Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Газ пешінің түрі
Type of cooking stove
Газ пеші – табиғи газ, пропан, бутан, сұйытылған мұнай газы, синтездік газ немесе басқа да жанғыш газ сияқты отынмен жұмыс істейтін пеш. Газ пайдалануға дейін пісіру пештері көмір немесе ағаш сияқты қатты отынға тәуелді болды. Алғашқы газ пештері 1820 жылдары жасалды және 1836 жылы Англияда газ пеші зауыты ашылды. Бұл жаңа технологияның артықшылығы – оны оңай реттеуге болады және қолданылмаған кезде сөндіруге болады. Дегенмен, газ пештері 1880 жылдарға дейін коммерциялық сәттілікке жете алмады, осы кезде Ұлыбританияның қалалары мен ірі елді мекендерінде газ құбырлары арқылы газ жеткізілімдері қолжетімді болды. Бұл пештер Еуропа мен АҚШ-та 20-шы ғасырдың басында кеңінен таралды. Газ пештері пештің негізіне енгізілгенде және оның көлемі ас үй жиһаздарымен үйлесімді болу үшін кішірейтілгенде танымал болды. 1910 жылдары өндірушілер газ пештерін тазартуды жеңілдету үшін эмальдауды бастады. Газды тұтандыру бастапқыда оттықпен жасалды, содан кейін ыңғайлырақ пилоттық жарық пайда болды. Бұл газды үнемі тұтынуға себеп болды. Пешті әлі де оттықпен жағу қажет болды және газды қателесіп қосқанда жарылыс болуы мүмкін еді. Мұндай жағдайларды болдырмау үшін пеш өндірушілері газ плиталары мен пештерге газ ағыны тоқтағанда өшіндейтін қауіпсіздік клапанын жасап орнатты. Көптеген қазіргі газ пештері электронды тұтандыруға, пешке автоматтік таймерлерге және түтінді шығаруға арналған сорғышқа ие. Газ пештері – үй ішіндегі кең таралған жанармай құралы, ол үй ішіндегі ауаның ластануына ықпал етеді, сондықтан ауа сапасын қалыпқа келтіру үшін жақсы желдету қажет. Газ пештері метанды да бөліп шығарады. 2022 жылғы зерттеулер АҚШ-тағы газ пештерінен шығатын метанның көлемі 500 000 автомобильдің шығаратын парниктік газына тең екенін көрсетті. 2023 жылдың маусым айында Стэнфорд зерттеушілері газ пештерінен шығатын жану өнімдерінің құрамындағы бензолдың мөлшерінің артқанын анықтады. Бензол – қан жасушаларының қатерлі ісігіне байланысты күшті канцероген, оның деңгейі темекі түтінінен де жоғары. Джеймс Шарп 1826 жылы Англияның Нортгемптон қаласында газ пешіне патент алды және 1836 жылы газ пеші зауытын ашты. Оның өнертабысын 1828 жылдан бастап Smith & Philips фирмасы сатты. Бұл жаңа технологияны қабылдауға ықпал еткен маңызды тұлға – Лондонның Реформа клубының танымал аспазшысы Алексис Сойер. 1841 жылдан бастап ол ас үйін газбен жабдықтап, газдың жалпы есеппен арзан екенін, себебі пеш қолданылмаған кезде оны сөндіруге болатынын айтты. Газ пеші 1851 жылы Лондондағы Ұлы көрмеде көрсетілді, бірақ бұл технология Англияда 1880 жылдары ғана коммерциялық сәттілікке жетті. Осы кезде газ құбырларын тасымалдау үшін үлкен және сенімді желі елдің көп бөлігіне таралып, газды тұрмыстық пайдалану үшін салыстырмалы түрде арзан және тиімді етті. Газ пештері Еуропа мен АҚШ-та 20-шы ғасырдың басында ғана кеңінен таралды. Алғашқы газ пештері өте ауыр болды, бірақ жақын арада пеш негізге енгізіліп, оның көлемі ас үй жиһаздарымен үйлесімді болу үшін кішірейтілді. 1920 жылдардың басында, отын тиімділігін арттыру үшін изоляцияны кеңінен қолданумен қатар, тазартуды жеңілдету үшін эмальдалған фарформен жабдықталған газ пештері кеңінен қолжетімді болды. 1960 жылдары Америка Газ қауымдастығы газ пештерін насихаттау үшін жарнамалық кампания жүргізді, сонымен бірге олардың денсаулыққа зиянды екенін көрсететін ғылыми мәліметтерді жоққа шығарды, бұл темекі өнеркәсібінің белгісіздік тудыру тактикасын еске салды.
A gas stove is a stove that is fuelled by combustible gas such as natural gas, propane, butane, liquefied petroleum gas, syngas, or other flammable gas. Before the advent of gas, cooking stoves relied on solid fuels such as coal or wood. The first gas stoves were developed in the 1820s and a gas stove factory was established in England in 1836. This new cooking technology had the advantage of being easily adjustable and could be turned off when not in use. The gas stove, however, did not become a commercial success until the 1880s, by which time supplies of piped gas were available in cities and large towns in Britain. The stoves became widespread on the European Continent and in the United States in the early 20th century. Gas stoves became more common when the oven was integrated into the base and the size was reduced to better fit in with the rest of the kitchen furniture. By the 1910s, producers started to enamel their gas stoves for easier cleaning. Ignition of the gas was originally by match and this was followed by the more convenient pilot light. This had the disadvantage of continually consuming gas. The oven still needed to be lit by match and accidentally turning on the gas without igniting it could lead to an explosion. To prevent these types of accidents, oven manufacturers developed and installed a safety valve called a flame failure device for gas hobs (cooktops) and ovens. Most modern gas stoves have electronic ignition, automatic timers for the oven and extractor hoods to remove fumes. Gas stoves are an indoor common fossil fuel appliance that contribute significant levels of indoor air pollution, so require good ventilation to maintain acceptable air quality. Gas stoves also release methane. Research in 2022 estimated that the methane emissions from gas stoves in the United States were equivalent to the greenhouse gas emissions of 500,000 cars. In June 2023, Stanford researchers found combustion from gas stoves can raise indoor levels of benzene, a potent carcinogen linked to a higher risk of blood cell cancers, to more than that found in secondhand tobacco smoke. James Sharp patented a gas stove in Northampton, England in 1826 and opened a gas stove factory in 1836. His invention was marketed by the firm Smith & Philips from 1828. An important figure in the early acceptance of this new technology, was Alexis Soyer, the renowned chef at the Reform Club in London. From 1841, he converted his kitchen to consume piped gas, arguing that gas was cheaper overall because the supply could be turned off when the stove was not in use. A gas stove was shown at the Great Exhibition in London in 1851, but it was only in the 1880s that the technology became a commercial success in England. By that stage a large and reliable network for gas pipeline transport had spread over much of the country, making gas relatively cheap and efficient for domestic use. Gas stoves only became widespread on the European Continent and in the United States in the early 20th century. Early gas stoves were rather unwieldy, but soon the oven was integrated into the base and the size was reduced to fit in better with the rest of the kitchen furniture. By the early 1920s, gas stoves with enameled porcelain finishes for easier cleaning had become widely available, along with heavy use of insulation for fuel efficiency. In the 1960s the American Gas Association ran an advertising campaign to promote gas stoves while also downplaying science showing their health risks, mirroring the tobacco industry playbook of creating uncertainty.
Жалынды
Қазіргі газ плиталары екі негізгі тұтандыру түрін қолданады: тұрақты оттық және электрлік. Күшті жалыстағы конфоркалар барлық қолданушыға немесе тағамға тиімді болмауы мүмкін.
Gas stoves today use two basic types of ignition sources, standing pilot and electric. Higher capacity burners may not benefit every potential user or dish.
Құрылымы мен орналасуы
Соңғы жылдары тұрмыстық техника өндірушілер газ плиталарының дизайны мен құрылымын жаңаша өзгертуде. Көптеген қазіргі заманғы плиталардың пісіру беттері толық аумақты қамтитын торлы конструкциямен жабдықталған, бұл ыдыстарды көтермей бір конфоркадан екіншісіне жылжытуға мүмкіндік береді. Кейбір заманауи газ плиталарында сыртқы конфоркалардың арасында орталық бесінші конфорка немесе ендірілген қуыру табасы да бар.
In the last few years, appliance manufacturers have been making innovative changes to the design and layout of gas stoves. Most of the modern cooktops have come with lattice structure which usually covers the complete range of the top, enabling sliding of cookware from one burner to another without lifting the containers over the gaps of cooktop. Some modern gas stoves also have central fifth burner or an integrated griddle in between the outer burners.
Өлшемі
Газ плитасының мөлшері әдетте кең ауқымды болады. Көптеген өндірушілер әртүрлі өлшемдерде бірнеше нұсқаларды ұсынады. Плита мен пештің біріктірілген түрлері де бар, олар көбінесе екі стильде келеді: енгізілетін (slide-in) және жеке тұрғызылатын (freestanding). Олардың арасында стильде үлкен айырмашылықтар көрінбейді. Енгізілетін плиталардың екі жағында жиектері болады және алдыңғы жағында басқару элементтері мен жанарғыштар орналасқан. Жеке тұрғызылатын газ плиталарында берік тіреулер және басқару элементтері плитаның арт жағына орналастырылған.
The size of a kitchen gas stove usually ranges from Almost all the manufacturers have been developing several range of options in size range. Combination of range and oven are also available which usually come in two styles: slide in and freestanding. Usually, there isn't much of a style difference in between them. Slide in come with lips on their either side and controls over the front along with burner controls. Freestanding gas range cooktops have solid slides and controls placed behind the cooktop.
Пеш
Көптеген плиталардың құрамында пештер болады. Қазіргі заманғы пештерде көбінесе конвекциялық желдеткіш орнатылған, ол ауаны тегіс араластырып, тағамның бірқалыпты пісуіне жағдай жасайды. Кейбір заманауи пештер температура сенсорларымен жабдықталған, бұл пісіруді дәл бақылауға, белгілі бір температураға жеткен соң автоматты түрде өшіруге немесе пісіру барысында белгілі бір температураны сақтауға мүмкіндік береді. Пештерде екі жеке камера болуы мүмкін, соның арқасында екі түрлі тағамды бір уақытта пісіруге болады.
Many stoves have integrated ovens. Modern ovens often include a convection fan inside the oven to provide even air circulation and let the food cook evenly. Some modern ovens come with temperature sensors which allows close control of baking, automatically shut off after reaching certain temperature, or hold on to particular temperature through the cooking process. Ovens may also have two separate oven bays which allows cooking of two different dishes at the same time.
Бағдарламаланатын басқару элементтері
Көптеген газ плиталары пайдалануды жеңілдету үшін кем дегенде бірнеше заманауи бағдарламаланатын басқару элементтерімен келеді. ЖК дисплейлер және басқа да күрделі пісіру режимдері – көптеген негізгі және жоғары санаттағы модельдерде кездесетін стандартты мүмкіндіктердің бірі. Басқа бағдарламаланатын басқару элементтерінің ішінде дәл алдын ала қыздыру, автоматты пицца режимі, пісіру таймерлері және тағы да басқалары бар.
Many gas stoves come with at least few modern programmable controls to make the handling easier. LCD displays and some other complex cooking routines are some of the standard features present in most of the basic and high end manufacturing models. Some of the other programmable controls include precise pre heating, automatic pizza, cook timers and others.
Қауіпсіздік факторлары
Қазіргі заманғы газ плиталары ескі модельдерге қарағанда қауіпсіз. Газ плиталарының қауіпсіздігіне қатысты екі маңызды мәселе – балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін басқару элементтері және кездейсоқ тұтану. Кейбір газ плиталарындағы тұтқаларға әлсіз соққанда тіпті байқаусыз жұмыс іске қосылуы мүмкін. Газ плиталары майды қуыру кезінде қызып кету қаупіне ұшырайды, бұл майдың температурасын өзінен-өзі тұтанатын нүктеге дейін көтеріп, плитада май өртіне әкелуі мүмкін. Жапония, Оңтүстік Корея және Қытай ыстық табаны болдырмау үшін электрондық қауіпсіздік құрылғыларын орнатуды реттеген. Бұл құрылғылар терморезисторды пайдаланып табаның температурасын қадағалайды және температура тым жоғары болса газ жабдықтауын тоқтатады. 2008 жылы қауіпсіздік құрылғылары міндетті болғаннан кейін, жапондық газ плиталары бойынша өрт статистикасы газ плиталарынан туындаған үй өрттерінің азайғанын көрсетті.
Modern gas stove ranges are safer than older models. Two of the major safety concerns with gas stoves are child safe controls and accidental ignition. Some gas cooktops have knobs which can be accidentally switched on even with a gentle bump. Gas stoves are at risk of overheating when frying oil, raising the oil temperature to the auto ignition point and creating an oil fire on the stove. Japan, South Korea and China have regulated the addition of electronic safety devices to prevent pan overheating. The devices use a thermistor to monitor the temperature close to the pan, and cut off the gas supply if the heat is too high. Fire loss statistics for Japanese gas stoves showed a reduction in house fires caused by gas stoves in the years following 2008, when the safety devices were mandated.
Тиімділік
АҚШ Энергетика министрлігі (DOE) 2014 жылы плитаның энергия беру тиімділігін сынады, пісіру процесін модельдеу арқылы плита энергиясының қанша пайызы сынақ блогына берілетінін тексерді. Газдың тиімділігі 43,9%, ал өлшеулерде ±0,5% дәлдік сақталды. Мұндай тиімділік плитаның оттығына сай ыдыс қолданғанда ғана мүмкін. Жапондық газ жалындары тиімділікті арттыру үшін ыдысқа қарай көтеріле бұрылады. Jetboil компаниясы портативті пештерге арналған, энергия беруді арттыру үшін толқынды лентадан жасалған ыдыстарды шығарады.
The U. S. Department of Energy (DOE) ran tests in 2014 of cooktop energy transfer efficiency, simulating cooking while testing what percentage of a cooktop's energy is transferred to a test block. Gas had an efficiency of 43.9%, with ±0.5% repeatability in the measurement. This level of efficiency is only possible if the pan is big enough for the burner. Japanese gas flames are angled upwards towards the pot to increase efficiency. Jetboil manufactures pots for portable stoves that use a corrugated ribbon to increase efficiency.
Денсаулыққа қатысты мәселелер
Газ плиталарынан шығатын көміртек оксиді, формальдегид, бензол және азот диоксиді үй ішіндегі ауаның ластануына себеп болады. Азот диоксиді астма немесе созылмалы өпке ауруы сияқты тыныс алу жолдары ауруларын күшейте алады. Балалардың астмасы мен газ плиталарын пайдалану арасындағы байланыс зерттелген. 1999–2004 жылдар аралығындағы "The Lancet Respiratory Medicine" журналында жарияланған зерттеуде "газды отын ретінде пайдалану мен астма белгілері немесе астма диагнозы арасында ешқандай байланыс жоқ" деген қорытынды жасалған. 2013 жылғы мета-талдау газбен тамақ пісіру балаларда астмаға шалдығу қаупін арттырады деп көрсеткен. 2020 жылғы Lancet жүйелі шолуы газбен пісіру немесе жылыту туралы 31 зерттеуді қарастырып, астма үшін жиынтық тәуекел коэффициентін 1,17 деп анықтады. Бір зерттеуде газ плитасы бар үйлерде, желдеткіш пайдаланатындарда астмаға шалдығу көрсеткіші, желдеткіш пайдаланбайтындарға қарағанда төмен болған. 2023 жылғы мета-талдау бойынша, АҚШ-та балалардағы астманың сегізінен бірі газ плиталарынан таралатын ластанудың салдарынан туындаған. Газ плиталарынан туындаған астма қаупі темекі түтінінен туындаған қауіпке шамамен тең. Плиталар азот диоксидінің деңгейін сыртқы қауіпсіздік нормаларынан асырып жіберуі мүмкін. 2020 жылғы RMI есебінде газ плиталарынан таралатын ластану балаларда астма белгілерін күшейтетіні анықталды. Үй ішіндегі бөлшектердің ластануын азайту үшін капотты қосу, ас үй терезесін ашу және ауа тазартқышын пайдалану қажет. АҚШ Тұтынушы өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы газ плиталарының денсаулыққа тигізетін әсерін, оның ішінде шығарындылар мен желдету стандарттарын азайтуды зерттеп жатыр. 2023 жылғы зерттеуде бензолдың, белгілі бір канцерогеннің, табиғи газ немесе пропан плиталары қолданылған кезде, әсіресе желдеткіш капот пайдаланбағанда, үйлерде денсаулыққа зиянды деңгейге дейін жиналатыны анықталды. Стенфорд зерттеушілері бензолдың пісірілетін тағамнан емес, пісіру газынан шығатынын анықтады. Бензолға ұшырау қатерлі және қатерлі емес денсаулық проблемаларын тудырады. Бензолға қысқа мерзімді ұшырау қан жасушаларының өндірісін басады, ал ұзақ мерзімді ұшырау лейкемия мен лимфома қаупін арттырады. 2020 жылдары газ плиталарына қатысты денсаулық сауалдары күшейгеннен және АҚШ-тағы жергілікті билік жаңа ғимараттарға газ плиталарын орнатуды реттегеннен кейін, АҚШ-тағы Республикалық партия "газ плиталарын сақтау" мақсатымен заңнамалық ұсыныстар жасады. 2023 жылдың маусым айында Республикалық партия бақылауындағы Өкілдер палатасындағы заң жобасы оннан астам Республикалық заң шығарушылардың Республикалық партия басшылығымен келіспеушіліктеріне байланысты тартысқа түсіп, қабылданбады.
Carbon monoxide, formaldehyde, benzene and nitrogen dioxide from gas stoves contribute to indoor air pollution. Nitrogen dioxide can exacerbate respiratory illnesses, such as asthma or chronic obstructive pulmonary disease. Studies have been performed correlating childhood asthma and gas stoves. A 1999–2004 study published in The Lancet Respiratory Medicine found "no evidence of an association between the use of gas as a cooking fuel and either asthma symptoms or asthma diagnosis". A 2013 meta analysis concluded that gas cooking increases the risk of asthma in children. A 2020 Lancet systematic review surveyed 31 studies on gas cooking or heating, finding a pooled risk ratio of 1.17 for asthma. One study found that in households with gas stoves those that report using ventilation had lower rates of asthma than those that did not. A 2023 meta analysis estimated that in the United States, one in eight cases of asthma in children are due to pollution from gas stoves. The asthma risk caused by gas stove exposure is similar in magnitude to that caused by secondhand smoke from tobacco. Stoves can cause levels of nitrogen dioxide that can exceed outdoor safety standards. A 2020 RMI report found pollution from gas stoves causes exacerbation of asthma symptoms in children. Mitigating indoor particulate pollution can involve running a range hood, opening a kitchen window, and running an air purifier. The U. S. Consumer Product Safety Commission is investigating reducing the health effects of gas stoves, including emissions and ventilation standards. A 2023 study found benzene, a known carcinogen, accumulated in homes to unhealthy levels when natural gas or propane stoves were used, especially when vent hoods were not used. The Stanford researchers determined benzene is emitted from the cooking gas, not the food being cooked. Benzene exposure causes both cancer and noncancerous health effects. Shorter term benzene exposure suppresses blood cell production, and chronic benzene exposure increases the risk of leukemias and lymphomas. After health concerns about gas stoves became more prominent in the 2020s and American localities regulated additions of gas stoves to new buildings, the Republican Party in the United States pushed legislative bills to "save gas stoves". In June 2023, a bill in the Republican controlled House of Representatives narrowly failed as a dozen Republican legislators voted against the bill due to a disagreement with the Republican leadership on unrelated issues.
Климатқа әсері
Газ пештері көбінесе табиғи газбен жұмыс істейді. Табиғи газды өндіру және тұтыну климаттың өзгеруіне маңызды және артып келе жатқан үлес қосады. Газдың өзі (әсіресе метан) және табиғи газ жаққанда бөлінетін көмірқышқыл газы – парниктік газдар болып табылады. 2022 жылы зерттеу тобы Калифорниядағы 53 үйдің газ ағып кетуін зерттеді және АҚШ-тағы газ пештерінен шығатын метан шығарындылары 20 жылдық мерзімде 500 000 автомобильдің парниктік газ шығарындыларына тең деп бағалады. Метан шығарындыларының шамамен 80% газ құбырлары мен қосылыстардағы ақаулар салдарынан пештер өшірілген кезде пайда болады. Австралиялық астаналық аумақ және Нью-Йорк штаты сияқты кейбір аймақтарда денсаулық, үй ішіндегі ауа сапасы және климатты қорғау мақсатында жаңа құрылыстарда газ пештері мен құрылғыларын орнату шектелді. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін АҚШ-та газ пештеріне тыйым салудың заңдылығына қатысты сот процестері жүріп жатыр. Көптеген электрлендіру ережелері коммерциялық асханаларды қамтымайды.
Gas stoves are often run on natural gas. The extraction and consumption of natural gas is a major and growing contributor to climate change. Both the gas itself (specifically methane) and carbon dioxide, which is released when natural gas is burned, are greenhouse gases. In 2022, a research group investigated leakage in 53 homes in California and estimated the methane emissions from gas stoves in the United States were equivalent over a 20 year period to the greenhouse gas emissions of 500,000 cars. About 80% of methane emissions occur when stoves are turned off, as the result of leaks in gas lines and fittings. Some places, such as the Australian Capital Territory and New York State, have curtailed installation of gas stoves and appliances in new construction, for reasons of health, indoor air quality, and climate protection. As of 2023, the legality of gas stove bans in the United States is the subject of active lawsuits. Many electrification codes exempt commercial kitchens.