Кіріспе

Сафи – Мальтаның оңтүстік аймағындағы ауыл, Журриек пен Киркоппен шекаралас. 2014 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша, халқы 2126 адамды құрайды. Ауылдың қазіргі түрі Пуникалық-Рим дәуіріне дейін жетеді: ауылда орналасқан дөңгелек Пуникалық-Рим мұнарасы – Та’ Джаухар мұнарасы, Пун соғыстары кезінде салынған болуы мүмкін. Ħal Safi ауылы төрт ірі ауылмен қоршалған. Бұрынғы шаруалар мен егіншілер жұмыстан үйге қайтар жолда бір-бірімен қарым-қатынас жасайтын. Кішкентай қасиетті орын салынғаннан кейін адамдар қоныстанды, жаңа ауыл пайда болып, жылдар өте кеңейді. 1417 жылы ауыл Ħal Safi деп тіркелген. 1419 жылғы Тұрақты әскердің (id Dejma) тізімінде сексен мен тоқсан адам ауыл тұрғындары деп есептелген. Сол кездегі жұмыс орындары негізінен мал өсіру және ауыл шаруашылығы сияқты экономикалық салаларға байланысты болған. Ауылдың атының шығу тегі белгісіз. Кейбір тарихшылар атаудың аймақтың таза ауасынан шыққан деп санайды, ал басқалары Мароккодағы Сафи қаласына ұқсас екенін айтады, үшіншілері Мальтаның көп бөлігін қамтыған эпидемия кезінде ауыл тұрғындарының ешқайсысы жұқпағанын алға тартады. Ауылдың гербы – күміс түсті фондағы көгілдір жолақ, ал ұраны – Sine Macula, ауылдың мағынасын көрсетеді.

Ауылды енші ретінде жариялау

Бірнеше жыл бойы Ħal Safi, Bir Miftuħ құрамына кірді. Алайда, тұрғындар мұның өзіне риза болмады, себебі екі ауылдың арақашықтығы тым алыс еді. Олардың орнына, кемінде Журриек құрамына кіруді қалаған, ол әлдеқайда жақын болатын. 1575 жылы Монсеньор Пьетро Дусина Ħal Safi-ге келгенде, тұрғындар тілектерін білдірді, бірақ нәтижесі болмады. Соңғы ақырында, 1592 жылы епископ Гаргалло Ħal Safi, Imqabba және Ħal Kirkop-ты Bir Miftuħ-тан бөліп алуға шешім қабылдады. Ол үш ауылды біріктіріп, бір приходқа айналдырды. Луқадан келген Карл Талиана әкесі осы приходтың діни қызметкері болып тағайындалды. Ħal Safi тұрғындары Ħal Kirkop-та жаңа шіркеу салынып жатқанын білгенде, осы жобаға қаржы жұмсауға құштар болмады. 1598 жылы Ħal Safi-ден он екі адамнан тұратын делегация епископ Гаргаллоға сапармен барды. Олар Ħal Safi тұрғындарының атынан, екі жүз он тұрғыны бар ауылды приходқа айналдыру туралы петиция тапсырды. Бұл жолы епископ олардың өтінішін қабылдады. Осылайша, 1598 жылдың сәуір айында нотариус Дебононың алдында осы мақсатта келісім жасалды. Келісімге сәйкес, Ħal Safi тұрғындары приходтың діни қызметкеріне жыл сайын белгілі бір сома ақша төлеуге міндетті болды, әсіресе әулие Пауылдың айтулы күнінде. Осы жаңа приходты басқаруға Дун Гван Мицци тағайындалды. Үш айдан кейін Дун Гван Мицци Imqabba приходтық діни қызметкері болып тағайындалды. Оның орнына уақытша Дун Маттев Сириха тағайындалды. Сол жылдары Ħal Safi-де бес капелла болды. Ең үлкені, әулие Пауылға арналған капелла, приход шіркеуі ретінде таңдалды. Приходтың негізі құрметіне шіркеу қоңырауы сатып алынды. Оған "Sancte Paule Ora Pro Nobis" деген жазумен бірге әулие Петр және әулие Пауылдың бейнесі салынды. Қалған төрт капелла: әулие Агатаға, Күн Марияның көтерілуіне және екі капелла Марияның тууына арналған. Әлі күнге дейін сақталған жалғыз капелла – Күн Марияның көтерілуіне арналған, ол 1761 жылы қайта салынды.

Той

1575 жылы шіркеуде әулие Пауылға арналған шағын тойланды. 1725 жылы сыртқы мерекелік шаралар қосылды. 1732 жылы әулие Пауылдың қасиетті қалдығын алып жүру рәсімі алғаш рет өткізілді. 1840 жылы Зейтун қаласынан Ксандру Фарругия жасаған әулие Пауылдың ағаштан ойылған мүсіні таныстырылып, шеру кезінде көрсетілді. Сол жылы мерекелік шаралар ең жақсы деңгейде ұйымдастырылды. Оған жердегі фейерверктер, петардалар, оркестрлердің өнер көрсетуі және діни рәсімдер кірді. Сол жылдан бастап оркестрлердің қызметі тұрақты түрде жалғасты, ал 1874 жылы оркестр үшін арнайы сахна салынды. Мерекелік шаралар жылдан жылға кеңейіп келе жатқандықтан, 1929 жылы мереке ұйымдастыруға көмектесу үшін мереке клубы (Әулие Пауыл клубы) құрылды. 1960, 1984, 1998 және 2008 жылдары ерекше мерекелер өткізілді. Біріншісі – әулие Пауылдың аралымызға келгенін еске алу, 1984 жылы өткізілгені – Халь-Сафи шіркеуінің құдайыландырылғанының 200 жылдығы, үшіншісі – Халь-Сафи шіркеуінің 400 жылдығы, ал төртіншісі – "Ис Сена Паулина" мерекесін еске алу болды. Әр мерейтойды атап өту үшін қажылық сапарлар, уағыздар, хорға қатысу, оркестрлердің өнер көрсетуі және фейерверктер ұйымдастырылды. 1959 жылға дейін әулие Пауылға арналған мереке 25 қаңтарда өткізілді. 1960 жылдан бастап, қаңтар айының қолайсыз ауа райына байланысты, бұл мереке тамыздың соңғы жексенбісіне ауыстырылды. 1971 жылы Мро. А. Мускат Аццопардидің музыкасына Пол Каллус ән сөздерін жазды. 1981 жылы тағы бір әнұран жазылды, оны Ж. Зерафа жазып, Мро. Е. Бугея музыкасын жазды. 2002 жылы Пол Каллус сөзін жазып, Мро. Рей Сциберрас музыкасын жазған "Is Sejha" атты маңызды әнұран пайда болды. Әке Михаил Агиус шіркеудің діни қызметкері болып тағайындалғаннан кейін, мерекелік шаралар қарқынды дамыды. Әулие Пауыл клубының бастамасымен бағдарламаға екі оркестр шеруі қосылды – біреуі жұма күні кешке, екіншісі жексенбі күні таңертең. Сонымен қатар, фейерверктерді ұйымдастырушылар шеруден кейін жексенбі күні кешке тағы бір шеру ұйымдастырды. Сондай-ақ, осы діни мерекеге дайындалу үшін шамдар мен тулар сияқты әшекейлер де көбейтілді, әсіресе бірнеше көшелерде және басты алаңда. Әулие Пауыл мерекесінен кейін келесі күн барлық тұрғындар үшін мерекелі күн болып есептеледі. Олардың көпшілігі Армиерге "Xalata" арқылы саяхаттап, күнін жағажайда өткізеді.

Мәдениет

Бұрын Хал Сафи тұрғындарының ең көп жұмыс істейтін саласы – ауыл шаруашылығы еді. Басқалары Тұрақты армиядағы сарбаздар болды. Тағы бір бөлігі теңізшілер, құрылысшылар, тас қалаушылар, әк жуушылар еді, ал көптеген тұрғындар көшеде сауда жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай көптеген шаруалар өздерінің егістіктерін тастап, мемлекеттік секторға қатысты. Бүгінде жұмыс күші көбейіп, мемлекеттік сектор, жеке сектор, құрғақ доктар мен фабрикаларда жұмыс істейтін қызметкерлерді қамтиды. Сонымен қатар, өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар мен мердігерлер де бар. Соңғы кезде бұл үрдіс өзгерді және университет білімі бар адамдардың саны артып, дәрігерлер, заңгерлер, мұғалімдер, бухгалтерлер және басқару қызметкерлері сияқты жоғары беделі бар жұмыстарға ие болып жатыр. Қазіргі таңда ауыл шаруашылығы көбінесе қосымша жұмыс ретінде жасалады, тіпті кейде тіршілік табу емес, хобби ретінде айналады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көше шамдары мен су ішетін бұлақтар пайдасыз болып қалды, олардың орнына электр энергиясы, канализация, пошта байланысы, телекоммуникация, су және басқа да жақсартылған қызметтер енгізілді. 1962 жылы Санкт-Пол көшесіндегі ескі мектептің орнына жаңа, заманауи мектеп құрылысы басталды. 80-ші жылдары мектепке жақын ойын алаңы ашылды, кейін 2000 жылы жасанды газонмен жаңартылды. 1986 жылы Сент-Джордж көшесінде қоғамдық денсаулық сақтау клиникасы жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, үйлердің саны, демек тұрғындардың саны да үнемі артып келеді. Соңғы статистика бойынша, Хал Сафи халқының саны бір мың сегіз жүзге жеткен. Соңғы жылдары бөлшек сауда орындарының саны да еселеп өсті. Ауылдағы ең көп таралған тегі – Бусуттил және Заммит. Ауылдың әлеуметтік өмірінің шыңы – тамыз айының соңғы аптасында тойланатын ауылдық мереке. Хал Сафидің қасиетті покровительі – Әулие Павел. Басқа ауылдар сияқты, Хал Сафи тұрғындарының орталық үкіметте өкілі болмады. 1994 жылдан бері Хал Сафиде өз Жергілікті кеңесі бар, ол Хал Сафи тұрғындарының мүддесі үшін жасалған жобалардың санын арттыруға үлкен үлес қосты, оның ішінде Нил Эрик Замиттың еңбегі зор. Кешкі уақытта жергілікті тұрғындар жиі баратын бірнеше әлеуметтік клубтар бар. Хал Сафиден өтетін адам тыныш, бос жолдарды көріп, оларды Гоцо ауылына теңейді, себебі әлеуметтік белсенділік өте төмен. Әулие Павел тобы (L Għaqda Mużikali San Pawl) 1989 жылы құрылды және Әулие Павел клубының басшылығында жұмыс істейді.