Кіріспе

Француз армиясының генералы Франция королі Анри Эжен Наварр (31 шілде 1898 – 26 қыркүйек 1983) – француз армиясының генералы. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыста шайқасты және Бірінші Индокитай соғысы кезінде Француз Қиыр Шығыс экспедициялық корпусының жетінші және соңғы қолбасшысы болды. Наварр Дьенбьенфу шайқасындағы француз әскерінің жеңілісіне жалпы басшылық етті.

Өмірбаян

Навар 1916 жылы Сент-Сирдің арнайы әскери мектебіне түсіп, 1917 жылдың мамырында 2-ші гусарлар полкінің жеңіл атқыштар бөлімімен майданға жіберілді. 1917 жылдың 15 тамызында ол взвод командирі болды. 1918 жылдың 21 сәуірінде лейтенант қызметіне жоғарылатылды. 1918 жылдың 28 қыркүйегі мен 4 қазаны аралығында үлгілі қызметі үшін қола жұлдызды «Круа-де-Гер» орденімен марапатталды. 1919 жылдың наурыз айында Сирияға, ал 1922 жылы Германияға оккупациялық күштермен бірге жіберілді. 1927 жылы ол «École supérieure de guerre» – Соғыс колледжіне жіберілді. 1930-1934 жылдары Атлас пен Марокконың оңтүстігін бағындыруға қатысты. 1934 жылдан 1936 жылға дейін 11-ші жеңіл атқыштар полкінде капитан болды. 1938 жылдан 1940 жылға дейін Бас штабтың барлау қызметінің неміс бөлімінде қызмет етті. Ол онда «Десперадо» кодолық атымен Гитлерді өлтіру жоспарын ұсынды. Жоба жоғары тұрған полковнигі Луи Риветтен аз қолдау тапты және премьер-министр Эдуард Даладие оны қабылдамады. 1940 жылдың 22 маусымындағы қарулы келісімнен кейін Наварр генерал Максим Вейгандтың Алжирдегі барлау және қарсы тыңдау бюросының басшысы болып тағайындалды. 1942 жылы немісге қарсы әрекеттері үшін шақырылғаннан кейін, ол жасырын өмірге өтіп, қарсылық қозғалысына қосылып, ОРА басшысы болды. Францияны азат ету шайқасында 1-ші армияның броньды полкіне басшылық етті. 1945 жылы генерал-бригадир болып тағайындалды және Германияға жіберілді, онда ол әр түрлі лауазымдарда болды, соның ішінде 5-ші броньды дивизия командирі және маршал Альфонс Жуиннің штаб бастығы. Ол 1953 жылдың мамырына дейін Германияда қалды, тек 1948-1949 жылдары Алжирде дивизия командирі ретінде қысқа мерзімге тағайындалды. Наварр 1952 жылы генерал-лейтенант деңгейіндегі генерал-де-кор-д'армэ болып тағайындалды. 1953 жылдың 27 мамырында Наварр Рауль Саланды Индокитайдағы француз күштерінің қолбасшысы етіп алмастырды, сол кезде Вьетминьмен соғыс нашар жүріп жатқан кезде. Француз үкіметі жағдайды тұрақтандыруды қалады, содан кейін бейбіт келіссөздерді қолайлы шарттармен бастауға болады; әскери жеңіс енді мақсат емес еді. Наваррдың міндеті – оның бағынындағы әскерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. Оның орнына 1953 жылдың 20 қарашасында «Кастор» операциясын жүргізді. Бес француз батальоны 20 км ұзындығы, 6 км ені бар Мун Тхан аңғарындағы Дьен Бьен Фуға парашютпен түсті, төңіректеп төбелермен қоршалған. Наварр Вьетминді шайқасқа тартуды және оларды жеңіске жетуді көздеді. Франция билігі операция басталғаннан кейін алты сағат өткен соң ғана осы туралы білді. Дереу жағдай нашарлады. Француз позициясы төңіректегі төбелерден күтпеген артиллериялық оққа түсті. Әскерлер аңғардың түбінен тыс жерде ешқандай тапсырмаларды орындай алмады, бұл әрекеттерді қарауылдар мен жергілікті қарсы шабуылдармен шектеді. Әуе арқылы жабдықтау немесе әуе көмегін көрсету қиынға соқты. 1953 жылдың 3 желтоқсанындағы барлау мәліметтері бойынша Дьен Бьен Фуға қарсы төрт жау дивизиясы жақындап келе жатқаны анықталды, содан кейін Наварр шайқасқа дайындық беру және Дьен Бьен Фуды кез келген бағамен ұстап тұру туралы бұйрық берді. 1954 жылдың қаңтарында ол әскерді кері қайтару жоспарларын қарастыра бастады. Көп ұзамай ол кез келген қашу әрекеті өзін-өзі өлтіруге тепе-тең екенін түсінді. Қашуға елеулі әрекет жасалмады. Жағдайды одан әрі қиындата отырып, Наварр 1953 жылдың 12 желтоқсанында екінші шабуыл операциясын бастады, Дьен Бьен Фудан 400 мильден астам қашықтықта орналасқан Оңтүстік-Орталық Вьетнамдағы «Атлант» операциясына екі есе көп әскерді жұмсады. Наварр «Атлант» операциясын өзінің негізгі күш-жігері ретінде қарастырды; ол Дьен Бьен Фу шешуші операция болады деп сенбеді. Ол тіпті Дьен Бьен Фуды жоғалту стратегиялық тұрғыдан қабылданатынын болжады. Наварр жеңілістің армияның моральға тигізетін апатты әсерін және соғысқа саяси қолдаудың жоғалуын ескермеді. 1954 жылдың 13 наурызында Дьен Бьен Фуға шабуыл басталды. Француз гарнизонының саны шамамен 13 000 болды; Вьетминь 50 000-нан астам адамды жинады. Алғашқы сәттіліктерінен кейін «Атлант» операциясы Вьетминьнің француз конвойына шабуыл жасауына ұласты. Француздар «Атлант» операциясын нақты жетістіктерсіз аяқтады, ал Дьен Бьен Фу 54 күндік қоршаудан кейін 1954 жылдың 7 мамырында жоғалды. Келесі күні таңертең Женевада бейбітшілік келіссөздері басталды. Француз үкіметі күткен кез келген келіссөз артықшылығы Наваррдың қате есептеулері салдарынан жоғалып кетті. Бірінші Индокитай соғысы аяқталды. Жоғалту үшін жауапты деп саналған Наваррдың орнын 1954 жылдың 3 маусымында генерал Поль Эли басқарды. Ол әскерде қызметін жалғастырып, 1956 жылы зейнетке шықты. Сол жылы ол «Agonie de l'Indochine» атты еңбегін жариялады, онда Индокитайдағы жеңілістің кінәсін француз саяси жүйесінің, зиялылардың, саясаткерлердің, журналистердің және коммунистердің табиғатына жатқызды. Кітап француз Төртінші Республикасын ауыстыру үшін әскер төңкерілісінің қажеттілігі туралы ескерту жасады. Ол 1983 жылы Парижде қайтыс болды.