Кіріспе

Леонард Бернштейннің музыкасы мен Стивен Уодсворттың либреттосы бойынша опера.

«Тыныш орын» – 1983 жылғы Леонард Бернштейннің музыкасы мен Стивен Уодсворттың либреттосы бойынша американдық опера. Бұл Бернштейннің 1951 жылғы «Таитидегі қиындықтар» операсының жалғасы. Алғашқы нұсқасы бір актілі болған. Бернштейн оны төрт бөлімді Малерлік құрылымды опера деп атаған. 1983 жылдың 17 маусымында Хьюстон қаласында Джон ДеМэйн дирижерлік еткен премьера екі бөлімнен тұрды: «Таитидегі қиындықтар», антракт, «Тыныш орын». Үш актілі нұсқасында екінші актінің көп бөлігі естелік саяхаты түрінде «Таитидегі қиындықтар» операсынан құралды. Бұл нұсқа 1984 жылы пайда болды, Джон Маусери Милан мен Вашингтонда дирижерлік етті. 1986 жылы Венада жазылған, ал композитордың өзі дирижерлік еткен жаңа редакциясы жасалды.

Өнер тарихы

Бернштейн қатысқан алғашқы қойылым 1983 жылғы 17 маусымда Хьюстон Гранд Операсында болды. The Washington Post газетінен: Шығарма тағы да өңделді және кейіннен 1986 жылғы сәуір айында композитордың дирижерлік жетекшілігімен Вена мемлекеттік операсында, бірақ радио оркестрімен орындалды. Венди Уайт Дина рөлін орындады. Бұл қойылымдар Deutsche Grammophon компаниясымен коммерциялық таралымға жазылды.

Кейінгі орындалуы

Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілімі 1988 жылдың желтоқсанында Кембридждегі Corn Exchange театрында, композитордың өзі қатысқан күйінде өтті. 2010 жылдың қазан айында Нью-Йорк операсы Кристофер Алденнің қойылымымен операның Нью-Йорк премьерасын (кез келген нұсқада) ұсынды. Бұрынғы жауаптар ыстық емес болғанмен, Алденнің қойылымы сыншылар мен көрермендерден жоғары баға алды.

Алдын ала сөз

Хор "Жүрегім саған бақша болсын", "Торттар мен достарды сақтап таңдаймыз", және "Кеткен уақыт қайта келмейді" сияқты шашыраңқы музыкалық фразаларды орындайды. Операның барысында осы тақырыптардың кейбіреулері қайталанады. Ал осы уақытта, көлік апатына байланысты дауыстар естіледі. Құрбан болған Дина, әйел және екі баланың анасы.

1-ші акті

Діннің жерлеу рәсіміне туыстары мен достары жиналады. Қонақтардың арасында Динаның ағасы (Билл), оның ең жақсы досы (Сюзи), оның психоаналитигі, отбасылық дәрігері мен оның әйелі (Док және миссис Док), соңында оның балалары (Диде мен Джуниор) бар. Динаның жесір күйеуі Сэм бір бұрышта тұрып, қозғалмай, оңаша қалады. Адамдар өз ойларына шұғылданғандықтан, жақсы қарым-қатынас жасамайды. Ұзынды-қысқа әңгімелер арқылы олар Динаның қайтыс болу себебін (прологтағы жол апаты), оның қазасын жоқтап, жылдар бойы оның отбасына не болғанын талқылайды. Деде мен Джуниор Квебекте француз канадасы Франсуамен бірге тұрады, ол бұрын Джуниормен романтикалық қарым-қатынаста болған, ал қазір Дедеге үйленген. Джуниор, психикалық ауру тарихына ие болғандықтан, шамамен 20 жылдан бері әкесімен кездеспеген, ал Сэм күйеу баласымен ешқашан таныспаған. Барлығы Джуниордан басқа келген соң, жерлеу рәсімін өткізуші адам оқылымдар мен естеліктерден тұратын рәсімді жариялайды. Док Нақыл сөздерден, миссис Док Элизабет Баррет Браунингтен (Сэм таңдаған жолдар) оқиды; Билл мен Сюзи Дина туралы құлшыныспен естеліктер айтады; Деде Халил Гибраннан оқиды – көзіне жас келгенде, Франсуа оның орнына оқуға мәжбүр болады. Джуниордың ойсырап кіруі рәсімді үзеді, ешкім оны қарсы алмайды. Оқылымдар аяқталған соң, қонақтар Динаның табытының басынан өтіп, кетеді, Сэм, Джуниор, Деде және Франсуа алғаш рет бетпе-бет келеді. Сэмнің алғашқы сөздері Джуниорға арналған, бірақ ол 30 жылдық ашу, кек және шатасқан қайғы-қасіреттің жарылысына жол береді, бұл жарылыс үш жасқа да бағытталған. Сэм жылап, қиналған күйі тұрады, бірақ ешкім оған көмектеспейді. Джуниор, Деде және Франсуа үштік естелікте, бұрынғыда әкелерімен жақын болғандарын, жартылай есінде қалған үйге жазылған хаттар арқылы еске алады. Джуниор естелікке берілгендігін күрт тоқтатады және әкесіне зорлық-зомбылық көрсетіп шабуыл жасайды. Ол өлеңдей бастайды – оның психозының белгісі – және импровизацияланған блюзбен Сэмді қысымға алады. Олар төбелес бастайды, соққыдан табыттың қақпағы жабылады. Сэм ашуланып шығып кетеді, содан кейін Деде мен Франсуа. Жалғыз қалған Джуниор өзінің шатасуын сезінеді және нәзікпен анасының табытына қолын тигізеді.

1-ші көрініс

Сол күні кешке Сэм үйдегі басты бөлмеде жалғыз қалды. Динаның ескі күнделіктерін оқығанда ол ашуланады, бірақ Динаға деген махаббатын сезінеді және оны қатты сағынатынын түсінеді. Күнделік 30 жыл бұрынғы бір оқиғаны есіне түсіреді.

2-ші көрініс

Көрініс 1950 жылдардағы "АҚШ-тың маңындағы қалашықтағы идеалды отбасылық өмірдің сүйкімділігін жарнамалайтын" скет әнімен джаз триосының өнерімен басталады. Уэлсли-Хиллс, Шейкер-Хайтс, Хайленд-Парк және Беверли-Хиллс сияқты Американың гүлденген қала маңындағы аудандары аталады. "Ақ үйінде" жас Сэм мен Дина таңғы ас дастарқаны басында дауласады. Ол жұмыстағы хатшысымен байланыста болғаны үшін оны айыптайды. Олардың некелеріне он жыл болған соң, әр күн бір-біріне ұқсайды. Олар бір-біріне мейірімді болуды қалайды, бірақ араларында шынайы байланыс жоқ. Офисінде жас Сэм әдеттегі шеберлігімен келісімге келеді, бизнес-несие алады. Джаз триосы оның кәсіби білігі мен мейірімді жүрегін мақтайды. Психиатрының тақтайшасында Дина түсін айтады: өліп бара жатқан бақтан шығуға тырысқанда, дауыс оны шақырып, махаббат оны "тыныш жерге" жеткізерін уәделейді. Жас Сэм (көрінбейтін) хатшысын кеңсесіне шақырып, оған ешқашан зорлық көрсеткені туралы сұрайды және оның тартымсыз қарсылығын оқиғаның өзінің түсінігімен келісім деп қабылдайды. Түскі астың уақытында жас Сэм мен Дина көшеде, жаңбыр астында кездейсоқ кездеседі. Екеуі де басқа жерде түскі ас ішетінін айтады, содан кейін неге жалған айтқанын ойлайды. Олар бір-біріне: "Олардың махаббатына не жетті?" - деп сұрайды. Олар бастаған бақшаға қайта орала алмай ма?

3-ші көрініс

Ескі Сэмнің арманы Деде онымен кездесуге ұялып келгенде үзіледі. Олар Динаның шкафындағы қораптар мен киімдерді қарап, бір-біріне қол соза бастайды. Жақын маңдағы бөлмеде Франсуа Жоңғарға өзінің жерлеу салтындағы мінез-құлқымен бетпе-бет келеді. Франсуаның ашуы психоздық фазаны тудырады, ол Джуниорды кейбір ауыр ассоциациялардан өткізіп, маңызды аянға әкеледі - ол әкесіне сүйеді және оған қажет. Осы арада Деде Сэмге жас Динаны еске түсіретін көйлек киіп көрді. Әке мен қыз құшақтасып, Джуниор Франсуаның қолына құлайды. Деде мен Франсуа коридорда кездеседі. Ол қуанып, ол шаршап жатыр. Франсуа оның қолында күйіп қалады, күннің ауыртпалығынан жеңіледі, ал Деде оны жұбатады. Ол қыздың күш-қуатына таңғалып, қызды құшақтап алады. Олар кеткен соң, Сэм Жюниордың бөлмесіне кіреді. Ол ұйықтап жатқан ұлын сүйгенге тырысады, бірақ әлі де мүмкін емес: ол әлі де тым қақтығысты. Ол сөреде спорттық кубок табады, ол оның есін оятады

4-ші көрініс

Сцена джаз триосы американдық қала маңындағы арманға арналған әнін қайталап бастағанда ашылады. Сол алыс есте қалған күні, Жүнірдің мектептегі қойылымына бармай, жас Сэм қолшар ойнап, жүлде жеңіп алған. Ол душ қабылдап тұрғанда, өзі сияқты жеңіске туылған адамдар бар екенін және "ешқашан жеңіске жете алмайтын" адамдар бар екенін жариялайды. Дина да Жүнірдің қойылымынан жаңылғандықтан, "Таитидегі қиындықтар" деп аталатын қарапайым Техниколор мюзикліне барады. Ол оны қорқынышты деп табады және көрініс-көрініспен сипаттайды, бірақ көңіл көтеруге арналған сюжетке, әсіресе "Аралық сиқыр" атты эскапистік музыкалық номерге көбірек ден қояды. Кенеттен ол шындыққа оралып, үйге кешкі ас дайындауға асығады. Жас Сэм сол түні жүлдесімен үйінің есігіне жақындасады, бірақ үрейленеді – тіпті жеңімпаздар да "құнына жетеді". Жас Сэм мен Дина кешкі ас ішкеннен кейін сөйлесуге тырысады, бірақ ешқандай прогресске жете алмайды. Жас Сэм шаршап, Таити туралы жаңа мюзиклге киноға баруды ұсынады. Дина өкінішпен келіседі. Араларындағы жоғалған сиқырға күйініп, олар күміс экранның "ақшаға сатып алынған" сиқырын іздейді. Ескі Сэм есіне алады.

3-ші акт

Деде келесі күні таңертең ерте тұрып, анасының бір кездері көркейген, қазір шұбарланған бағында шөп шабады. Ол Динаның көрінбейтін жанының бар екенін сезіп, онымен сөйлеседі, екеуінің жақын болған шағын еске алады. Джуниор көңілді күйде таңғы ас әкеліп келеді. Аға мен апа бала кезінен есте қалған ойындар ойнайды, ата-аналарының таңғы астағы дауларын қайталайды. Франсуа оларға "құса" ойыны ойнап жатқанда қосылады, тағы бір естелік сапарда – уақыт тоқтағандай – Деде мен Франсуаның 10 жыл бұрынғы алғашқы кездесуін қайта басып өтеді. Сосын Самат бақшаға келіп, ойын қайта басталады. Ойын Сэм Франсуадан құсып алудың орнына, оған құшағын ашып, отбасына қабылдағанда аяқталады. Сэм Динаның күнделігінен үзінділер оқиды. Оқыған соңғы жазбаның бәрін күлдіріп, қайғыларын ортақ күлкімен жеңілдетеді. Балалар Саматқа бірнеше күн қалғылары келгенін айтады, төртеуі де бірге болудың бақытын елестетеді – аздаған пікір келіспеушілік қатыгез дауға ұласқанға дейін. Соңында Джуниор Динаның күнделігін ауаға лақтырады, жаназадағы оқиғадан кейін қол жеткізген барлықтары құлай бастайды. Ашулары басылғанда тоқтап, жерге шашыраған күнделік беттерін қарап тұрады. Дина мен оның сөздерін ойлап, бірінен соң бірі қарым-қатынас жасауға үйренуге болатынын түсінеді, бұл олар үшін қаншалықты қиын болса да. Олар қайтадан бір-біріне қол созады.