Тибор Радо: венгр математигі, АҚШ-қа көшкен. 1-ші дүниежүзілік соғыстағы тәжірибесі, Сібірдегі тұтқыннан қашуы және докторлық диссертациясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тибор Радо (2 маусым 1895 жыл – 29 желтоқсан 1965 жыл) – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттарына көшіп кеткен венгр математигі.
Tibor Radó (June 2, 1895 – December 29, 1965) was a Hungarian mathematician who moved to the United States after World War I.
Өмірбаян
Радо Будапештте дүниеге келді және 1913-1915 жылдар аралығында политехникалық институтта азаматтық инженерияны оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол венгр армиясының бірінші лейтенанты болды және Ресей майданында тұтқынға алынды. Ол Сибирьдегі тұтқын лагерінен қашып, Арктиканың шөлейт жері арқылы мыңдаған шақырым сапар жасап, Венгрияға оралды. 1923 жылы Франц Иосиф университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Ол университете қысқа уақыт оқытты, содан кейін Германияда Рокфеллер қорының ғылыми қызметкері болды. 1929 жылы ол АҚШ-қа көшіп, Гарвард университетінде және Райс институтында лекция оқыды, ал 1930 жылы Огайо штатының мемлекеттік университетінің математика кафедрасында профессорлық қызметке орналасты. 1935 жылы ол америкалық азаматтық алды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол АҚШ үкіметіне ғылыми кеңесші болды, бұл оның академиялық карьерасына үзіліс әкелді. 1948 жылы Огайо штатының университеті математика кафедрасының меңгерушісі болды. 1920 жылдары ол беттердің дерлік бірегей триангуляцияға ие екенін дәлелдеді. 1933 жылы Радо "Плато мәселесі туралы" мақаласын жариялады, онда ол Плато мәселесіне шешім берді, ал 1935 жылы "Субгармониялық функциялар" мақаласын жариялады. Оның жұмысы өмірінің соңғы он жылында компьютер ғылымына қатысты және 1962 жылдың мамырында ол Bell System Technical Journal журналында өзінің ең танымал нәтижелерінің бірін жариялады: "әрекетті құндыз" функциясы және оның есептелмейтіні ("Есептелмейтін функциялар туралы"). Ол Флорида штатының Нью-Смирна-Бич қаласында қайтыс болды.
Radó was born in Budapest and between 1913 and 1915 attended the Polytechnic Institute, studying civil engineering. In World War I, he became a First Lieutenant in the Hungarian Army and was captured on the Russian Front. He escaped from a Siberian prisoner camp and, traveling thousands of miles across Arctic wasteland, managed to return to Hungary. He received a doctorate from the Franz Joseph University in 1923. He taught briefly at the university and then became a research fellow in Germany for the Rockefeller Foundation. In 1929, he moved to the United States and lectured at Harvard University and the Rice Institute before obtaining a faculty position in the Department of Mathematics at Ohio State University in 1930. In 1935 he was granted American citizenship. In World War II he was a science consultant to the United States government, interrupting his academic career. He became Chairman of the Department of Mathematics at Ohio State University in 1948. In the 1920s, he proved that surfaces have an essentially unique triangulation. In 1933, Radó published "On the Problem of Plateau" in which he gave a solution to Plateau's problem, and in 1935, "Subharmonic Functions". His work focused on computer science in the last decade of his life and in May 1962 he published one of his most famous results in the Bell System Technical Journal: the busy beaver function and its non computability ("On Non Computable Functions"). He died in New Smyrna Beach, Florida.