Кіріспе

Еуропа мен Азияға тән ағаш түрі

Түрік қарақұмығы немесе түрік фильберті – Балқан аймағынан Түркияның солтүстігі арқылы Иранның солтүстігіне дейін оңтүстік-шығыс Еуропа мен оңтүстік-батыс Азияда өсетін жапырақты ағаш.

Сипаттама

Бұл - ірі еменнің бір түрі, биіктігіне дейін жетеді, діңінің диаметрі - дейін; жас ағаштардың шүйдесі жіңішке және конус тәрізді, ал жасы ұлғайған сайын кеңейеді. Қабығы ақшыл сұр түсті, қалың және қабықша тәрізді құрылымды. Жапырақтары жапырақты, дөңгелек пішіндес, ұзындығы 6–15 см, ені 5–13 см, екі жағы да жұмсақ түкті және жиектері тік тісті немесе жартылай жапырақты. Басты бұтақтары тік діңге қарағанда диаметрі кішкентай, шамамен 90 градус бұрышпен өседі. Бұл ағашты қалалық жағдайларға төзімді етеді және ландшафт архитекторлары бағалайтын симметриялық шүйдесін сақтауға көмектеседі. Гүлдері көктемнің басында жапырақтардан бұрын гүлдейді, олар бір жынысты, аталық және аналық гүлшоғырлары бар; аталық гүлдер ашық сары түсті, 5–10 см ұзындықта, ал аналық гүлдер өте кішкентай, бүршіктерде жасырынып, тек 1–3 мм ұзындықтағы қызыл түсті мойыншасы ғана көрінеді. Аналық ағаштардағы гүлдер көрінбейді, ал аталық ағаштарда гүлдер көрінеді. Жемісі - "түрік жаңғағы" деп аталатын жаңғақ, ұзындығы шамамен 1–2 см, диаметрі 3 см болатын қалың, жұмсақ тікенді және қылқанды қабықшамен (қапшақпен) қоршалған. Оларды жабайы және қалалық ағаштардан жинауға болады, бірақ олардың кішкентай мөлшері (қара жаңғақтан кіші) және өте қатты, 3 мм қалыңдық қабығының болуы оларды коммерциялық тұрғыдан аз немесе мүлдем пайдасыз етеді. Дегенмен, Corylus colurna коммерциялық жаңғақ егуде маңызды, себебі ол қосымша өрмейді, сондықтан жаңғақ беретін жаңғақ сорттарын көшіру үшін тамаша тамыр жүйесі болып табылады. Жаңғақ тек аналық ағаштарда ғана табылады. Жаңғақ өнімі екі-үш жылда бір рет өндіріледі.

Тамыр

Corylus colurna талшықты тамыр жүйесіне ие. Corylus colurna тамырлары вегетативтік емес, яғни олардан қосалқы өршіктер пайда болмайды. Бұл Corylus colurna-ны бір түпті ағаштардың тамыр жүйесіне қаламсалау үшін ыңғайлы етеді. Осының арқасында Corylus colurna нашар және тасты топырақта өсуге қабілетті.

Өсіру

Corylus colurna орташа өсу қарқынына ие. Ол кейде құрғақшылыққа және сілтілі топыраққа төзімді болады. Дегенмен, ылғалды, жақсы дренаждалған топырақ пен толық күн сәулесін жақсы көреді. Коррилус колорнасы қалыптасқаннан кейін ыстыққа, суыққа және құрғақшылыққа төзімді. Corylus colurna-да ешқандай қауіпті жәндіктер немесе проблемалар жоқ. Corylus colurna-ны көшіру қиын, көшіргеннен кейін жазда қосымша суару қажет. Ағаш толық қалыптасып, өздігінен өсіп-дамуы үшін көшіргеннен кейін шамамен екі жыл уақыт керек. Corylus colurna Royal Horticultural Society’s Garden Merit сыйлығымен марапатталды.

Көбейту

Corylus colurna-ның ең көп таралған көбейту тәсілі – тұқым арқылы. Оны күзде жиналғаннан кейін дереу суық жайға себу керек. Тұқым қыстың соңында немесе көктемде өне бастайды. Егер сақталған тұқым болса, оны 48 сағатқа жылы суға малып, содан кейін 2 апта жылы ұстап, одан соң 3-4 ай суыққа қою қажет. Бұл тұқымды 20°C температурада сақтағанда 1-6 ай ішінде өніп шығуға мүмкіндік береді. Тұқым жеткілікті үлкен болғанда, оларды жеке тегеуіштерге отырғызып, суық жайда немесе сыртқы ортада алғашқы қыста өсіріңіз. Көктемнің соңында немесе жаздың басында тұқымдарды тұрақты орнына отырғызуға болады.

Анықтама белгілері

Corylus colurna-ны анықтау үшін бірнеше айқын ерекшеліктер бар. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, қарапайым, кең жұмыртқа пішіндес немесе кері жұмыртқа пішіндес, екі қабырғалы тісті, жоғары жағы тегіс, ал төменгі жағында түктелген тамырлармен. Corylus colurna-ның бүршіктері 1/3 дюйм ұзындықта, жасыл қоңыр түсті және жұмсақ түкпен жабылған. Жас ағаштардың сабақтары сұр түсті болады.