Кіріспе

Баттағы рәсімдер шебері (1674–1762)

Бо Нэш (18 қазан 1674 – 3 ақпан 1762), туған Ричард Нэш, 18 ғасырдағы Ұлыбританияның әйгілі дэндиі және сәннің көшбасшысы болды. Ол Бат қаласындағы курорттың рәсімдер шебері ретінде ең жақсы есте қалады.

Өмірбаян

Нэш 1674 жылы Уэльстің Суонси қаласында, Сент-Мэри көшесінде дүниеге келді. Оның әкесі Ричард, Пемброк тумасы, Суонсидегі шыны зауытының серіктесі болды. Әкесі "қарапайым жағдайда" болғанымен, ұлының біліміне жұмсауға мүмкіндігі болды. Нэштің анасы – Уэльстің саудагері Джон Пойердің қызы, ол Пемброк қаласының мэрі болған және Англия азаматтық соғысында қызмет еткен. Нэштер отбасы ауылда "танымал" болса, Пойерлер отбасы "жоғары текті" еді. Нэштің қарапайым шығу тегі кейде әңгімеге тақырып болатын. Марлборо герцогинясы оны айтқанда, Нэш: "Ханым, мен әкемді қоғамда жиі есімдер емеспін, себебі оған ұялуымның себебі жоқ, бірақ ол маған ұялуға себепкер болуы мүмкін", – деп жауап берді. Кармартендегі Королева Елизавета атындағы грамматикалық мектепте оқығаннан кейін, ол Оксфордтағы Иисус колледжіне түсті, бірақ дипломсыз оқуын аяқтамай кетіп қалды. 1695 жылы жаңа король үшін жасалған көрініс, король Уильям III алдында көрсетілді. Оның жетістігі оған рыцарьдық атақ алуға мүмкіндік берді, бірақ ол мүліктің жетіспеуіне байланысты одан бас тартты. Кейіннен, Анна патшайымы да оған рыцарьдық атақ ұсынғаны айтылады, бірақ ол одан да бас тартты. 1704 жылы Нэш Бат қаласындағы, дамып келе жатқан шипажайдың рәсімдер шебері болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Ол Сау Клоуздегі (қазіргі Корольдік театрдың бас кіреберісі) үйінде тұрып, көптеген сүйіктілерін ұстады. Нэш 18 ғасырда Батты Англияның ең сәнді курорты етіп дамытуда маңызды рөл атқарды. 1790 жылы қайтыс болды. Нэш – әйгілі құмар ойыншы, қарыздарының салдарынан сүйіктісі Джулиана Попжоймен бірге тұруға мәжбүр болды. Олар ажырасқаннан кейін Попжой өте қиын халде болды және қалған өмірінің көп бөлігін үлкен, ойылып жасалған ағашта өткізді. Өлер алдында ол ағаштан шығып, туған үйіне қайтып келді, сонда қайтыс болды. Оның өлімі сол кезде үлкен қызығушылық тудырды, сол себепті белгілі жазушы Оливер Голдсмит 1762 жылы "Ричард Нэштің өмірі" атты кітап жазды.

Нэш пен Уэсли

Өзінің күнделігі мен хаттарында, методизмнің негізін қалаушы және уағызшы Джон Уэсли 1739 жылы Бат қаласында Нэшпен болған қақтығыс туралы айтады. Оның өзінің айтуынша, Уэслидің Батқа сапары біраз уақыттан бері күтіліп келген еді, ал Нэш онымен кездесуге ниетті екенін жариялаған. Уэсли сапарына баруға шешім қабылдады, тіпті кейбір адамдар нәтижеден қорқып, оны бұл сапардан қайтаруға тырысты. Уэсли уағызды бастағанда, "көптеген байлар мен беделді адамдар" жиналды. Нэш Уэслиге қарсы шығып, оның билігін сұраққа тартып, жиналысты Парламент актісімен тыйым салынған конвентикулмен салыстырды. Уэсли Иса Мәсіхтің және Кентербери архиепископының билігімен өкім сүретінін, ал жиналыстың бүлік тудырмайтынын және демек, актіге қайшы келмейтінін мәлімдеді. Нэш Уэсли адамдарды қорқытып, ақыл-есінен айырып жатыр деп шағымданып, бірақ кейін ол Уэслидің уағызын естімегенін және тек "жалпы пікірге" сүйенгенін мойындады. Уэсли бұл аргументті қабылдамады, Нэшті "жалпы пікірмен бағалау жеткіліксіз" деп мәлімдеді. Нэш жиналысқа келгендердің не үшін келгенін сұрағанда, көрершілердің арасындағы бір қарт әйел Уэслиден жауап беруге рұқсат сұрады. Ол Нэшке оның денесіне күтім жасаса, өзі мен басқаларының жандарына күтім жасау үшін келгендерін айтты. Нэш кетіп қалды. Уэсли оның кеткенінен кейін былай деп жазды: "Біз дереу оның үшін дұға ете бастадық, содан кейін барлық жек көретіндер үшін. Қайтып келе жатқанда, олар көшеде бізге сөккіндік көрсетіп, ысқырыды. Бірақ біреулер: «Ол кім?» - деп сұрағанда, мен: «Менмін!» - деп жауап бергенімде, олар бірден үндемей қалды".

Бо Нэш пен Тунбридж Уэллс

1735 жылы Нэш Тунбридж-Уэллстегі рәсімдер шебері қызметіне өзін тағайындады және 1761 жылы қайтыс болғанға дейін келушілерге арналған ойын-сауықтарды бақылауда ұстады. Бат оның патшалығы болса, Тунбридж-Уэллс – сол патшалықтың отарлауы еді. Нэш бірнеше жыл бойы Тунбридж-Уэллсті басқаруға ниеттенген, бірақ 1734 жылы қайтыс болғанға дейін "абсолюттік тәлімгер ретінде билік еткен" Белл Коузи оның жолына тосқауыл қойды. Ойын-сауық шараларын ұйымдастырумен қатар, Нэш дұрыс мінез-құлық ережелерін қатаң түрде белгіледі. Келушілер көрсетілген қызметтер үшін жарна төлегенін қамтамасыз ету үшін ол "Туттерлер патшайымы" атанған Сара Портерді таныстырды, ол қарызын төлемегендерді жақсы көріп қуалайтын. Нэш басқарған тұсында Тунбридж-Уэллс патшалар, аристократия және елдегі ең танымал тұлғалар демалатын сәнді курорт ретінде зор даңққа ие болды. Тунбридж-Уэллсте Нэштің есімімен аталатын паб бар, ал "The Ragged Trousers" ғимаратының қабырғасында оның құрметіне арналған тақта орнатылған.

Атаудың кейінгі қолданылуы

1920 жылы Бат қаласындағы Вестгейт көшесінде кинотеатр салынды және ол Нешті еске алу үшін «Бо Нэш сурет үйі» деп аталды. Қазір бұл ғимарат ІІ санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген және «Комедия» деп белгілі.

Танымал мәдениетте

1999 жылы BBC Radio 4 алты бөлімдік «Бани патшасы» атты комедиялық сериясын эфирге шығарды, оны Арнольд Эванс жазды және Дэвид Бэмбер Нэш рөлінде ойнады. Сериал Нэш Бат қаласында болған ойдан шығарылған оқиғалары мен бақытсыздықтарын көрсетеді. Кейіннен сериал BBC Radio 7 және BBC Radio 4 Extra арналарында қайтадан көрсетілді. Нэштің өмірі мен өлімі Питер Ловзидің 2017 жылғы «Бью Деут» детективтік романындағы маңызды сюжеттік элементтер болып табылады. Кітапта Бат қаласының белгілі азаматтарынан құралған, ойдан шығарылған Бо Нэш қоғамы суреттелген. Нэштің немересі Уильям Килингтің «Белл Нэш және ванна суфлесі» комедиялық тарихи романында бейнеленген.