Бенгал шығанағындағы мангр ормандары: Сундарбан

Кіріспе

Бенгал шығанағындағы мангроу орман

Сундарбан (/sʌn/'d/ɑːr/b/ə/n/z/) – Бенгал шығанағында Ганг, Брахмапутра және Мегхна өзендерінің қосылуынан пайда болған дельтадағы мангроу орман аймағы. Бұл орман Үндістан мен Бангладеш жерінде орналасқан және әлемдегі ең үлкен мангровый орман болып табылады. Ол Бангладештің Кхулна облысының Балесуар өзенінен басталып, Үндістанның Батыс Бенгал штатының Хугли өзеніне дейін созылады. Онда жабық және ашық мангроу орман, ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жерлер, лайлы жағалаулар мен шөлдеген жерлер бар, сонымен қатар көптеген таяз су ағындары мен арналармен кесіліп өтеді. Сундарбан әлемдегі ең үлкен мангроу ормандық аймақты қамтиды. Сундарбанның төрт қорғалған аймағы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген: Батыс Сундарбан (Бангладеш), Оңтүстік Сундарбан (Бангладеш), Шығыс Сундарбан (Бангладеш) және Үндістанның Сундарбан ұлттық паркі. Қорғау статусына қарамастан, 2020 жылғы IUCN Экожүйелердің Қызыл тізімі бойынша Үндістанның Сундарбаны құрып бара жатқан жағдайға саналады. Сундарбан мангровының ауданы шамамен 2000 км², оның ішінде Бангладештің Кхулна облысындағы орман алқаптары және Батыс Бенгалдың Президенттік облысындағы Оңтүстік 24 Паргана және Солтүстік 24 Паргана аудандарында орналасқан орман алқаптары бар. Ең көп таралған ағаш түрлері – сундри (Heritiera fomes) және гева (Excoecaria agallocha). Орман 453 жануар түріне мекен, оның ішінде 290 құс, 120 балық, 42 сүтқоректі, 35 бауырымен жорғалаушы және 8 қосмекенді түрі бар. Балық пен кейбір омыртқасыздардан басқа барлық жабайы жануарларды өлтіруге немесе ұстауға толық тыйым салынған, бірақ 20-ғасырда биологиялық әртүрліліктің азаюы немесе түрлердің жоғалуы, орманның экологиялық сапасының нашарлауы байқалды. Екі үкімет тарапынан да сақтау жөніндегі міндеттемелерге қарамастан, Сундарбанға табиғи және адамның әрекеттерінен туындаған қауіптер төніп тұр. 2007 жылы «Сидр» дауілі Сундарбанның шамамен 40%-ын зақымдады. Орман сонымен қатар климаттың өзгеруіне байланысты теңіз деңгейінің көтерілуінен және тұщы судың азаюынан туындаған тұздылықтың артуынан зардап шегуде. 2009 жылдың мамыр айында «Айла» дауілі Сундарбанда кең ауқымды қиратуға және көптеген адам қаза болуына әкелді. Бұл дауілден кем дегенде 100 000 адам зардап шекті. ЮНЕСКО-ның 2016 жылғы есебінде Бангладештің Кхулна облысының Багерхат ауданындағы Рампал-Упазиладағы Сундарбанның солтүстігінде орналасқан көмірмен жұмыс істейтін Рампал электр станциясы осы бірегей мангроу орманға одан әрі зиян келтіруі мүмкін екені болжанып отыр. Климаттың өзгеруі аймақтағы табиғи жүйелерге де, адам халқына да теріс әсер етеді деп күтілуде, бұл экожүйелердің одан әрі деградациясына және климаттық көші-қонға әкелуі мүмкін. Аймақты зерттеген сарапшылар мангроуларды қалпына келтіруге және басқаруға көбірек назар аударуды, сондай-ақ басқарылатын кері шегіну және төзімді инфрақұрылымға инвестиция салу сияқты процестер арқылы адам халқының бейімделуін қолдауды ұсынады.

Sundarbans (pronounced /s//ʌ//n//'//d//ɑːr//b//ə//n//z/) is a mangrove area in the delta formed by the confluence of the Ganges, Brahmaputra and Meghna Rivers in the Bay of Bengal. Spread across parts of India and Bangladesh, this forest is the largest mangrove forest in the world. It spans the area from the Baleswar River in Bangladesh's division of Khulna to the Hooghly River in India's state of West Bengal. It comprises closed and open mangrove forests, land used for agricultural purpose, mudflats and barren land, and is intersected by multiple tidal streams and channels. Sundarbans is home to the world's largest area of mangrove forests. Four protected areas in the Sundarbans are enlisted as UNESCO World Heritage Sites, viz. Sundarbans West (Bangladesh), Sundarbans South (Bangladesh), Sundarbans East (Bangladesh) and Sundarbans National Park (India). Despite the protected status, the Indian Sundarbans were considered endangered in a 2020 assessment under the IUCN Red List of Ecosystems framework. The Sundarbans mangrove forest covers an area of about , of which forests in Bangladesh's Khulna Division extend over and in West Bengal's Presidency division, they extend over across the South 24 Parganas and North 24 Parganas districts. The most abundant tree species are sundri (Heritiera fomes) and gewa (Excoecaria agallocha). The forests provide habitat to 453 fauna wildlife, including 290 bird, 120 fish, 42 mammal, 35 reptile and eight amphibian species. Despite a total ban on all killing or capture of wildlife other than fish and some invertebrates, there has been a consistent pattern of depleted biodiversity or loss of species in the 20th century, with the ecological quality of the forest declining. Despite preservation commitments from both governments, the Sundarbans are under threat from both natural and human made causes. In 2007, the landfall of Cyclone Sidr damaged around 40% of the Sundarbans. The forest is also suffering from increased salinity caused by sea level rise due to effects of climate change and reduced freshwater supply. In May 2009, Cyclone Aila devastated the Sundarbans with massive casualties. At least 100,000 people were affected by this cyclone. The proposed coal fired Rampal power station situated north of the Sundarbans at Rampal Upazila of Bagerhat District in Khulna, Bangladesh, is anticipated to further damage this unique mangrove forest according to a 2016 report by UNESCO. Climate change is expected to continue to negatively affect both natural systems and human populations in the region, resulting in further ecosystem degradation and climate migration. Experts examining the region recommend further focus on mangrove restoration and management and advocating for adaptation of human populations, through processes like managed retreat and investments in resilient infrastructure.

Этимология

Сандрбанс сөзінің тікелей мағынасы "әдемі орман" дегенді білдіреді. Басқаша айтқанда, бұл атау Самудрабан, Шомудробон ("Теңіз орманы") немесе Чандра банде, бір тайпаның атының өзгеруінен туындаған болуы мүмкін деп ұсынылған. Дегенмен, сөздің ең ықтимал шығу тегі – аймақта көптеп өсетін Heritiera fomes мангровының жергілікті атауы Сундари немесе Сундри.

Тарих

Сундарбан аймағындағы адам қоныстану тарихы Маури дәуіріне (б.з.д. 4-2 ғасырлар) дейін жетеді. Бағмара орман массивінде тастап кетілген қаланың қиратылысы табылды, ол бенгал халық ауыз әдебиетіндегі Мауридан бұрынғы жартылай тарихи тұлға Чанд Садагарға жатқызылады. Мұғұл дәуірінде жергілікті билеушілер елді мекендер құру үшін орман участаларын жалға берген. 1757 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Мұғұл императоры Аламгир II-ден Сундарбанға меншік құқығын алды және 1764 жылы аймақтың картасын жасауды аяқтады. Дегенмен, орманды жүйелі басқару бір ғасырдан кейін басталды. Сундарбанды басқару құзыретіне ие болған алғашқы орман шаруашылығы бөлімі 1869 жылы құрылды. 1875 жылы мангр орманның үлкен бөлігі 1865 жылғы Үндістан орман заңы бойынша (1865 жылғы VIII заң) қорғалатын орман деп жарияланды. Орманның қалған бөліктері келесі жылы қорық орман деп жарияланды және бұрын азаматтық әкімшілік округі басқарған орман Орман департаментінің бақылауына берілді. 1879 жылы негізгі орман шаруашылығы және басқару бірлігі – Орман бөлімшесі құрылды, кеңсесі бүгінгі Бангладештің Хулна қаласында орналасқан. Алғашқы басқару жоспары 1893–1898 жылдарға жасалды.

География

Сундарбан орманы, Бангал шығанағындағы Хугли, Падма (екеуі де Ганг өзенінің салалары), Брахмапутра және Мегхна өзендерінің тоғысуынан пайда болған кең дельтада жатыр. Маусымдық су тасқан Сундарбанның тұщы сулы батпақты орман жағалау мангровый ормандарынан ішкі аймаққа қарай орналасқан. Орманның жалпы ауданы, оның шамамен бөлігі Бангладеш Республикасында орналасқан. Сундарбанның Үндістан бөлігінің ауданы шамамен 2000 км² құрайды, оның шамамен км²-ы өзендер, каналдар және шағын су жолдары түріндегі су айдындарымен жабылған, олардың ені бірнеше метрден бірнеше километрге дейін жетеді.

Физиография

Мангроумен басымдығы бар Ганг дельтасы – Сундарбан – әлемдегі ең ірі үш мангроу ормандық аумағының біріне кіретін күрделі экожүйе. Оның басым бөлігі Бангладеште, кішірек бөлігі Үндістанда орналасқан. Орманның Үндістан бөлігі шамамен 40 пайызды құрайды, ал Бангладеш бөлігі 60 пайызды құрайды. Оңтүстікке қарай орман Бенгал шығанағымен шектеседі; шығысқа қарай Балесуар өзені, ал солтүстікке қарай қарқынды өңделген жерлермен тікелей байланыс бар. Бас арналардан басқа, жоғарыдағы аймақтардағы табиғи дренаж кең көлемді жағалауларды және полидерлермен кеңінен шектеледі. Сундарбанның бастапқы ауданы (шамамен 200 жыл бұрын) болған. Қазіргі таңда жалпы жер ауданы , оның ішінде ашық құмдар бар, жалпы ауданы ; қалған су ауданы өзендерді, кішкентай арналарды және каналдарды қамтиды. Сундарбандағы өзендер тұзды және тұщы судың қосылатын жерлері. Осылайша, бұл Ганг өзенінен бастау алатын тұщы су мен Бенгал шығанағының тұзды суы арасындағы көшу аймағы. Бұл жерде биотикалық факторлар жағалаудың физикалық эволюциясында маңызды рөл атқарады, ал жануарлар дүниесі үшін жағажайлар, эстуарийлер, тұрақты және жартылай тұрақты батпақтар, тасқын алаңдары, тасқын сағалары, жағалау құмды төбелері, артқы құмды төбелер және жағалаулар сияқты әртүрлі мекендеу орындары қалыптасқан. Мангроу өсімдіктерінің өзі жаңа құрлықтың қалыптасуына көмектеседі, ал суаралық өсімдіктер батпақ морфологиясында маңызды рөл атқарады. Суаралық сазды жерлердегі мангроу фаунасының әрекеті мангроу тұқымдары үшін субстрат құру үшін шөгінділерді ұстап тұратын микроморфологиялық ерекшеліктерді дамытады. Эолиан құмды төбелердің морфологиясы мен эволюциясы ксерофиттік және галофиттік өсімдіктердің көптігімен бақыланады. Жүзімдер, шөптер және қамыстар құмды төбелерді және тығыздалмаған шөгінділерді бекітеді. Сундарбан сазды жерлері (Банерджи, 1998) өзен сағасында және дельталық аралдарда, өзен және тасқын ағысының жылдамдығы төмен болатын жерлерде кездеседі. Сазды жерлер төмен су кезінде ашыққа шығып, жоғары су кезінде су астында қалады, осылайша бір тасқын циклында да морфологиялық өзгерістерге ұшырайды. Тасқын толқындары соншалықты зор, жердің үштен бірі күн сайын жоғалып, қайта пайда болады. Сазды жерлердің ішкі бөліктері мангроу үшін өте қолайлы ортаны құрайды.

The mangrove dominated Ganges Delta – the Sundarbans – is a complex ecosystem comprising one of the three largest single tracts of mangrove forests of the world. The larger part is situated in Bangladesh, a smaller portion of it lies in India. The Indian part of the forest is estimated to be about 40 percent, while the Bangladeshi part is 60 percent. To the south the forest meets the Bay of Bengal; to the east it is bordered by the Baleswar River and to the north there is a sharp interface with intensively cultivated land. The natural drainage in the upstream areas, other than the main river channels, is everywhere impeded by extensive embankments and polders. The Sundarbans was originally measured (about 200 years ago) to be of about Now it has dwindled into about one third of its original size. The total land area today is , including exposed sandbars with a total area of ; the remaining water area of encompasses rivers, small streams and canals. Rivers in the Sundarbans are meeting places of salt water and freshwater. Thus, it is a region of transition between the freshwater of the rivers originating from the Ganges and the saline water of the Bay of Bengal. Biotic factors here play a significant role in physical coastal evolution, and for wildlife a variety of habitats have developed which include beaches, estuaries, permanent and semi permanent swamps, tidal flats, tidal creeks, coastal dunes, back dunes and levees. The mangrove vegetation itself assists in the formation of new landmass and the intertidal vegetation plays a significant role in swamp morphology. The activities of mangrove fauna in the intertidal mudflats develop micromorphological features that trap and hold sediments to create a substratum for mangrove seeds. The morphology and evolution of the eolian dunes is controlled by an abundance of xerophytic and halophytic plants. Creepers, grasses and sedges stabilise sand dunes and uncompacted sediments. The Sunderbans mudflats (Banerjee, 1998) are found at the estuary and on the deltaic islands where low velocity of river and tidal current occurs. The flats are exposed in low tides and submerged in high tides, thus being changed morphologically even in one tidal cycle. The tides are so large that approximately one third of the land disappears and reappears every day. The interior parts of the mudflats serve as a perfect home for mangroves.

Экоөңірлер

Сундарбанда екі экоөңір кездеседі: "Сундарбанданың тұщы су батпақты ормандары" (IM0162) және "Сундарбанда мангр ормандары" (IM1406).

Сундарбанның тұщы сулы батпақ ормандары

Сундарбанның тұщы сулы батпақ ормандары – Бангладеш пен Үндістанның тропикалық ылғалды кең жапырақты орман экорегионы. Ол Сундарбан мангровының артында жатқан, тұздылығы жоғары батпақты ормандарды көрсетеді. Тұщы сулы экорегион – суы аздап тұзды болып, жаңбырлы маусымда Ганг және Брахмапутра өзендерінен келген тұщы судың ағыны тұзды суды ығыстырып, шөкейге толы алқап әкелетін аймақ. Ол Ганг-Брахмапутра дельтасының кең аумағын қамтиды, Батыс Бенгалия штатының Солтүстік 24 Парганас ауданының солтүстік бөлігінен басталып, Кулна ауданының солтүстік бөлігі арқылы Бенгал шығанағына дейін созылады. Сундарбанның тұщы сулы батпақ ормандары, Жоғарғы Ганг жазықтарының ылғалды жапырақты ормандары мен Бенгал шығанағының жағалауындағы тұзды сулы мангровый ормандары арасында орналасқан. Азиядағы ең густо қоныстанған аймақтардың бірін қамтамасыз ету үшін кең ауқымды кесу және қоныстану салдарынан зардап шеккен бұл экорегион жоғалу қаупінде. Жүз жылдар бойы адамдардың қоныстануы мен пайдалануы осы экорегионның мекендеу ортасы мен биологиялық әртүрлілігіне ауыр соққы берді. Екі қорғалатын аймақ бар – Нарендрапур (110 км²) және Ата Данга Баор (20 км²), олар экорегионның барлық 130 км²-ын құрайды. Бұл экорегиондағы мекендеу ортасының жоғалуы соншалықты кең, ал қалған мекендеу ортасы соншалықты фрагменттелгендіктен, осы экорегионның бастапқы өсімдік жамылғысын анықтау қиын. Чемпион мен Сеттің (1968) мәліметтері бойынша, тұщы сулы батпақ ормандары Heritiera minor, Xylocarpus molluccensis, Bruguiera conjugata, Sonneratia apetala, Avicennia officinalis және Sonneratia caseolaris түрлерімен сипатталады, ал Pandanus tectorius, Hibiscus tiliaceus және Nipa fruticans жағалау бойында өседі. Әлемдегі 50 кең таралған мангровый түрінің 26-сы Сундарбанда жақсы өседі. Тығыз Сундарбан мангровый ормандарының өсімдік түрлеріне тұзды сулы аралас орман, мангровый бұталар, тұздылығы орташа аралас орман, жағалау орманы, ылғалды орман және ылғалды аллювиалды шөптік ормандар жатады. Бангладештің Сундарбандағы мангровый өсімдіктері басқа дельталық емес жағалау мангровый ормандарынан және таулы ормандық бірлестіктерден ерекшеленеді. Бұрынғылардан айырмашылығы, Rhizophoraceae отбасысының маңызы аз.

The Sundarbans freshwater swamp forests are a tropical moist broadleaf forest ecoregion of Bangladesh and India. It represents the brackish swamp forests that lie behind the Sundarbans Mangroves, where the salinity is more pronounced. The freshwater ecoregion is an area where the water is only slightly brackish and becomes quite fresh during the rainy season, when the freshwater plumes from the Ganges and the Brahmaputra rivers push the intruding salt water out and bring a deposit of silt. It covers of the vast Ganges Brahmaputra Delta, finishing at the mouth of the Bay of Bengal from the northern part of Khulna District and the southern part of North 24 Parganas district in the Indian state of West Bengal. The Sundarbans freshwater swamp forests lie between the upland Lower Gangetic plains moist deciduous forests and the brackish water Sundarbans mangroves bordering the Bay of Bengal. A victim of large scale clearing and settlement to support one of the densest human populations in Asia, this ecoregion is under a great threat of extinction. Hundreds of years of habitation and exploitation have exacted a heavy toll on this ecoregion's habitat and biodiversity. There are two protected areas – Narendrapur (110 km2) and Ata Danga Baor (20 km2) that cover a mere 130 km2 of the ecoregion. Habitat loss in this ecoregion is so extensive, and the remaining habitat is so fragmented, that it is difficult to ascertain the composition of the original vegetation of this ecoregion. According to Champion and Seth (1968), the freshwater swamp forests are characterised by Heritiera minor, Xylocarpus molluccensis, Bruguiera conjugata, Sonneratia apetala, Avicennia officinalis, and Sonneratia caseolaris, with Pandanus tectorius, Hibiscus tiliaceus, and Nipa fruticans along the fringing banks. Twenty six of the fifty broad mangrove species found in the world grow well in the Sundarbans. The commonly identifiable vegetation types in the dense Sundarbans mangrove forests are salt water mixed forest, mangrove scrub, brackish water mixed forest, littoral forest, wet forest and wet alluvial grass forests. The Bangladesh mangrove vegetation of the Sundarbans differs greatly from other non deltaic coastal mangrove forests and upland forests associations. Unlike the former, the Rhizophoraceae are of minor importance.

Экологиялық сабақтастық

Экологиялық сабақтастық – әртүрлі өсімдік қауымдастықтарының белгілі бір аумақты кезең-кезеңімен игеруі деп анықталады. Жаңадан пайда болған лайлы жерлерде тізбек бойымен сыртқы қауымдастық – пионерлік қауымдастықты білдіреді, ол біртіндеп келесі қауымдастықпен, яғни серальдық сатылармен алмастырылады, ал соңында климаттық аймаққа тән кульминациялық қауымдастыққа жетеді. Роберт Скотт Труптың пікірінше, сабақтастық эрозиялық топырақтардың жаңа шөгінділерінен пайда болған жаңадан жиналған жерлерде басталады. Осы жаңадан жиналған жерлердегі пионерлік өсімдіктер – сонератия, одан кейін авиценния және нипа. Топырақ шөгіндісі нәтижесінде жер көтерілген сайын, басқа да ағаштар пайда болады. Ең көп таралғаны, бірақ соңғы пайда болатын түрлердің бірі – экскоэкария. Жердің деңгейінің көтерілуімен және су тасқынының жерді сирек басуымен Heritiera fomes пайда бола бастайды.

Флора

Дэвид Прайн 1903 жылы барлығы 245 туыс пен 334 өсімдік түрін тіркеген. Әлемнің басқа аймақтарындағы мангрлер көбінесе Rhizophoraceae, Avicenneaceae немесе Combretaceae тұқымдастарымен сипатталса, Бангладеш мангрлерінде Malvaceae және Euphorbiaceae тұқымдастары басым. Дегенмен, осы өзгерістерге қадамдастыру үшін Сундарбанның ботаникалық ерекшеліктері жеткілікті зерттелген жоқ. Өсімдік жамылғысының айырмашылықтары солтүстік-шығыстағы тұщы судың және төмен тұздылықтың ықпалымен, сондай-ақ дренаж және шөгінділердің өзгеруімен түсіндіріледі. Сундарбан ылғалды тропикалық орман ретінде жіктеледі, ол серлердің алуан мозаикасын ұсынады – жаңа толымдардағы бастапқы қоныстанудан бастап, дамыған жағажай ормандарына дейін. Тарихи түрде, өсімдік түрлері судың тұздылығының, тұщы судың шаюының және жер бедерінің әртүрлі деңгейлерімен байланысты анықталған.

Фауна

Сундарбанда ерекше экожүйе және бай жануарлар дүниесі бар. Бангладештегі 2015 жылғы жолбарыс санағы мен Үндістандағы 2011 жылғы жолбарыс санағы бойынша, Сундарбанда шамамен 180 жолбарыс бар (106-ы Бангладеште, 74-і Үндістанда). Алдыңғы бағалаулар, ерекше іздерді санауға негізделген, одан әлдеқайда жоғары болған. Жақындағы санақтарда камералық қаптар қолданылды, бұл жетілдірілген әдіс тезірек нәтижелер береді. Аймақта жолбарыстардың шабуылдары тарихи түрде жиі болған, және Сундарбанда әлі де жиі кездеседі, 2000–2010 жылдары шамамен 40 адам қаза тапты. Екі қосмекенді, 14 жорғалаушы, 25 құс және бес сүтқоректі жануарлардың саны азайып, құрып кету қаупі төніп тұр. Бұл аймақ құстарды бақылау және зерттеуге өте қолайлы. Жабайы табиғатты басқару, ең алдымен, жануарлар дүниесін браконьерлікten қорғаумен, екіншіден, орман өнімдерін алуға тыйым салынған және жануарлар дүниесіне аз бұзылыс келтіретін табиғат қорғау аймақтарын белгілеумен шектеледі. Бангладештің жануарлар дүниесі соңғы кезде азайды.

Сүтқоректілер

Сундарбан - Бенгал жолбарысының (Panthera tigris) маңызды мекені. Орман сонымен қатар жабайы мысықтарға, мысалы, орман мысығына (Felis chaus), балық аулайтын мысыққа (Prionailurus viverrinus) және леопард мысығына (P. bengalensis) да мекен етеді. Көптеген жыртқыштар арналардың, бұтақтардың және тамырлардың көкке көтерілген күрделі желісінде қоныстанады. Бұл Индо-Тынық мұхиты аймағының ең ірі құрлықтағы жыртқышы – Бенгал жолбарысын қамтитын жалғыз мангровелік экожүйе. Басқа мекендерден айырмашылығы, жолбарыстар осында өмір сүріп, мангроу аралдарында жүзеді және китал бұғысы (Axis axis), үнді мунтжагы (Muntiacus muntjak), жабайы шошқа (Sus scrofa) және резус макакасы (Macaca mulatta) сияқты сирек кездесетін аңдарды аулайды. Қазіргі уақытта Бенгал жолбарыстарының саны 180-ге жуық деп есептеледі.

Құрып бара жатқан және жойылып кеткен түрлер

Орман инвентаризациясы екі негізгі коммерциялық мангров түрінің – сундари (Heritiera spp.) және гева (Excoecaria agallocha) – 1959 және 1983 жылдар аралығында көлемінің тиісінше 40% және 45% -қа төмендегенін көрсетті. 20-шы ғасырдың ортасына қарай Сундарбанда қабан бұғысы (Axis porcinus), су бұқасы (Bubalus bubalis), баран бұғысы (Cervus duvauceli), Ява мүйізбұғысы (Rhinoceros sondaicus), Үнді мүйізбұғысы (Rhinoceros unicornis) және батпақ крокодилі (Crocodylus palustris) сияқты түрлердің жоғалуы басталды, себебі британдықтар мен жергілікті тұрғындардың кең аулауы мен аңшылығы осыған себеп болды. Сонымен қатар, шапшаң лаңгур (Semnopithecus pileatus), тегіс қапталды сүлгі (Lutrogale perspicillata), Азияның кіші тырнақты сүлгісі (Aonyx cinerea) және ірі үнді циветі (Viverra zibetha) сияқты қорғауға алынған басқа да сүтқоректілер түрлері бар.

Табиғи қауіптер

ЮНЕСКО-ның есебіне сәйкес, 2007 жылы «Сидр» циклоны Сундарбан ормандарының шамамен 40 пайызына нұқсан келтірді.

Адамның қолында бар қауіптер

2010 жылдың тамызында Бангладеш электр энергиясын дамыту жөніндегі кеңесі (БЭДБ) мен Үндістанның мемлекеттік Ұлттық жылу электр корпорациясы (NTPC) арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды, онда олар 2016 жылға дейін көмірмен жұмыс істейтін Рампал электр стансасын іске қосуға міндеттелді. Аталған жоба 1,834 акрдан астам жерді алып жатыр және Сундарбанның солтүстігінде орналасқан. Бұл жоба көмірге негіделген жылу электр станцияларының экологиялық әсерін бағалау бойынша нұсқаулықтарды бұзады. Экологиялық белсенділер Рампал станциясының жоспарланған орны Рамсар конвенциясының ережелерін бұзады деп мәлімдейді. Бангладеш үкіметі көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы әлемдегі ең үлкен мангровый орманға кері әсер етеді деген айыптамаларды жоққа шығарды. 2014 жылдың 9 желтоқсанында Сундарбанда Southern Star VII атты мұнай танкері жүк кемесімен соқтығысып, зардап шекті. 17 желтоқсанға дейін мұнай соқтығысқан жерден таралып кетті. Мұнай ластануы екінші өзенге және Сундарбандағы каналдар желісіне таралып, жағалауды қараңғылатты. Бұл оқиға ағаштарға, планктонға, шағын балықтар мен дельфиндердің көптеген түрлеріне үлкен қауіп төндірді. Оқиға сирек кездесетін Иравади және Ганг дельфиндерінің мекені болып табылатын Сундарбан қорғалған мангровый аймағында болды. 2014 жылдың 15 желтоқсанына дейін жергілікті тұрғындар, Бангладеш Әскери-теңіз күштері және Бангладеш үкіметі аймақтан мұнайдың бір бөлігін ғана тазартты. Кейбір хабарлар оқиға салдарынан жануарлардың қырылғанын көрсетті.

Экономика

Сундарбан Бангладештің оңтүстік-батыс аймағының экономикасында, сондай-ақ ұлттық экономикада маңызды рөл атқарады. Бұл елдегі орман өнімдерінің ең ірі көзі. Орман ағаш өңдеу өнеркәсібі үшін шикізатпен қамтамасыз етеді. Ағаш, отындық ағаш, қағаз жасауға жарамды ағаш сияқты дәстүрлі орман өнімдерінен басқа, Сундарбан орманның төбелік материалдар, бал, шарық, балық, қыбыршақтылар және моллюскалар сияқты орман емес өнімдерін үлкен көлемде жинау жүзеге асырылады. Сундарбанның өсімдік жабындысы бар жағалаулық жерлері маңызды тіршілік ортасы болып табылады, қоректік заттарды өндіреді және суды тазартады. Орман сонымен қатар қоректік заттар мен шөгінділерді ұстап, дауылдан қорғайды, жағалауды бекітеді және энергияны сақтайды. Соңғысы, бірақ ең бастысы, Сундарбан жергілікті және шетелдік туристер үшін эстетикалық тартымдылықты ұсынады. Сундарбандағы жүзбелі үйлер де жақында туристердің қызығушылығын арттырды. Орманның қорғау және өнімділік функциялары зор. Бангладештің жалпы резервтік орман қорының 51% құрайтын бұл орман, жалпы орман кірісінің 41% және елдің барлық ағаш және отындық ағаш өндірісінің 45% құрайды.

Тұрғылықты жері

Сундарбанның 4 миллионнан астам халқы бар, бірақ оның көп бөлігі тұрақты адам тұрағынан бос. Адамдардың қоныстануына және 1940 жылдардың соңына дейін орманды экономикалық түрде пайдаланудың бір ғасырына қарамастан, 1980 жылы Ұлыбританияның Шетелдік даму басқармасының (ODA) мәліметінше, Сундарбанда орман жабынуы шамамен 70% құрады.

Әкімшілік

Сундарбан аймағы – әлемдегі ең тығыз халқы қоныстанған аймақтардың бірі, және халық саны артып келеді. Осының салдарынан, осы экожүйенің мангр орманның жартысы отын және басқа да табиғи ресурстарды қамтамасыз ету үшін кесілді. Қарқынды және кең ауқымды пайдалануға қарамастан, бұл әлі де әлемдегі ең ірі мангр ормандық аймақтарының бірі болып табылады. Тағы бір қауіп – орманды жою және өзендерден судың бұрылуы, бұл сағаға көп мөлшерде шөгінді әкеліп, су жолдарын бітеді. Орман дирекциясы Батыс Бенгалиядағы Сундарбан ұлттық паркінің басқаруына және әкімшілік жұмысына жауапты. Батыс Бенгалияның Орман және биоәртүрлілік бас консерваторы (PCCF), сондай-ақ экс-официально Бас жануарлар қорғаушысы, парктің басқаруын қадағалайтын жоғары лауазымды шенеунік болып табылады. Орманның бас консерваторы (Оңтүстік) және Сундарбан биосфералық қорығының директоры – жергілікті деңгейдегі парктің әкімшілік басшысы, оған Далалық директордың орынбасары және Далалық директордың көмекшісі көмектеседі. Парк аумағы екі аймаққа бөлінген, оларды аймақтық орман қызметкерлері бақылайды. Әр аймақ тағы да бөлімшелерге бөлінеді. Паркте браконьерлерден мүлікті қорғау үшін жүзіп жүретін күзет бекеттері мен лагерьлер де бар. Парк Мемлекеттік үкіметтен, сондай-ақ Түрлі жоспарлы және жоспардан тыс бюджеттер бойынша Қоршаған орта және орман министрлігінен қаржылық көмек алады. «Жоба Жолбарыс» аясында Орталық үкіметтен қосымша қаржы түседі. 2001 жылы Үндістан мен Бангладеш арасындағы ілгерілетуге дайындық жөніндегі көмек ретінде Дүниежүзілік мұра қорынан 20 000 АҚШ доллары көлемінде грант алынды. 1993 жылы Бангладеште орманды сақтау мақсатында жаңа Кхулна орман округі құрылды, содан бері Орманның бас консерваторлары тағайындалып келеді. Бөлімнің тікелей әкімшілік басшысы – Дивизиялық орман офицері, ол Кхулнада орналасқан және қажетті басқару және әкімшілік шараларын жүзеге асыру үшін бірқатар кәсіби, кәсіби емес және көмекші персоналмен, сондай-ақ логистикалық қолдаумен қамтамасыз етілген. Басқарудың негізгі бірлігі – бөлімше. Төрт ормандық аймақта 55 бөлімше бар, олар негізінен өзендер, каналдар және бұталар сияқты табиғи белгілермен анықталған. Жақында Батыс Бенгалия кабинеті Оңтүстік 24 Парганаста жаңа аудан құруға келісім берді, ал ұсынылған аудан Сундарбан деп аталды.

The Sundarbans area is one of the most densely populated areas in the world, and the population is increasing. As a result, half of this ecoregion's mangrove forests have been cut down to supply fuelwood and other natural resources. Despite the intense and large scale exploitation, this still is one of the largest contiguous areas of mangroves in the world. Another threat comes from deforestation and water diversion from the rivers inland, which causes far more silt to be brought to the estuary, clogging up the waterways. The Directorate of Forest is responsible for the administration and management of Sundarban National Park in West Bengal. The Principal Chief Conservator of Forests (PCCF), Wildlife & Bio Diversity & ex officio Chief Wildlife Warden, West Bengal is the senior most executive officer looking over the administration of the park. The Chief Conservator of Forests (South) & Director, Sundarban Biosphere Reserve is the administrative head of the park at the local level and is assisted by a Deputy Field Director and an Assistant Field Director. The park area is divided into two ranges, overseen by range forest officers. Each range is further sub divided into beats. The park also has floating watch stations and camps to protect the property from poachers. The park receives financial aid from the State Government as well as the Ministry of Environment and Forests under various Plan and Non Plan Budgets. Additional funding is received under the Project Tiger from the Central Government. In 2001, a grant of US$20,000 was received as a preparatory assistance for promotion between India and Bangladesh from the World Heritage Fund. A new Khulna Forest Circle was created in Bangladesh back in 1993 to preserve the forest, and Chief Conservators of Forests have been posted since. The direct administrative head of the Division is the Divisional Forest Officer, based at Khulna, who has a number of professional, subprofessional and support staff and logistic supports for the implementation of necessary management and administrative activities. The basic unit of management is the compartment. There are 55 compartments in four Forest Ranges and these are clearly demarcated mainly by natural features such as rivers, canals and creeks. Recently West Bengal Cabinet has approved a new district in South 24 Parganas and proposed district was named Sundarban.

Қорғалатын аумақтар

Бангладеш орманының бөлігі екі орман басқармасы және төрт әкімшілік аймаққа – атап айтқанда, Чандпай (Хулна ауданы), Саранхола (Хулна), Буригоалини (Сатхира ауданы) – қарасты, және он алты орман бекеті бар. Бұл орман елу бес бөлімшеге және тоғыз блокқа одан әрі бөлінген.

Сундарбанның шығыс жабайы табиғат қорығы

Сундарбанс шығыс жабайы табиғат қорығы Бангладеште белгілі бір аумақты алып жатыр. Сундар (Heritiera fomes) ағаштары флораның басым бөлігін құрайды, олар Гева (Excoecaria agallocha) және Пассур (Xylocarpus mekongensis) ағаштарымен араласады, ал Канкра (Bruguiera gymnorhiza) жиі су тасқынына ұшырайтын жерлерде кездеседі. Шингра (Cynometra ramiflora) топырағы құрғақ болған жерлерде төменгі қабатты құрайды, ал Амур (Aglaia cucullata) ылғалды жерлерде және Горан (Ceriops decandra) тұзды жерлерде өседі. Нипа пальмасы (Nypa fruticans) дренаж желілері бойында кеңінен таралған.

Оңтүстік Сундарбанның жабайы табиғат қорығы

Сундарбанның оңтүстік жабайы табиғат қорығы Бангладеште белгілі бір аумақты алып жатыр. Мұнда тұздылық деңгейіндегі маусымдық өзгерулер ең көп байқалады және бұл, Gewa (Excoecaria agallocha) басым ағаш түрі болатын, орташа тұздылықтың салыстырмалы түрде ұзақ сақталатын аймағы болуы мүмкін. Ол көбінесе сандримен араласады, сандридің тиімді жаңаруы қиын болатын, мысалы, жасанды түрде ашылған жапырақ қаптамалары сияқты жағдайларда оның орнын баса алады. Сонымен қатар, ол жиі Горан (Ceriops tagal) мен кейде Пасурдың тығыз төменгі қабаттарымен байланысты болады.

Сажахали жануарлар қорығы

Саджахали жабайы табиғат қорығы – Үндістанның Батыс Бенгалия штатының Оңтүстік 24 Парганас ауданындағы Сундарбань дельтасының солтүстік бөлігінде орналасқан аумақ. Ол негізінен мангр бұталары, орман және батпақ жерлерді қамтиды. 1976 жылы қорық ретінде құрылған. Мұнда су құстары, қасқыр, пеликан, дақыл елік, резус макакасы, жабайы шошқа, жолбарыс, су мониторы, балық аулайтын мысық, сусар, зәйтүнді тасбақа, крокодил, батагур тасбақасы және көшпенді құстар сияқты әртүрлі жануарлардың мол популяциясы мекендейді.

Танымал мәдениетте

Сундарбандар көптеген бенгал халық әндері мен билері арқылы тойланады, көбінесе Сундарбандарға тән халық батырлары, құдайлар мен құдайларға (Бонбиби және Дакшин Рай сияқты) және Төменгі Ганг дельтасына (Манаса және Чанд Садагар сияқты) арналған. Бенгал халық эпосы Манасамангалда Нетидопани есімді кейіпкер туралы айтылады, ал кейбір эпизодтар кейіпкер әйел Бехуланың күйеуі Лахиндарды қайта тірілту үшін жасаған ізденісі кезінде Сундарбанда орын алады. Бұл аймақ Эмилио Салгаридің бірнеше романдары үшін фон болған (мысалы, "Қара джунглидің құпиясы"). Шибшанкар Митраның "Сундарбани Аржан Сардар" романы мен Маник Бандопадхяйдың "Падма Надир Мажи" романы Сундарбан аймағында тұратын ауыл тұрғындары мен балықшылардың өмірінің қиындықтарына негізделген, және бенгал халқының санасына үлкен дәрежеде сіңген. Салман Рушдидің Букер сыйлығын жеңіп алған "Түн ортасының балалары" романының бір бөлігі Сундарбанда орын алады. Кунал Басудың "Жапон әйелі" атты әңгімесі және одан кейінгі фильм адаптациясы осы орманды өздерінің оқиғаларының орны ретінде пайдаланады. Халықаралық деңгейде танымал романист Амитав Гоштың 2004 жылғы "Аштық толқыны" романының көбі Сундарбанда орын алады. Сюжеттің ортасында сирек кездесетін өзен дельфинінің түрін зерттеу үшін келген тәуелсіз американдық цитолог, оған көмектесу үшін жергілікті балықшы мен аудармашыны жалдайды. Кітапта "Дукхидің құтқарылуы" туралы Бонбиби әңгімесінің екі нұсқасы да келтірілген. Маник Бандопадхяйдың "Падма Надир Мажи" романы Гоутам Гош режиссерлік еткен фильмге көшірілді. Сундарбандар индустардың құрметіне ие "орман құдайы" Бонбиби, арал тұрғындары мен жолбарыстар арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ консервация және Сундарбандар тұрғындарының оны қабылдауы туралы егжей-тегжейлі және жақсы зерттелген ғылыми еңбектердің тақырыбы болды, сондай-ақ көптеген ғылыми емес кітаптардың ішінде, Си Монтгомеридің жас көрермендерге арналған "Сундарбандардың адам жейтін жолбарыстары" кітабы да бар, ол Дороти Кэнфилд Фишер балалар кітабы сыйлығына үміткер болды. Эмили Иденнің "Up The Country" (Ауылға қарай) кітабында Сундарбандар арқылы жасаған саяхаты туралы айтылады. Сундарбандар туралы көптеген деректі фильмдер түсірілді, соның ішінде 2003 жылғы IMAX өндірісі "Shining Bright" (Жарқыраған нұр) Бенгал жолбарысына арналған. Би-Би-Си телеарнасының танымал "Ганг" сериалы Сундарбандардағы ауыл тұрғындарының, әсіресе бал жинаушылардың өмірін көрсетеді.

The Sundarbans is celebrated through numerous Bengali folk songs and dances, often centred around the folk heroes, gods and goddesses specific to the Sunderbans (like Bonbibi and Dakshin Rai) and to the Lower Gangetic Delta (like Manasa and Chand Sadagar). The Bengali folk epic Manasamangal mentions Netidhopani and has some passages set in the Sundarbans during the heroine Behula's quest to bring her husband Lakhindar back to life. The area provides the setting for several novels by Emilio Salgari, (e. g. The Mystery of the Black Jungle). Sundarbaney Arjan Sardar, a novel by Shibshankar Mitra, and Padma Nadir Majhi, a novel by Manik Bandopadhyay, are based on the rigors of lives of villagers and fishermen living in the Sunderbans region, and are woven into the Bengali psyche to a great extent. Part of the plot of Salman Rushdie's Booker Prize winning novel Midnight's Children is set in the Sundarbans. This forest is adopted as the setting of Kunal Basu's short story "The Japanese Wife" and the subsequent film adaptation. Most of the plot of an internationally acclaimed novelist, Amitav Ghosh's 2004 novel, The Hungry Tide, is set in the Sundarbans. The plot centres on a headstrong American cetologist who arrives to study a rare species of river dolphin, enlisting a local fisherman and translator to aid her. The book also mentions two accounts of the Bonbibi story of "Dukhey's Redemption". Manik Bandopadhyay's Padma Nadir Majhi was made into a movie by Goutam Ghose. The Sunderbans has been the subject of a detailed and well researched scholarly work on Bonbibi (a 'forest goddess' venerated by Hindus), on the relation between the islanders and tigers and on conservation and how it is perceived by the inhabitants of the Sundarbans, as well as numerous non fiction books, including The Man Eating Tigers of Sundarbans by Sy Montegomery for a young audience, which was shortlisted for the Dorothy Canfield Fisher Children's Book Award. In Up The Country, Emily Eden discusses her travels through the Sunderbans. Numerous documentary movies have been made about the Sunderbans, including the 2003 IMAX production Shining Bright about the Bengal tiger. The acclaimed BBC TV series Ganges documents the lives of villagers, especially honey collectors, in the Sundarbans.