Кіріспе

Геометрия теоремасы

Математикада Паппустың алтыбұрышты теоремасы (Александриялық Паппусқа жатқызылады) бір қатар коллинеарлық нүктелер және тағы бір қатар коллинеарлық нүктелер берілген жағдайда, сызық жұптарының қиылысу нүктелері және және және коллинеар болады, яғни Паппус сызығында жатады. Бұл үш нүкте алтыбұрыштың "қарсы" қабырғаларының қиылысу нүктелері болып табылады. Бұл теорема кез келген өріс үстіндегі проективтік жазықтықта орындалады, бірақ кез келген коммутативті емес бөліну сақинасы үстіндегі проективтік жазықтықтар үшін жарамсыз. "Теорема" дұрыс болатын проективтік жазықтықтар паппиан жазықтықтары деп аталады. Егер тек сипатталған, бірақ қабырғалары және параллель, ал қабырғалары және параллель болатын (сонда Паппус сызығы шексіздіктегі сызық болады) алтыбұрышты қамтитын паппиан жазықтығын қарастырсақ, онда екінші суретте көрсетілген Паппус теоремасының аффиндік түрін аламыз. Егер Паппус сызығы және сызықтары ортақ нүктеге ие болса, онда Паппус теоремасының кіші нұсқасы деп аталады. Бұл инциденттік теореманың дуалы былай тұжырымдайды: егер бір қатардағы түзулер және тағы бір қатардағы түзулер берілген болса, онда қиылысу жұптарынан алынған нүктелер жұптарымен анықталатын түзулер және және және бір нүктеде қиылысады. (Бір нүктеде қиылысады дегеніміз, түзулер бір нүктеден өтеді дегенді білдіреді.) Паппус теоремасы Паскаль теоремасының коника үшін ерекше жағдайы болып табылады, яғни коника екі түзуге дейін дегенерацияланғандағы шекті жағдай. Паскаль теоремасы өз кезегінде Кейли-Бахарах теоремасының ерекше жағдайы болып табылады. Паппус конфигурациясы – Паппус теоремасында кездесетін 9 түзу және 9 нүктеден тұратын конфигурация, онда әр түзу 3 нүктеден өтеді және әр нүкте 3 түзуде жатады. Жалпы жағдайда, Паппус сызығы және нүктесінің қиылысу нүктесінен өтпейді. Бұл конфигурация өзіне-өзі дуалды. Атап айтқанда, түзулер дуалды теореманың түзулерінің қасиеттеріне ие болғандықтан және нүктелерінің коллинеарлығы нүктелерінің бірдейлігіне тең болғандықтан, дуалды теореманың өзімен бірдей. Паппус конфигурациясының Леви графигі Паппус графигі болып табылады, ол 18 төбесі және 27 қабырғасы бар екі бөліктік қашықтық реттелген граф.

Дәлел: аффиналық нысан

Егер мәлімдеменің аффиндік түрін дәлелдеу мүмкін болса, онда Паппус теоремасының проективтік түрі дәлелденеді, өйткені паппиан жазықтығының проективтік жазықтыққа кеңейтілуі бірегей. Аффиндік жазықтықтағы параллельдік қатынасынан екі жағдайды қарастыру қажет: және. Жай дәлелдеудің кілті – "қолайлы" координаттар жүйесін енгізу мүмкіндігі:

1-жағдай: Түзулер нүктесінде қиылысады. Бұл жағдайда координаттар осылай етіп енгізіледі, (схеманы қараңыз). Осыдан түзудің параллельдігінен және түзудің параллельдігінен шығады. Сондықтан түзудің еңісі тең болады және түзуге параллель болады.

2-жағдай: (кішкентай теорема). Бұл жағдайда координаттар осылай таңдалады, . және түзулерінің параллельдігінен және сәйкесінше, және кем дегенде параллельдік алынады.