Жапон балығы және оның туыстары

Кіріспе

Балық туысы

Опахтар, сонымен қатар ай балығы, күн балығы (Молидалармен шатастырмау), патша балығы және қызыл жүзбек мұхит балығы – ірі, түрлі-түсті, терең денелі, пелагикалық лампа тәрізді балықтар, кішкентай Лампридтер (немесе Лампридидтер) отбасынан құралған. Отбасы екі туысты қамтиды: Ламприс және монотиптік Мегаламприс. Лампристің алты түрі көбінесе географиялық ареалдары жағынан үстіртпейді және дене пішіні мен түс схемасы бойынша анықталады. † Megalampris keyesi – шамамен 4 метр ұзындығы болған, жойылған түр. Қазба қалдықтары қазіргі Жаңа Зеландия аумағындағы Олигоценнің соңына жатады және Оңтүстік жарты шардан табылған алғашқы лампридиформа қазбасы болып табылады.

Сипаттама

Опалар - терең кельді, сығымдалған, дискоидты пішінді балықтар, ерекше түс-қалыптарымен ерекшеленеді: денесі қызғылт-қызылдан құрсағында ақшыл-қызылға дейін өтеді, бүйірлері ақ дақтармен жабылған. Ортаңғы және жұптасқан қанаттары жарқын қызыл түсті. Ірі көздері де алтын сары шеңбермен көрінеді. Денесі ұсақ циклоидты қабыршақтармен жабылған, күміс түсті, жарықтандыратын гуанин қаптамасы тез тозады. Опалар пішін жағынан туыс емес бауыр балықтарға (Stromateidae тұқымдасына) ұқсас. Екеуінде де қисайған (ішкі қабатталған) кеуде қанаттары және екіге бөлінген, шеті ойысқан (тілімделген) құйрық қанаттары бар. Бауыр балықтарынан айтарлықтай ірілеу болудан басқа, опалардың кеңейген, қисайған жамбас қанаттары бар, олардың саны шамамен 14-17, бұл оларды сырттай ұқсас карангидтерден (көкірек бөлігінде орналасқан) ажыратады; ересек бауыр балықтарында жамбас қанаттары жоқ. Опалардың кеуде қанаттары да көлденеңге жақын орналасқан, тік емес. Опаның жалғыз арқа қанатының алдыңғы бөлігі (шамамен 50-55 сәулесі бар) ұзаққа созылған, жамбас қанаттары сияқты қисайған пішінде. Анальдық қанаты (шамамен 34-41 сәуле) арқа қанатының қысқа бөлігімен шамалас биіктікте және ұзындықта, ал екі қанаттың да оларға сәйкес келетін ойыстарға енуіне мүмкіндік беретін тереңдіктері бар. Мұрыны сүйір, аузы кішкентай, тіссіз және терминалды. Латеральдық сызық кеуде қанаттарынан жоғары қарай доға жасап, кейін құйрық сабасына қарай төмен түседі. Ірі түрі, Lampris guttatus, шамамен 2 метрге дейін ұзындығына және салмағына жетеді. Аз зерттелген Lampris immaculatus шамамен 0,6 метрлік ұзындыққа жетеді.

Эндотермия

Опа – барлық ішкі мүшелері қоршаған судан жоғары температурада ұсталатын бүкіл дене эндотермиясын көрсететін жалғыз балық. Құстар мен сүтқоректілерден айырмашылығы, опа эндотерм болғанымен гомеотерм емес: оның дене температурасы қоршаған су температурасынан жоғары болса да, ол сыртқы температураға байланысты өзгеріп отырады және тұрақты болмайды. Бүкіл денесін жылумен қамтамасыз етумен қатар, опаның миы мен көзінің температурасы дененің қалған бөлігінен жоғары көтеріліп, аймақтық жылумен қамтамасыз етіледі. Опаның ішкі мүшелері мен бас сүйегін қоршаған судан қорғайтын қалың май қабаты бар. Алайда, балықтың денесінде жылуды ұстап қалу үшін май ғана жеткіліксіз. Балықтардың жылу жоғалтуының негізгі нүктесі – бұл жаңқалары, өйткені мұнда бүкіл дененің қаны қоршаған сумен тығыз байланыста болуы керек. Опалар желбезек қан тамырларындағы rete mirabile деп аталатын арнайы құрылымды пайдаланып, желбезектері арқылы жылу жоғалтуды болдырмайды. Rete mirabile – жүректен желбезектерге ағып жатқан жылы қанның, желбезектен қайтып келетін суық қанға жылуын беруіне мүмкіндік беретін қан тамырларының тығыз желісі. Осылайша, rete mirabile жылы қанның суық сумен жанасуын (соның нәтижесінде оның жылу жоғалуын) болдырмайды, сонымен қатар ішкі мүшелерге қайтып келетін қанның дене температурасына дейін жылынуын қамтамасыз етеді. Желіде жылу және суық қан бір-бірінен қарама-қарсы бағытта жұқа тамырлар арқылы өтіп, жылуды барынша көбейтеді. Бұл механизмге қарсы токпен жылу алмастырғыш деп аталады. Оның жабындыларындағы rete mirable-дан басқа, опаның миы мен көзін қанмен қамтамасыз ететін rete-і де бар. Бұл бас сүйегінде жылуды ұстап, оның температурасын денеден жоғарылатады. Rete mirabile қайыңдағы опаға тән ерекшелік, бірақ опаның биологиясы мен экологиясы туралы көбінесе ештеңе белгісіз. Олар өмір бойы ашық мұхитта, 50–500 м тереңдікте өмір сүреді деп болжанады, мүмкін, bathypelagic аймағына да түседі. Олар көбінесе жалғыз жүреді, бірақ тундустар мен басқа да қосбауықтармен бірігіп жүзеді. Балықтар көтерілу негізінде лабриформдық жүзу тәсілімен, яғни көкірек қанаттарын шағып, өздерін қозғалтады. Бұл, олардың бұрандалы құйрық қанаттары мен төмен түсетін ортаңғы қанаттары, олардың тундустар сияқты тұрақты жоғары жылдамдықпен жүзуін көрсетеді. Lampris guttatus көздері мен миын денелерінен 2 °C жылы ұстай алады, бұл құбылыс бас сүйегінің эндотермиясы деп аталады және олар Lamnidae туысындағы акулалармен, шапақ балықтармен және кейбір тундылармен ортақ. Бұл олардың көздері мен миының 4 °C-тан төмен суға терең түсу кезінде де жұмыс істеуін жалғастыруына мүмкіндік береді. Планктондық опа личинкалары бастапқыда кейбір ленталы балықтарға (Trachipteridae) ұқсайды, бірақ олардың арқалық және жамбас қанатының әшекейленбеуімен ерекшеленеді. Ұсақ, нәзік жасөспірімдер кейіннен нәзік дене пішімінен тез өзгеріске ұшырайды; бұл өзгеріс L. guttatus-та 10,6 мм стандартты ұзындығында толыққанды аяқталады. Опалардың популяциясының төзімділігі төмен деп саналады.

The opah is the only fish known to exhibit whole body endothermy where all the internal organs are kept at a higher temperature than the surrounding water. Unlike birds and mammals, the opah is not a homeotherm despite being an endotherm: while its body temperature is raised above the surrounding water temperature, it still varies with the external temperature and is not held constant. In addition to whole body endothermy, the opah also exhibits regional endothermy by raising the temperature of its brain and eyes above that of the rest of the body. The opah has a thick layer of fat that insulates its internal organs and cranium from the surrounding water. However, fat alone is insufficient to retain heat within a fish's body. The gills are the main point of heat loss in fishes as this is where blood from the entire body must continuously be brought in close contact with the surrounding water. Opahs prevent heat loss through their gills using a special structure in the gill blood vessels called the rete mirabile. The rete mirable is a dense network of blood vessels where the warm blood flowing from the heart to the gills transfers its heat to the cold blood returning from the gills. Hence, the rete mirabile prevents warm blood from coming in contact with the cold water (and losing its heat) and also ensures that the blood returning to the internal organs is warmed up to body temperature. Within the rete, the warm and cold blood flow past each other in opposite directions through thin vessels to maximise the heat transferred. This mechanism is called a counter current heat exchanger. In addition to the rete mirable in its gills, the opah also has a rete in the blood supply to its brain and eyes. This helps to trap heat in the cranium and further raise its temperature above the rest of the body. While the rete mirabile in the gills is unique to the opah,

Almost nothing is known of opah biology and ecology. They are presumed to live out their entire lives in the open ocean, at mesopelagic depths of 50 to 500 m, with possible forays into the bathypelagic zone. They are apparently solitary, but are known to school with tuna and other scombrids. The fish propel themselves by a lift based labriform mode of swimming, that is, by flapping their pectoral fins. This, together with their forked caudal fins and depressible median fins, indicates they swim at constantly high speeds like tuna. Lampris guttatus are able to maintain their eyes and brain at 2 °C warmer than their bodies, a phenomenon called cranial endothermy and one they share with sharks in the family Lamnidae, billfishes, and some tunas. This may allow their eyes and brains to continue functioning during deep dives into water below 4 °C. The planktonic opah larvae initially resemble those of certain ribbonfishes (Trachipteridae), but are distinguished by the former's lack of dorsal and pelvic fin ornamentation. The slender hatchlings later undergo a marked and rapid transformation from a slender to deep bodied form; this transformation is complete by 10.6 mm standard length in L. guttatus. Opahs are believed to have a low population resilience.