Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1947 жылы Томас Маннның романы «Доктор Фауст» – Томас Маннның 1943 жылы жазыла бастап, 1947 жылы «Доктор Фауст: Неміс композиторы Адриан Леверкюннің өмірі, досының баяны» («Doktor Faustus: Das Leben des deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn, erzählt von einem Freunde») деген атпен жарияланған неміс романы.
1947 novel by Thomas Mann
Doctor Faustus is a German novel written by Thomas Mann, begun in 1943 and published in 1947 as Doktor Faustus: Das Leben des deutschen Tonsetzers Adrian Leverkühn, erzählt von einem Freunde ("Doctor Faustus: The Life of the German Composer Adrian Leverkühn, Told by a Friend").
Контурлық
Роман – 20 ғасырдың бірінші жартысындағы және Германияның сол кезеңдегі құлпырауы аясында қайта жаңартылған Фауст аңызы. Оқиға (қазақша) композитор Адриан Леверкюннің өмірі мен шығармашылығына арналған. Баяндаушы – Леверкюхнның балалық шақтағы досы Серен Зайтблом, ол 1943–1946 жылдары Германияда жазады. Леверкюннің жас кезіндегі ерекше зиялы қабілеті мен шығармашылығы оның табысқа жететінін көрсетеді, бірақ оның мақсаты – нағыз ұлылыққа қол жеткізу. Ол шығармашылық гениальдық үшін Фаусттық келісімге барады: ол қасақана сифилис жұқтырады, бұл оның өнерлік шабытын қоздырып, ақылын шатастырады. Содан кейін оған Мефистофель бейнесі келеді (ол, мәнінде, «Сен мені тек ақыл-есіңнен айырылғандықтан көре аласың, бірақ мен жоқпын деген сөз емес» дейді), ол махаббаттан бас тартып, жиырма төрт жылдық гениальдық үшін жанын саудалайды. Оның ақылынан айырылуы – оның зұлымдық шабыты – ерекше музыкалық шығармашылыққа алып келеді (бұл Арнольд Шенбергтің нақты жаңалықтарымен сабақтас). Леверкюннің соңғы шығармашылық жылдары Апокалипсис және Соңғы Сот туралы ойлармен мазасыздыққа толы болады. Ол нейросифилистік ақылынан айырылуының толық күйреуге қарай қадам сайын жылғанын сезінеді. Фауст аңыздарындағыдай, ол өзінің ең жақын достарын соңғы құлдырауына куә болуға шақырады. «Доктор Фаусттың ақталуы» кантатасының камералық оқылысы кезінде ол түсініксіз сөйлей бастамас бұрын, өзінің зұлымдық келісімін мойындайды. Оның ақылынан айырылуы оны балалық жасқа дейін төмендетіп, он жыл бойын туыстарының күтімінде өмір сүруге мәжбүр етеді. Леверкюннің өмірі нацистік Германияның өрлеуі мен құлдырауына әкелген неміс мәдени және саяси ортасының аясында және оған параллель өтеді. Бірақ Леверкюннің шайтанмен келісіміне алып келген алғышарттар кейіпкерде және өнер өмірінде, өнер процестерінде қаланады, саяси аллегория ретінде емес. Баяндаушының тарихи жағдайы, Леверкюннің ақылынан айырылуының дамуы және ол өзімен саналы түрде байланыстыратын ортағасырлық аңыздар арасындағы қабаттардың өзара әрекеті аса бай символдық желі құрады, оны бір ғана түсіндірмеге дейін тоғыту мүмкін емес күрделілікке әкеледі.
The novel is a re shaping of the Faust legend set in the context of the first half of the 20th century and the turmoil of Germany in that period. The story centers on the life and work of the (fictitious) composer Adrian Leverkühn. The narrator is Leverkühn's childhood friend Serenus Zeitblom, who writes in Germany between 1943 and 1946. Leverkühn's extraordinary intellect and creativity as a young man mark him as destined for success, but his ambition is for true greatness. He strikes a Faustian bargain for creative genius: he intentionally contracts syphilis, which deepens his artistic inspiration through madness. He is subsequently visited by a Mephistophelean being (who says, in effect, "that you can only see me because you are mad, does not mean that I do not really exist"), and, renouncing love, bargains his soul in exchange for twenty four years of genius. His madness – his daemonic inspiration – leads to extraordinary musical creativity (which parallels the actual innovations of Arnold Schoenberg). Leverkühn's last creative years are increasingly haunted by his obsession with the Apocalypse and the Last Judgment. He feels the inexorable progress of his neuro syphilitic madness leading towards complete breakdown. As in certain of the Faust legends, he calls together his closest friends to witness his final collapse. At a chamber reading of his cantata "The Lamentation of Doctor Faust", he ravingly confesses his demonic pact before becoming incoherent. His madness reduces him to an infantile state in which he lives under the care of his relatives for another ten years. Leverkühn's life unfolds in the context of, and in parallel with, the German cultural and political environment which led to the rise and downfall of Nazi Germany. But the predisposing conditions for Leverkühn's pact with the devil are set in character, and in the artistic life, the artistic processes themselves, not merely as political allegory. The interplay of layers between the narrator's historical situation, the progress of Leverkühn's madness, and the medieval legends with which he consciously connects himself makes for an overwhelmingly rich symbolic network, an ambiguous complexity that cannot be reduced to a single interpretation.
Сюжет
Айтқыш пен кейіпкердің Сааледегі Кайзерсашерн шағын қаласында пайда болуы, Зайтбломның дәріханашы әкесі Вольгемуттың аты және Адриан Леверкюннің ескірген неміс типі ретінде сипатталуы, "Отыз жылдық соғыстан бұрынғы" ерекшеліктері бар сырт пішінімен, ескі ортағасырлық Германияны еске салады. Олардың католик және лютерандық тегі мен теологиялық білімі бойынша, олар неміс қайта өрлеуінің және Дюрер мен Бах әлемінің мұрагерлері, бірақ "жұдайымдық шеңберлердің өткір сезімтал қабылдауына" құрметпен қарап, оларға жақын. Музыкалық білімді оларға неміс-американдық лекторы және музыкатанушы Венделл Крецшмар оятады. Бірге оқығаннан кейін екеуі де Галледе оқиды – Адриан теологияны зерттейді, ал Зайтблом зерттемейді, бірақ теология студенттерімен пікір алмасады. Бірақ Адриан музыкалық келісім, контрапункт және полифонияға метафизика мен мистикалық сандардың кілті ретінде ден қойып, Кретцшмармен бірге Лейпцигке оқуға кетеді. Зайтблом Адрианның сифилис жұқтырған әйелді (Адриан оны әкесін таң қалдыратын көбелектің атымен "Эсмеральда" деп атайды) құшақтағанын, оның есімін нота шифрларында қалай жазғанын және оны емдеуге тырысқан дәрігерлердің барлығына қалай құпия және өлімге әкелетін араласу арқылы емдеуге кедергі келтіргенін сипаттайды. Зайтблом Адрианның басқа да достықтарын дамытуын сезе бастайды, біріншіден, аудармашы Рудигер Шилднаппен, содан кейін Мюнхенге көшкеннен кейін жас скрипкашы Руди Швердфегермен, Фрау Роддемен және оның қасіретті қыздары Кларисса мен Инеспен, доктор Кранич есімді нумизматпен және Лео Цинк пен Баптист Шпенглер есімді екі суретшімен. Алайда, Зайтблом өзінің Адрианмен ерекше жақын қарым-қатынасын мойындайды, өйткені ол композиторға тек таныс етістікпен сөйлейтін жалғыз адам болып қалады. Адриан Швейгестиль отбасымен Мюнхеннен бір сағат қашықтықтағы Пфайфферингте кездеседі, ол кейіннен оның тұрақты үйі мен тынығу орнына айналады. Бұл ойдан туған қала болғанымен, Манн Пфайфферингті Баварияның нақты Полинг қаласына негіздеген. Ол 1912 жылы Италиядағы Палестринада Шилднаппен бірге тұрады, ал Зайтблом оларға барады. Шекспирдің "Сүйіспеншілік еңбегінің жоғалуы" опералық бейімделуіне музыка жазатын Адрианның Мефистофель кейіпіндегі тұлғамен ұзақ әңгімесі болады, ол объективті түрде немесе оның өзінің ауыр жанынан көрінеді. Бұл оқиғаның шешімді нүктесіндегі орталық беттерде, Зайтблом Адрианның әңгімесі жазылған қолжазбасын ұсынады. Ескі неміс тілінде сөйлейтін жын Эсмеральданы Адрианды тұзаққа түсіретін құрал ретінде атайды және егер ол махаббаттың жылуынан бас тартса, оған 24 жылдық гений өмірін сыйлайды – оның сифилисінің инкубациялық кезеңі. Диалог Леверкюннің ой-пікірінің құрылымын ашады. Содан кейін Адриан Пфайфферингке тұрақты түрде көшіп келеді және Зайтбломмен сөйлескенде өмірге қараңғы көзқарасын білдіреді. Бұрынғы ұрпақтың құдайларын құлату үшін доктор Хаим Брейсахер сияқты жын-шайтанның кейіпкерлері пайда болады. 1915 жылы Инес Родде үйленеді, бірақ Руди Швердфегерге адалдығын бұзады. Адриан құсу, бас ауруы және мигрень сезіміне тап болады, бірақ жаңа және жақсырақ музыка жасайды, оның үлкен жұмысына – "Апокалипсис фигуралармен" атты ораторияға жол ашады. Швердфегер Адрианның жалғыздығына еніп, олардың платондық одағының ұрпағы сияқты скрипкалық концертті сұрайды. 1919 жылдың тамызында Адриан "Апокалипсис" эскизін аяқтайды. Сонымен қатар, өнер сарапшысы Секст Кридвисс, Хаим Брейсакер, палеозоолог доктор Эгон Унруэ, әдебиет тарихшысы Георг Воглер, Дюрер ғалымы доктор Холцшухер және сатурндық ақын Даниэль зюр-Хойге сияқты зиялы достар тобы бар. Олардың пікірлесулерінде буржуазиялық жұмсақтықтан бас тарту және ортағасырлық қаталдыққа дайындық қажеттігін жариялайды. Адриан Зайтбломға коллективизм буржуазиялық мәдениеттің нағыз қарсысы екенін жазады, ал Зайтблом эстетизм варварлықтың жаршысы екенін байқайды. "Апокалипсис" 1926 жылы Франкфуртта Отто Клемперердің жетекшілігімен "Эрбе" – Сент-Джон баяндаушысы ретінде орындалды. Зайтблом бұл шығарманы үмітсіз сағынышпен, тозақтық күлкімен, тіпті сфералар мен періштелердің жандыратын дыбыстарына айналдырылған күймен сипаттайды. Адриан, Руди сұраған концертті жазады, келісімшартынан бас тартып, Рудиді өзінің махаббатының хабаршысы ретінде жұмысқа алып, әйел алуға тырысады. Бірақ ол Адрианға емес, Рудидің өзіне көбірек қызығушылық танытады. Осыдан кейін Руди қызғаныштан Инеспен трамвайда атып өлтіріледі. Адриан 1928 жылы екінші оратория "Доктор Фаустустың жоқтауы" жоспарлай бастағанда, оның қарындасының баласы Непомук оның қолына беріледі. Бала, өзін "Эхо" деп атайды, баршаға жақын. Адрианның санасында алып көлемдегі жұмыс дами келе жатқанда, бала ауырып қайтыс болады, ал Адриан, үмітін жоғалтып, оны махаббатпен қарап, келісімшартын бұзып, оны улағыш және тозақтық ықпалмен өлтіргенін сендіреді. "Жоқтаудың" нотасы 1930 жылы аяқталады, Адриан достарын және қонақтарын шақырып, музыканы орындамай, оның тозақтық келісімшартының тарихын айтады және он жылға созылған ми ауруына түседі. Зайтблом оны кейде барып көреді және Германияның "әдепсіз жеңістерінің" құлауын көрген күйі, достасының тарихын айтады.
The origins of the narrator and the protagonist in the fictitious small town of Kaisersaschern on the Saale, the name of Zeitblom's apothecary father, Wohlgemut, and the description of Adrian Leverkühn as an old fashioned German type, with a cast of features "from a time before the Thirty Years' War", evoke the old post medieval Germany. In their respective Catholic and Lutheran origins, and theological studies, they are heirs to the German Renaissance and the world of Dürer and Bach, but sympathetic to, and admired by, the "keen scented receptivity of Jewish circles". They are awakened to musical knowledge by Wendell Kretzschmar, a German American lecturer and musicologist who visits Kaisersaschern. After schooling together, both boys study at Halle – Adrian studies theology; Zeitblom does not, but participates in discussions with the theological students – but Adrian becomes absorbed in musical harmony, counterpoint and polyphony as a key to metaphysics and mystic numbers, and follows Kretzschmar to Leipzig to study with him. Zeitblom describes "with a religious shudder" Adrian's embrace with the woman who gave him syphilis (whom Adrian names "Esmeralda" after the butterfly that fascinates his father), how he worked her name in note ciphers into his compositions, and how the medics who sought to heal him were all prevented from effecting a cure by mysterious and deadly interventions. Zeitblom begins to perceive the demonic, as Adrian develops other friendships, first with the translator Rüdiger Schildknapp, and then after his move to Munich with the handsome young violinist Rudi Schwerdtfeger, Frau Rodde and her doomed daughters Clarissa and Ines, a numismatist named Dr. Kranich, and two artists named Leo Zink and Baptist Spengler. Zeitblom insists, however, on the unique closeness of his own relationship to Adrian, for he remains the only person whom the composer addresses by the familiar pronoun. Adrian meets the Schweigestill family at Pfeiffering in the country an hour from Munich, which later becomes his permanent home and retreat. While a fictional town, Mann based Pfeiffering on the actual Bavarian town of Polling. He lives at Palestrina in Italy with Schildknapp in 1912, and Zeitblom visits them. It is there that Adrian, working on music for an operatic adaptation of Shakespeare's Love's Labour's Lost, has his long dialogue with a Mephistopheles figure who appears either objectively or out of his own afflicted soul. In these central pages, the fulcrum of the story, Zeitblom presents Adrian's manuscript of the conversation. The demon, speaking in archaic German, claims Esmeralda as the instrument by which he entraps Adrian and offers him twenty four years' life as a genius – the supposed incubation period of his syphilis – if he will now renounce the warmth of love. The dialogue reveals the anatomy of Leverkühn's thought. Adrian then moves permanently to Pfeiffering, and in conversations with Zeitblom confesses a darker view of life. Figures of a demonic type appear, such as Dr. Chaim Breisacher, to cast down the idols of the older generation. In 1915, Ines Rodde marries, but forms an adulterous love for Rudi Schwerdtfeger. Adrian begins to experience illnesses of retching, headaches and migraines, but is producing new and finer music, preparing the way for his great work, the oratorio Apocalypsis cum Figuris ('The Apocalypse with Figures'). Schwerdtfeger woos himself into Adrian's solitude, asking for a violin concerto that would be like the offspring of their platonic union. By August 1919 Adrian has completed the sketch of Apocalypsis. There is also a new circle of intellectual friends, including Sextus Kridwiss, the art expert; Chaim Breisacher; Dr. Egon Unruhe, the palaeozoologist; Georg Vogler, a literary historian; Dr. Holzschuher, a Dürer scholar; and the saturnine poet Daniel zur Höhe. In their discussions they declare the need for the renunciation of bourgeois softness and a preparation for an age of pre medieval harshness. Adrian writes to Zeitblom that collectivism is the true antithesis of Bourgeois culture; Zeitblom observes that aestheticism is the herald of barbarism. Apocalypsis is performed in Frankfurt in 1926 under Otto Klemperer with 'Erbe' as the St. John narrator. Zeitblom describes the work as filled with longing without hope, with hellish laughter transposed and transfigured even into the searing tones of spheres and angels. Adrian, producing the concerto which Rudi solicited, attempts to evade his contract and obtain a wife by employing Rudi as the messenger of his love. She however prefers Rudi himself, and not Adrian. Soon afterwards Rudi is shot dead in a tram by Ines out of jealousy. As Adrian begins to plan the second oratorio The Lamentation of Doctor Faustus, in 1928, his sister's child Nepomuk is sent to live with him. The boy, who calls himself "Echo", is beloved by all. As the work of gigantic dimensions develops in Adrian's mind, the child falls ill and dies, and Adrian, despairing, believes that by gazing at him with love, in violation of his contract, he has killed him with poisonous and hellish influences. The score of the Lamentation is completed in 1930, Adrian summons his friends and guests, and instead of playing the music he relates the story of his infernal contract, and descends into the brain disease which lasts until his death ten years later. Zeitblom visits him occasionally, and survives to witness the collapse of Germany's "dissolute triumphs" as he tells the story of his friend.
Шығару көздері мен шығу тегі
Манн 1949 жылы романның туындауына қатысты өз түсіндірмесін жариялады. Романның атауы мен тақырыптары неміс әдебиетінде Гетенің "Фауст I" және "Фауст II" поэмаларындағы ең биік драмалық бейнесімен ажырамас байланыста, және Манн неміс мінезін терең, шынайы зерттеп, бейнелеу арқылы өз тақырыбына қатысу ниетін білдіреді. Алайда, бұл байланыс тікелей емес, Леверкюннің кейіпкерінің фаусттық жағы нацизмді қоршаған ерекше жағдайлармен салыстырылады. Романның алғашқы ағылшын тіліне аудармашысы Хелен Лоу Портер оның тақырыптары туралы былай деп жазды: "Фаустты оқығандар осы кітаптың үш бағытына да қызығушылықпен қатысады: неміс оқиғасын іштен және оның кеңірек, жалпыға ортақ бастауларын; тек неміс емес, бүкіл өркениет үшін маңызды өнерді бейнелеуді; музыканы өнердің бір саласы ретінде және өнердің бүгінгі (1949 ж.) жағдайын; сондай-ақ, демондық күштерді шақыруды."
Mann published his own account of the genesis of the novel in 1949. The novel's title and themes are inseparable in German literature from its highest dramatic expression in the Faust I and Faust II of the poet Goethe, and declares Mann's intention to address his subject in the light of that profound, authentic exploration and depiction of the German character. Yet the relationship is indirect, the Faustian aspect of Leverkühn's character being paralleled in the abnormal circumstances surrounding Nazism. Helen Lowe Porter, the novel's first English translator, wrote of its themes, Readers of Faustus will and must be involved, with shudders, in all three strands of the book: the German scene from within, and its broader, its universal origins; the depiction of an art not German alone but vital to our whole civilization; music as one instance of the arts and the state in which the arts find themselves today [sc. 1949]; and, finally, the invocation of the daemonic.
Ницше
Леверкюннің мансабының траекториясы Фридрих Ницшенің (1844–1900) өмірінен ішінара үлгі алған. Ницше 1889 жылы толыққанды психикалық күйзеліске ұшырап, 1900 жылы қайтыс болғанға дейін, сифилис жұқтырған деген болжамнан бастап, өмірі Леверкюнде еліктелетін маңызды мысал болып табылады. (Делиус пен Вольфтың аурулары да жақын, сондай-ақ Малердің баласының өлімі, оның тағдырмен ойнағанынан кейін (Алма Малердің пікірінше), Kindertotenlieder шығармасын жазғаннан кейін де еске түсіреді.) Ницшенің 1871 жылғы «Музыка рухынан туған трагедия» атты еңбегі өнердің эволюциясы Аполлондық және Дионисийлік грек импульстарының екіжақтылығымен байланысты екенін көрсетеді, бұл тақырып романның өзінде жарық көреді. Мүмкін, «сабырлы» Цайтблом мен трагедиялық Леверкюн неміс қоғамының аясында мінез бен шығармашылықта ақылға қонымды, ойлы прогреске ұмтылыс пен құмарлық пен қайғылы тағдырға ұмтылыс арасындағы осындай екіжақтылықты бейнелейді. Манн былай деп жазды: «Цайтблом – менің пародиям. Адрианның көңіл күйі менің көңіл күйіме қарағанда жақын, тіпті ойлағаннан да артық».
The trajectory of Leverkühn's career is modeled partly upon the life of Friedrich Nietzsche (1844–1900). From his supposed contraction of syphilis to his complete mental collapse in 1889 and his death in 1900, Nietzsche's life presents a celebrated example imitated in Leverkühn. (The illnesses of Delius and Wolf also resonate, as does the death of Mahler's child after he had tempted fate (as Alma Mahler thought) by setting the Kindertotenlieder.) Nietzsche's 1871 work The Birth of Tragedy from the Spirit of Music, presents the theme that the evolution of Art is bound up with the duality of the Apollonian and Dionysian Hellenic impulses, which the novel illuminates. Perhaps the 'serene' Zeitblom and the tragical Leverkuhn personify such a duality between impulses towards reasoned, contemplative progress, and those toward passion and tragic destiny, within character or creativity in the context of German society. Mann wrote, "Zeitblom is a parody of myself. Adrian's mood is closer to my own than one might – and ought to – think."
Нұсқаулық
Теодор Адорно Маннның кеңесшісі болды және оны кітаптың үлкен бөліктерін қайта жазуға ынталандырды. Манн мәтіннің әсерін сынау үшін шақырылған достар тобына тарауларды оқыды (Қафка да осы әдісті қолданған). Манн жұмыстың алдында музыкатануды және Моцарт, Бетховен, Гектор Берлиоз, Уго Вольф, Франц Шрекер және Альбан Берг сияқты көрнекті композиторлардың өмірбаяндарын зерттеді. Ол Игорь Стравинский, Арнольд Шенберг және Ханс Айслер сияқты замандас композиторлармен хабарласты. XXII тарауда Леверкюн он екі тондық техниканы немесе қатар жүйесін жасайды, бірақ оны шын мәнінде Арнольд Шенберг ойлап тапқан. Роман жазылып жатқанда Шенберг Маннның Лос-Анджелестегі көршісі болды. Ол өзінің рұқсатынсыз осыны пайдалануына қатты ашуланды, ал романның кейінгі басылымдарында техника Шенбергтің өнертабысы екенін мойындаған Автордың түсіндірмесі қосылды, сондай-ақ кітаптағы музыка теориясына қатысты бөлімдер көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша Шенбергтің «Harmonielehre» еңбегіне қарыз екені айтылды.
Theodor Adorno acted as Mann's adviser and encouraged him to rewrite large sections of the book. Mann also read chapters to groups of invited friends (a method also used by Kafka) to test the effect of the text. In preparation for the work, Mann studied musicology and biographies of major composers including Mozart, Beethoven, Hector Berlioz, Hugo Wolf, Franz Schreker and Alban Berg. He communicated with living composers, including Igor Stravinsky, Arnold Schoenberg and Hanns Eisler. In Chapter XXII Leverkühn develops the twelve tone technique or row system, which was actually invented by Arnold Schoenberg. Schoenberg lived near Mann in Los Angeles as the novel was being written. He was very annoyed by this appropriation without his consent, and later editions of the novel included an Author's Note at the end acknowledging that the technique was Schoenberg's invention, and that passages of the book dealing with musical theory are indebted in many details to Schoenberg's Harmonielehre.
Композитордың модельдері
Леверкюнның жоспарлаған "Доктор Фаусттың зарлауы" 1941-1942 жылдардағы Эрнст Кренектің "Lamentatio Jeremiae prophetae" атты ораториясын еске түсіреді, ол Шёнбергтің он екі тондық техникасын модальдық контрапунктпен үйлестіреді. Композитор туралы аңыздың үлгісі ретінде Манн 1917 жылы Мюнхенде алғаш рет қойылған Ханс Пфицнердің "Палестрина" операсын жақсы білген. Леверкюнның полифониялық теорияға деген ынтасы операдағы композитор Палестринаның өзінің "Missa Papae Marcelli" шығармасында полифониялық композицияны сақтап қалуға жасаған тырысының тақырыбына байланысты. Тенор Карл Эрб (Бахтың "Матайдың құмарлығы" операсындағы Евангелист баяндаушысы ретінде де кең танымал) Пфицнердің операсындағы рөлді сомдады, ал Леверкюхнның "Apocalysis cum Figuris" операсындағы әнші баяндаушы оны еске алып, "Эрб" (яғни "мұра", дәстүрдің жалғасы) деп аталды. Сол дәуірдегі тағы екі неміс операсы – Берлиндегі Ферруччо Бусонидің "Доктор Фауст" (1924 жылы аяқталмаған) және Пол Хиндемиттің "Матис дер Малер" (Маттиас Грюневальд туралы, 1935 жылы аяқталған) шығармашылық тұлғаның жекешелігін де зерттейді, 20 ғасырдың басындағы этикалық, рухани және көркемдік дағдарыстарды неміс протестанттық реформациясының тамырлары арқылы көрсетеді.
Leverkühn's projected work The Lamentation of Dr Faustus echoes the name of Ernst Krenek's Lamentatio Jeremiae prophetae, an oratorio of 1941–1942 which combines the Schoenbergian twelve tone technique with modal counterpoint. As a model for the composer legend Mann was strongly aware of Hans Pfitzner's opera Palestrina, premiered at Munich in 1917. Leverkühn's preoccupation with polyphonic theory draws on the opera's theme of how the composer Palestrina sought to preserve polyphonic composition in his Missa Papae Marcelli. The tenor Karl Erb (also very famous as Evangelist narrator in Bach's St. Matthew Passion) created the role in Pfitzner's opera, and the singer narrator in Leverkühn's Apocalysis cum Figuris is named 'Erbe' (meaning 'heritage', i. e. inheritor of the tradition) in reference to him. Two other German operas of the time, the Berlin based Ferruccio Busoni's Doktor Faust (left unfinished in 1924), and Paul Hindemith's Mathis der Maler (about Matthias Grünewald), completed 1935, similarly explore the isolation of the creative individual, presenting the ethical, spiritual and artistic crises of the early 20th century through their roots in the German Protestant Reformation.
Атау беру
Бүкіл шығармада жеке есімдер ортағасырлық тамырынан бастап неміс мәдениетінің жолын көрсету үшін аллюзия ретінде қолданылады. Мысалы, Zeitblom-ның әкесі Вольгемут, Альбрехт Дюрердің мұғалімі болған суретші Майкл Вольгемут есімін еске түсіреді. Оларды музыкаға баулыған Вендел Крецшмар, музыка талдаушысы Герман Крецшмарға сілтеме жасайды, оның "Концерт залына жол көрсеткіштері" кеңінен танымал болған. 19 ғасырда Австрия мен Оңтүстік Германияда кең таралған, өлімге тағдырланған баланың аты – Непомук, композитор Иоганн Непомук Хуммель мен драматург Иоганн Нестройды еске салады. Иоанн Непомукқа (Контрреформация) табынуды бейнелейтін бұл есім, Мюнхендегі Ассам бауырларының салған Санкт-Джон Непомук шіркеуінің архитектурасындағы жоғары рококо стилін, "қозғалыстың қайталануын" және, мүмкін, Генрих Вёльфлиннің оның сипаттамалары мен түсіндірмелерін де шақырады. Скрипкашы Руди Швердфегер кейіпі Маннның құрмет тұтқан досы, Дрездендік Пауль Эренбергтің бейнесінен жасалған. Бірақ, жалпы алғанда, кейіпкерлер мен есімдер нақты тұлғалардың портреттері немесе бейнелеуі емес, философиялық және интеллектуалдық ұстанымдарды көрсетеді. Олар Манн стилінің көп қабатты, көп мағыналы аллюзияларын күшейтеді, оның туындыларының символдық мәнін нығайтуға қызмет етеді.
Throughout the work personal names are used allusively to reflect the paths of German culture from its medieval roots. For examples, Zeitblom's father Wohlgemut has the resonance of the artist Michael Wohlgemuth, teacher of Albrecht Dürer. Wendell Kretzschmar, the man who awakens them to music, probably hints at Hermann Kretzschmar, musical analyst, whose 'Guides to the Concert Hall' were widely read. The doomed child's name Nepomuk, in the 19th century quite popular in Austria and southern Germany, recalls the composer Johann Nepomuk Hummel and the playwright Johann Nestroy. Reflecting the (Counter Reformation) cult of John Nepomuk, it therefore also evokes the high rococo, the 're echoing of movement', in the St John Nepomuk Church architecture by the Asam brothers in Munich, and probably the descriptions and interpretations of it by Heinrich Wölfflin. The character of the violinist Rudi Schwerdtfeger is modelled on Paul Ehrenberg of Dresden, an admired friend of Mann's. But in general the characters and names echo philosophies and intellectual standpoints without intending portraits or impersonations of real individuals. They serve the many layered, multi valent allusiveness of Mann's style to underpin and reinforce the symbolic nature of his work.
Тақырыптар
Роман Фауст мифін қайта баяндап, мақтаныш, азғыру, ұлылықтың құны, адамгершіліктен айырылу және тағы да басқа тақырыптарды қамтиды. Тағы бір маңызды мәселе – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Германияның зияткерлік құлдырауы. Леверкюннің жеке көңіл-күйі мен идеологиясы Германияның 1930 жылдардағы зияткерлік өміріндегі гуманизмнен иррационалды нигилизмге өтуді шағылыстырады. Леверкюн денесі де, санасы да бұзылып, сифилис пен ақыл-ессіздікке шалдығады. Романдағы барлық тақырыптық байланыстар – Германияның зияткерлік құлдырауы, Леверкюннің рухани құлдырауы және оның денесінің физикалық жеңілі – фашистік Германияның ұлттық апатына тікелей сәйкес келеді. Маннның 1938 жылы АҚШ-қа жасаған лекциялық сапарының ("Демократияның алдағы жеңісі") жарияланған нұсқасында ол: "Кешірім сұрап мойындауым керек, жастық шағымда өмір мен интеллектіні, өнер мен саясатты толығымен бөлек әлемдер деп қараған қауіпті неміс ойлауын бөліскенмін" деді. Ол енді олардың бір-бірінен ажырамайтынын түсінді. "Доктор Фаустус" романында Леверкюннің жеке тарихы, оның көркемдік дамуы және Германияның саяси ахуалының өзгеруі баяндаушы Цайтблом арқылы байланыстырылады, ол өз ұлтының моральдық денсаулығын сезініп, алаңдайды (әдетте, ол досы Леверкюннің рухани денсаулығы үшін алаңдағандай).
As a re telling of the Faust myth, the novel is concerned with themes such as pride, temptation, the cost of greatness, loss of humanity and so on. Another concern is with the intellectual fall of Germany in the time leading up to World War II. Leverkühn's own moods and ideology mimic the change from humanism to irrational nihilism found in Germany's intellectual life in the 1930s. Leverkühn becomes increasingly corrupt of body and of mind, ridden by syphilis and insanity. In the novel, all of these thematic threads – Germany's intellectual fall, Leverkühn's spiritual fall, and the physical corruption of his body – directly correspond to the national disaster of fascist Germany. In Mann's published version of his 1938 United States lecture tour, The Coming Victory of Democracy, he said, "I must regretfully own that in my younger years I shared that dangerous German habit of thought which regards life and intellect, art and politics as totally separate worlds." He now realised that they were inseparable. In Doktor Faustus, Leverkühn's personal history, his artistic development, and the shifting German political climate are tied together by the narrator Zeitblom as he feels out and worries over the moral health of his nation (just as he had worried over the spiritual health of his friend, Leverkühn).
Бейімделулер
Франц Зайцтың 1982 жылы Батыс Германия теледидары үшін романды бейімдеуінде Джон Финч Адриан Леверкюн рөлінде ойнады. Александр Сокуровтың "Фауст" (2011) фильмі Маннның романы мен Гётенің пьесасынан шабыттанған.
Franz Seitz's 1982 adaptation of the novel for West German television starred Jon Finch as Adrian Leverkühn. Alexander Sokurov's film Faust (2011) is loosely based on both Mann's novel and Goethe's play.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Х. Т. Лоу Портер Маннның көптеген шығармаларын, оның ішінде «Доктор Фауст» романын, олар жазылып бітісімен дерлік бірдей уақытта аударды. Манн «Доктор Фауст» романын 1947 жылы аяқтады, ал 1948 жылы Альфред А. Кнопф Лоу Портердің ағылшын тіліне аудармасын жариялады. Аудармашы өз алғы сөзінде: «Осы зор полотноның, кітаптың осы соборының, символизмнің осы тоқыма туындысының көшірушісі болуға тырысқан адам, әрине, зор қиындықтарға кезеседі» деп көрсеткен. Ол өз аудармасын «әрқашан терең адал болғанымен, әдемі деп айтуға болмайтын нұсқа» деп сипаттады. Ол ерте жаңа жоғарғы неміс тілінде сөйлейтін кейіпкерлердің мәтін бөліктеріне сәйкес келу үшін ортағасырлық ағылшын лексикасын және тіркестерін қолданды. Джон Э. Вудстың аудармасы (Knopf, 1997; Vintage, 1999) көбірек заманауи стильде жасалған және түпнұсқаны осылай бейнелеуге тырыспайды.
H. T. Lowe Porter translated many of Mann's works, including Doctor Faustus, almost contemporaneously with their composition. Mann completed Doctor Faustus in 1947, and in 1948 Alfred A. Knopf published Lowe Porter's English translation. The translator in her note remarked 'Grievous difficulties do indeed confront anyone essaying the role of copyist to this vast canvas, this cathedral of a book, this woven tapestry of symbolism.' She described her translation as 'a version which cannot lay claim to being beautiful, though in every intent it is deeply faithful.' She employed medieval English vocabulary and phrasing to correspond with those sections of the text in which characters speak in Early New High German. John E. Woods' translation (Knopf, 1997; Vintage, 1999) is in a more modern vein, and does not attempt to mirror the original in this way.