер капитализмді болашақта құлатуды жоспарлаған радикал социалистерге қарағанда жұмысшылар үшін тезірек нақты пайда әкеле алатынын дәлелдеді. Митчелл көшбасшылық қабілетін және антрацит аймағында одақты ұзақ уақыт бойы мазалаған этникалық, біліктілік және аймақтық бөліну мәселелерін шешудегі шеберлігін көрсетті. Керісінше, Батыстағы радикалды Батыс кеншілер федерациясының ереуілдері ереуілшілер мен жұмыс берушілердің, сондай-ақ азаматтық және әскери биліктің арасындағы толыққанды соғысқа айналды. Бұл ереуіл екі тарапқа да «Әділ келісім» ұсынуға тырысқан федералды үкіметтің араласуы арқылы сәтті шешілді, бұл Рузвельттің әкімшілігінің ұранына айналды. Келісім келесі он жылдағы прогрессивтік реформалардың маңызды қадамы болды. 1920 жылдарға дейін ірі көмір ереуілдері болған жоқ.

Музыка

Берн, Джерри және Джордж Гершон Корсон. Джонни Митчеллдің пойзында. АҚШ Конгресі кітапханасы, 1947 жыл. Аудиожазба. https://www.loc.gov/item/ihas.200197134/.