Кіріспе

Электр пеш, электр плита немесе электр асүйі – тағамдарын пісіру және дайындау үшін кіріктірілген электрлік жылыту құрылғысы бар пеш. Электр пештері қатты отынды (ағаш немесе көмірді) пайдалану және күтуге көбірек еңбек талап ететін пештердің орнына қолданыла бастады. Кейбір қазіргі заманғы пештерде бірге орнатылған түтін сорғыштары (экстракторлы капоттар) болады. Пештің бір немесе бірнеше "жағылғыштары" (жылу элементтері) шектеулі сандық белгілері бар (мысалы, 1-ден 10-ға дейін сандармен немесе Төмен, Орташа, Жоғары сияқты параметрлермен көрсетілген) айналмалы қосқыш арқылы басқарылуы мүмкін, олардың әрқайсысы кедергілердің әртүрлі комбинациясын қосып, тиісінше әртүрлі жылу қуатын береді; немесе ең төменгі және ең жоғары жылу деңгейлері арасында үздіксіз реттеуге мүмкіндік беретін "шексіз қосқышпен" жабдықталған болуы мүмкін. Кейбір пеш жағылғыштары мен басқару элементтері термостаттармен жабдықталған.

Ертедегі патенттер

1859 жылдың 20 қыркүйегінде Джордж Б. Симпсонға АҚШ патенті №25532 берілді, ол батареялармен қуатталатын платина спиралі арқылы қыздырылатын «электр жылытқыш» үшін берілген. Оның сөзімен айтқанда, бұл құрал «бөлмелерді жылытуға, су қайнатуға, тағам дайындауға» пайдалы. Канадалық өнертапқыш Томас Ахирн 1892 жылы «Электр пеш» үшін №39916 патентін тіркеді, ол сол жылы Оттавадағы қонақ үй үшін тамақ дайындауда қолданылған болуы мүмкін. Ахирн мен Уоррен И. Сопер Оттава қаласындағы Chaudiere Electric Light and Power Company компаниясының иелері болды. Электр пеші 1893 жылы Чикагодағы Әлемдік көрмеде көрсетілді, онда электрмен жабдықталған үлгілі ас үй таныстырылды. Газ пешінен айырмашылығы, электр пеші кеңінен қолдануға бірте-бірте енді, себебі бұл технология жаңа болды және қалалар мен елді мекендерді электрмен қамтамасыз ету қажеттігі болды. 1897 жылы Уильям Хадауэйге «Автоматты басқарылатын электр пеш» үшін АҚШ патенті №574537 берілді.

Калгурли пештері

1905 жылғы қарашада Батыс Австралиядағы Калгурли қаласының муниципалды электр инженері Дэвид Керл Смит газ пештерінің дизайнын негізге ала отырып (Ауст патенті № 4699/05), кейін көптеген электр пештерде қолданылатын конфигурацияға ие құрылғыға патент алды: үстіне ыстық табақ орналасқан пеш, олардың арасында гриль табағы бар. Керл Смит пеші термостатқа ие болған жоқ, жылу құрылғының тоғыз элементінің қаншасы қосылғанымен реттелді. 1906 жылы патент берілгеннен кейін, сол жылдың қазан айында Керл Смит дизайны бойынша өндіріс басталды. Өндірілген барлық пештер Калгурли муниципалитетінің электрмен жабдықтау бөліміне өткізілді, ол оларды тұрғындарға жалға берді. Шамамен 50 құрылғы өндірілді, бірақ шығындардың артуы Кеңес саясатында мәселе тудырып, жоба тоқтатылды. Бұл «электрмен тамақ пісіруді кез келген адамның қолжеткізіміне жеткізу» мақсатымен алғаш рет тұрмыстық электр пештері өндірілді. Бұл пештердің қалдықтары қазірге дейін табылған жоқ, олардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде мыс алу үшін пайдаланылды. Пешті насихаттау үшін Дэвид Керл Смиттің әйелі Х. Нора Керл Смит (туған жері Хелен Нора Мердок, Австралия қоғамдық өмірінде белгілі Мердок отбасының мүшесі) пайдалану жөніндегі нұсқаулар мен 161 рецепттен тұратын аспаздық кітап жазды. 1907 жылғы наурыз айында жарық көрген «Термоэлектрлік пісіруді оңайлату» кітабы электр пештеріне арналған әлемдегі алғашқы аспаздық кітап болып табылады.

1908 жылдан бастап

1908 жылы АҚШ-та үш компания электр пештерін сатуға кірісті. Бірақ, сату және халықтың қабылдауы өте баяу болды. Алғашқы электр пештері электр энергиясының құнының жоғары болуынан (ағаш, көмір немесе қалалық газбен салыстырғанда), электрмен жабдықтаушы компаниядан қол жетімді қуаттың шектеулі болуынан, температураны дұрыс реттеудің қиындығынан және қыздыру элементтерінің аз қызмет ету мерзімінен қанағаттандырмайтын еді. Кернеулік сымдарға арналған нихром қорытпасының ойлап табылуы қыздыру элементтерінің құнын және беріктігін арттырды. 1920 жылдарға дейін электр пеші жаңалық саналды. 1930 жылдары технологияның дамуы, электр қуатының бағасының төмендеуі және электр пештерінің жаңа стильде жасалуы олардың қолданылуын кеңейтті. Электр пештері, әсіресе үй асханаларында, газ пештерін біртіндеп ығыстыра бастады. Электр компаниялары электр энергиясына деген сұранысты арттыру үшін электр пештері мен басқа да тұрмыстық техниканы сатты. Ауылдық жерлерді электрмен жабдықтау кезеңінде электр пешінде тамақ дайындаудың көрсетілімдері танымал болды.

Нұсқалар

Ертедегі электр пештерде темір табақтарды қыздыратын резистивті жылыту орамдары болды, олардың үстіне ыдыстар қойылды. Кейіннен, композиттік жылыту элементтері енгізілді, олардың ішінде магнезит толтырылған қуыс металл түтікшелерде резистивті сымдар орналастырылды. Бұл түтікшелер спираль түрінде орналасып, ыдыстарды тікелей ұстап тұрады. 1970 жылдары шыны-керамикалық беттері пайда бола бастады. Шыны-керамиканың жылу өткізгіштігі өте төмен және жылулық кеңею коэффициенті дерлік нөлге жуық, бірақ инфрақызыл сәулелерді жақсы өткізеді. Жылыту элементтері ретінде электрлік қыздыру орамдары немесе галогендік шамдар қолданылады. Осы физикалық қасиеттеріне байланысты, үшінші технология – индукциялық пеш, оның беті тегіс шыны-керамикадан жасалған. Индукциялық пеште тек ферромагниттік ыдыстар ғана жұмыс істейді, олар электромагниттік индукция арқылы қыздырылады.

Электр энергиясын тұтыну

Бір жылыту элементінің мөлшеріне қарай электр қуатын тұтынуы 1–3 кВт құрайды.