Кіріспе
Кеңес ғалымы және инженері Владимир Николаевич Челомей немесе Челомей (Влади́мир Никола́евич Челоме́й, Володи́мир Микола́йович Челоме́й; 30 маусым 1914 – 8 желтоқсан 1984) – бұрынғы Кеңес Одағының зымыран бағдарламасының кеңес инженері және конструкторы. Ол алғашқы кеңестік импульстік реактивті қозғалтқышты ойлап тапты және әлемдегі алғашқы кемеге қарсы крылаты зымырандарды және UR 100, UR 200, UR 500 және UR 700 сияқты Кеңес Одағының тамырлық зымырандар бағдарламасын әзірлеуге жауапты болды. Ол Польша қазіргі жеріндегі Люблин губерниясының Седльце қаласында дүниеге келді. Үш айлық болғанда, отбасы Украинаның Полтава қаласына қашып кетті, өйткені Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданы Седльцеге жақын келді. Владимир он екі жасқа толғанда, отбасы тағы да Киевке көшіп келді. 1932 жылы Челомей Киев политехникалық институтына (кейін Киев авиация институтының негізі) қабылданды, онда ол өте қабілетті студент екенін көрсетті. 1936 жылы оның алғашқы кітабы «Векторлық талдау» жарық көрді. Институтта оқыған кезінде Челомей Киев университетінде математикалық талдау, дифференциалдық теңдеулер теориясы, математикалық физика, серпімділік теориясы және механика пәндерінен дәрістер тыңдады. Ол сондай-ақ Украина КСР Ғылым академиясында Туллио Леви-Чивитаның дәрістеріне қатысты. Дәл осы кезде Челомей механикаға және тербелістер теориясына қызығушылық танытып, өмірінің соңына дейін осы салаға берілді. 1937 жылы Челомей институтты үздік дипломмен бітірді. Содан кейін ол онда оқытушы болып жұмыс істеді және ғылым кандидаты (1939) диссертациясын қорғады. Ол UR 500 әскери ғарыш станциясын ұшыруға да қолдануға болатынын айтты. Сергей Королев пен зымыран қозғалтқышын жасаушы Валентин Глушконың жеке мәселелер және N1 зымыранды RP-1/LOX немесе гиперголды отынмен жабдықтау туралы дау-жанжал Глушко мен Королевтің бір-бірімен жұмыс істеуден бас тартуына әкелді, нәтижесінде Глушко RD 253 зымыран қозғалтқышын Челомейге ұсынды, ол оны UR 500 үшін пайдаланды. UR 500 (сондай-ақ «Протон» деп аталады) алғаш рет 1965 жылдың басында ұшырылды. Челомей үміттенгендей, ол ешқашан космонавттарды Айға жібермесе де, «Протон» советтік/ресейлік флоттың негізгі ауыр көтергіш ұшыру құралына айналды және жылдар бойы планеталық зерттеушілер, ғарыш станциялары, геостационарлық спутниктер және тағы басқалар үшін пайдаланылды. Ол сондай-ақ «Протон» спутнигін әзірлеуге жетекшілік етті. 1970 жылдары Челомейдің ОКБ-сы 20 тонналық LKS («Космольёт») ғарыш ұшағын ұсынды және «Алмаз» әскери орбиталық станцияларында жұмыс істеді (Салют-2, Салют-3 және Салют-5 ретінде ұшқан), ол сондай-ақ «Салют», «Мир» және «Звезда» азаматтық ғарыш станцияларының негізі болды. «Алмаз» станцияларын қолдау үшін Челомей «Союзға» үлкен балама ретінде «ТКС» жобасын жасады. «ТКС» жоспарланғандай ұшпады, бірақ оның туындылары «Салют-7» және «Мир» модульдері ретінде ұшты. 1980 жылдары Челомейдің ОКБ-сы «Зенит-2» зымыранына негізделген 15 тонналық «Ураган» ғарыш ұшағын ұсынды.
Vladimir Nikolayevich Chelomey or Chelomei (Влади́мир Никола́евич Челоме́й, Володи́мир Микола́йович Челоме́й; 30 June 1914 – 8 December 1984) was a Soviet engineer and designer in the missile program of the former Soviet Union. He invented the first Soviet pulse jet engine and was responsible for developing the world's first anti ship cruise missiles and the ICBM program of the Soviet Union such as the UR 100, UR 200, UR 500 and UR 700. in Siedlce, Lublin Governorate, Russian Empire (now Poland). At the age of three months, his family fled to Poltava, Ukraine, when the Eastern Front of World War I came close to Siedlce. When Vladimir was twelve years old, the family moved again to Kyiv. In 1932, Chelomey was admitted to the Kyiv Polytechnic Institute (later the basis of Kyiv Aviation Institute), where he showed himself as a student with outstanding talent. In 1936, his first book Vector Analysis was published. Studying at the institute, Chelomey also attended lectures on mathematical analysis, theory of differential equations, mathematical physics, theory of elasticity and mechanics in the Kyiv University. He also attended lectures by Tullio Levi Civita in the Ukrainian SSR Academy of Sciences. Namely in this time Chelomey became interested in mechanics and in the theory of oscillations and remained interested the rest of his life. In 1937, Chelomey graduated from the institute with honours. After that he worked there as a lecturer, defending a dissertation for the Candidate of Science (in 1939). He also claimed the UR 500 could be used to launch a military space station. An argument between Sergey Korolev and rocket engine designer Valentin Glushko over personal issues and whether the N1 should be fueled with RP 1 / LOX or Hypergolic propellant resulted in Glushko and Korolev refusing to work with each other, causing Glushko to instead offer his RD 253 rocket engine to Chelomey, who adopted it for his UR 500. The first launch of the UR 500 (also known as Proton) took place in early 1965. Although it was never used to send cosmonauts to the Moon as Chelomey had hoped, Proton became the staple heavy lift launch vehicle of the Soviet/Russian fleet and would be used over the years for planetary probes, space stations, geosynchronous satellites, and more. He also headed the development of the Proton satellite. In the 1970s Chelomey's OKB proposed non realised Proton based 20 ton LKS (Kosmolyot) spaceplane and worked on the Almaz military orbital stations (flown as Salyut 2, Salyut 3 and Salyut 5) which also became the basis for the Salyut, Mir and Zvezda civil space stations. To support his Almaz stations, Chelomey designed the TKS, as a large alternative to Soyuz. The TKS never flew crewed as planned but derivatives flew as modules on Salyut 7 and Mir. In the 1980s Chelomey's OKB proposed non realised 15 ton Uragan spaceplane based on Zenit 2 launcher.
Кемеге қарсы зымырандар
Ол P 80 Zubr кемеге қарсы зымыранының құрылысын басқарды деген хабар бар, сондай-ақ ол P 100 Oniks зымырасының дамытуына қатысқан болуы мүмкін.
Өлім
Челомей 1984 жылғы 12 тамызда Мәскеуде 70 жасында қайтыс болды және Новодевичье бейістігіне жерленді.