Кіріспе
SS Ohio – «The Texas Company» (кейін Texaco) үшін салынған мұнай танкері. Кеме 1940 жылғы 20 сәуірде Пенсильвания штатының Честер қаласындағы Sun Shipbuilding & Drydock Co. компаниясында суға түсірілді. Ұлыбритания оны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мальта аралдық бекінісін қайта жабдықтау үшін пайдаланды. Танкер 1942 жылғы тамыздағы «Педстал» операциясында маңызды рөл атқарды, бұл Мальта конвойларының ең қатал және қырғынға толы операциясы болды. «Огайо» Мальтаға сәтті жеткенімен, ауыр зақымдануға ұшырағандықтан, жүгін түсіру үшін іс жүзінде батырылды және ешқашан қайта теңізге шыққан жоқ. Танкер Мальтада еске алынады, онда осы күнге дейін оны қиын жағдайдағы аралдың құтқарушысы деп есептейді.
SS Ohio was an oil tanker built for The Texas Company (later Texaco). The ship was launched on 20 April 1940 at the Sun Shipbuilding & Drydock Co. in Chester, Pennsylvania. The United Kingdom requisitioned it to re supply the island fortress of Malta during the Second World War. The tanker played a key role in Operation Pedestal, which was one of the fiercest and most heavily contested of the Malta convoys, in August 1942. Although Ohio reached Malta successfully, it was so badly damaged that it had to be effectively scuttled in order to offload its cargo, and never sailed again. The tanker is fondly remembered in Malta, where to this day it is considered the saviour of the beleaguered island.
Жобалау және салу
Sun Shipbuilding & Drydock Co. компаниясы Ohio кемесін 190-шы корпус ретінде салып, 1940 жылдың 20 сәуірінде суға түсірді және сол маусымда аяқтады. Ол кеме саудагерлерге кең жүк тасымалдау мүмкіндігін, теңізшілерге жылдамдық, тепе-теңдік және тұрақтылықты ұсынып, шеберлікпен жасалған. Су сызығынан жоғары оның дизайны ежегі американдық клипер кемесі дизайнының ықпалымен шхунаның мұртының сыртқы қисығын қайталады. Ол өз класындағы сегіз кемеден бастаушысы болды, олардың барлығы The Texas Company компаниясына тиесілі еді. Германияның қайта қарулану қаупі, Жапон империясының әскери кеңеюге ұмтылысы және соғыс жақындауы Ohio кемесінің дизайнына әсер етті. Әскери және мұнай басшылары арасындағы ресми емес әңгімелер нәтижесінде кемелік және , Westinghouse бу турбиналық қозғалтқыштары минутына 90 айналымда 9000 ат күшіне дейін қуат өндірді, бұл Ohio кемесіне жоғары жылдамдық сыйлады. Ohio өз заманының ең жылдам танкері деп есептелді. Оның құрылыс әдісі даулы болды. Бірнеше жыл бойы Атлантиканың екі жағында да дәнекерлеу мен қаптау мәселесі қызу пікірталас тудырды. Ohio дәнекерленді, оның сенімділігін толығымен дәлелдейтін болады деген үміт болды.
The Westinghouse steam turbine engines developed 9,000 driveshaft horsepower at 90 revolutions per minute, which gave her a speed of Ohio was considered the fastest tanker of her era. Her method of construction was controversial. For some years, the issue of welding versus riveting had raged on both sides of the Atlantic. Ohio was welded, with hopes it would prove once and for all its reliability.
Мальта, "Педстал" жоспарлау және Огайо
1942 жылы Ұлыбритания Жерорта теңізінде Германияның Африка корпусына және Солтүстік Африкадағы итальяндық әскерлерге қарсы соғыс жүргізді. Бұл операциялар театрында Мальта аралы маңызды рөл атқарды, ол Остің жабдықтау жолдарының ортасында орналасқан еді. Егер жеткілікті оқ-дәрі, ұшақтар мен отынмен қамтамасыз етілсе, Солтүстік Африкадағы неміс және итальян әскерлеріне ауыр тапшылық тудыруға қабілетті болды. Оқ-дәрі мен ұшақтар қолжетімді болды – Остің шабуылдарының қысқа үзілісі кезінде, мысалы, аралдың қорғанысын 38 Spitfire Mk V ұшағымен күшейтті, бірақ олар азық-түлік пен отынмен бірге күрт жетіспеді. Аралға қайтадан жабдықтаудың бірнеше әрекеті сәтсіз аяқталды; "Гарпун" (Гибралтардан) және "Вигорус" (Мысырдың Александрия қаласынан) конвойларының көптеген сауда кемелері батып, эскорт кемелері әуе және теңіз шабуылдарынан зақымданды. 18 маусымда "Гарпун" мен "Вигорус" конвойларының сәтсіздігінен кейін Жерорта теңізі флотының бас қолбасшысы Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилльге тағы бір конвой ұйымдастыруға тырысу туралы күмәнін білдірді. Үш күннен кейін "Огайо" кемесі, Норвегияның Осло қаласынан келген бұрынғы желкенді кеме капитаны Сверре Петерсеннің басқаруымен Клайдтың аузына кірді. 1942 жылдың мамыр айының басында капитан Петерсенге радиохабар келіп, кемені Техас штатындағы Галвестонға бағыттап, содан кейін танкерді Ұлыбританияға жол тартты. Кету алдында "Огайо" кемесі қорғану үшін кормасында бір және мұрын бөлігінде бір зениттік қарумен жарақтандырылды. Содан кейін ол Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Синклер терминалына көшіп, бензин (газолин) толы жүк салды және 25 мамырда теңізге шықты. "Огайо" Клайдтағы Боулингте жүгін түсіріп, содан кейін суға шығып, бұйрық күтті. "Огайо" кемесі Ұлыбритания тіркеуіне ауысқан кезде оның тоннажы қайта қарастырылды. Ұлыбритания экипажы жинала бастағанда, ірі конвой жоспарлануда екені анық болды. Кеме басқаруы 39 жастағы, бұрын басқа командаларды басқарған капитан Дадли У. Мейсонға берілді. Джеймс Уайлд бас инженер болып тағайындалды. "Огайо" британдық тіркеуге берілгеннен кейін 48 сағат өткен соң экипажы толыққанды құрылды. Кеме экипажында 77 адам болды, оның ішінде 24 Корольдік теңіз күштері мен Корольдік артиллерия теңіз полкінің DEMS артиллериялықтері. Содан кейін кеме Глазгодағы Король Георг V догына бір Бофорс 40 мм және алты Оерликон 20 мм зениттік қаруларын орнату үшін көшірілді.
As the UK crew started to assemble, it became clear that a large convoy was being planned. Command of the ship passed to Captain Dudley W Mason, who at 39 had already held other commands. James Wyld was to be Chief Engineer. 48 hours after Ohio had been transferred to British registry, her crew was completed. The ship's company numbered 77, including 24 Royal Navy and Royal Artillery Marine Regiment DEMS gunners. The ship was then moved to King George V Dock, Glasgow for the fitting of one Bofors 40 mm and six Oerlikon 20 mm anti aircraft guns.
Кету
Маусымның ортасындағы конвойлардың сәтсіздігінен кейін, Мальта "Harpoon" және "Vigorous" кемелерінен құтқарылған аз ғана көлемдегі жабдықтамаларға, сондай-ақ су асты кемелері мен жылдам мина тастаушы кемелер арқылы тасымалданған шағын партияларға басқа конвой ұйымдастырылғанша шыдай ала ма деген ой туды. Жерорта теңізіндегі айдың жарқыраған сәулесінде сауда кемелерін сүйемелдеу – қауіпті әрекет еді. Бұл жағдай алдағы уақыттағы операцияларды шілде немесе тамыз айларындағы айсыз кезеңмен, сол айлардың 10-ы мен 16-сы арасында шектеді. Шілде айы өтті, себебі "Огайо" уақытында дайындықтан өткізілмеді. Тиісті жоспарлаудан кейін операцияны тамыз айында бастау туралы шешім қабылданды. "Огайо" Клайд өзеніндегі Дунгласс портына жетіп, 11 500 тонна керосин мен дизель отынымен жүктелді. Ол Мальтаның өмір сүруі үшін өте маңызды болған бұл жабдықтамаларды тасымалдаған жалғыз кеме болды. Теңізге шығар алдында, жарылған бомбалардың соққысынан қорғану үшін кемеге қосымша нығайтулар жасалды. Алдыңғы конвойда "Кентукки" танкері батып, бу құбырын жөндеуге бірнеше сағат жұмыс керек болды, себебі осы жарылыстардың күшінен құбыр зақымданған еді. Министрлік мұндай оқиғаның қайталанбауын қалап, "Огайо" қозғалтқыштарын соққыны азайту үшін резеңке подшипниктерге орнатты, ал барлық бу құбырларын болат серіппелермен және ағаш тіреулермен бекітті. Сауда кемелері Клайд фиордында жиналғанда, әскери кемелер Скапа-Флоуға жетіп үлгерді. Адмирал Сифрет 27 шілдеде соғыс кемесіне қосылып, 2 тамызда конвой жиналысын өткізді. Сол күні барлық демалыстар тоқтатылды. Кешкі сағат сегізде, қараңғы түспей тұрып екі сағат қалғанда, конвой жолға шықты. WS 21S конвойының 14 кемесі, "Кения" крейсері және "Бичестер" мен "Брамхам" эсминдерімен бірге құрылды; олар ашық теңізге жеткен кезде қараңғы болды. Келесі күні WS21S-ке F күші (екі линкор және алты эсминец) қосылды, содан кейін тағы бес эсминец. Гибралтарға жолда конвойге тағы да әскери кемелер қосылды. 8 тамызға қарай конвой 67 кемеден тұрды.
Оқпанның шабуылы мен зақымдануы
Конвой 9 тамызда Гибралтардан қалың тұман ішінде шықты. Бір күннен кейін, 1940 жылы U 73 қайығынан төрт торпеда ұшырылып, ұшақ тасымалдаушы кемеге тиді. Кеме төрт минут ішінде батып, 260 теңізшінің қаза болуына және төрт ұшақтан басқа барлық ұшақтың жоғалуына себеп болды. Сол күні неміс бомбалаушылары конвойға шабуыл жасады. Ауада зор от тірегі көтерілді. «Огайо» өртеніп, бақылаудан шыққандай болды. Капитан Мейсон қозғалтқыштарды тоқтатуға бұйрық берді, ал барлық палубадағы теңізшілер палубалық су жүйесімен өртке қарсы күресті. Жануар майы жарылған бактардан көтеріліп, жалынның ұсақ шашырауы палубаны 30 метрге дейін шашыратып жіберді. Өрт сөндіріліп, танкер жөнделгеннен кейін құтқарылды. Жарылыс кеменің гирокомпасын бұзды, магниттік компастың бағытын шатыстырды, ал рульдік механизм істен шығып, экипаж апаттық рульдік құрылғымен басқаруға мәжбүр болды. Торпеда кеменің ортаңғы сорғы бөлмесінің сол жағында тесік жасады. Сондай-ақ, ол оң жағынан да тесік жасап, бөлімені су басты. Кеменің қабырғалары жарылып, жанармай жапсарлас бактардан ағып, корпустағы тесіктер арқылы көтерілді. Палуба жарылып, кеменің ішін көруге болады. Палубадан палубаға дейін бүгілгенімен, кеме тұрды. Конвойға тағы 60 «Юнкерс Ju 87 Stuka» шомылу бомбалаушысы шабуыл жасады, «Огайоға» баса назар аударды. Кеме торпедаларды жою үшін баяу бұрылғанда, екі бомба тізімі түсті, біреуі танкердің екі жағына. Кеме судан тік көтерілді. Су шашырап, бомба сынықтары палубаға тиді, кеме қатты құлады. «Огайода» дифференциалдық беріліс болды, ол пропеллерді автоматты түрде баяулатты; басқа кемелерде осындай әсер қозғалтқыштарды бөлмеден шығарып жіберген болар еді. Ұдайы бомбалаудың нәтижесінде, танкер батысында тағы бір жарылыс болды, ол солтүстікке қарай бұрылды. Жарылыс күшінен негізгі қосқыштар өшірілгендіктен, машина бөлмесінің жарықтары сөнді. Электрик оларды дереу қайта қосты. Қазандықтардағы от сөндіріліп, бу қысымы тым төмендеуден бұрын отын сорғыларын іске қосу үшін уақытпен күресті. Инженерлер пештерді қайта жағу үшін оттықтарды жақты. Күрделі қайта іске қосу процедурасы ойдағыдай жүріп, 20 минут ішінде «Огайо» қайтадан 16 түйінмен жүре бастады. Содан кейін кемеге тағы бір бомбалар тиді, барлық пластиналарды сілкіндіріп, қозғалтқыштар тағы да баяулап, тоқтады. Апат кеменің электрлі жанармай сорғыларын бұзды. Экипаж электр сымдарын қайта қосуға және қосалқы бу жүйесі арқылы қозғалтқыштарды қайта іске қосуға тырысқанда, қозғалтқыш бөлмесі қозғалтқыштар дұрыс іске қосылғанша қара түтінге толы болды. Кемеден қара және ақ түтін шығып, су құбырларында май және конденсаторда вакуумның жоғалуы салдарынан «Огайо» баяу жылдамдығын жоғалта бастады, сағат 10:50-де тоқтады. Экипаж кемені тастап, «Огайоға» көмекке келген эсминецке отырды. «Ледбери» итальяндық моторлы торпедалық қайықтармен зақымдалған крейсерді іздеуге бұйрық алғаннан кейін, зақымдалған танкерді тастап кетті.
Жүкті сүйрейтін
Пенн қаласының командирі, командир Дж.Х. Суэйн капитан Мейсонға 10 дюймдік ауыр манила арқанымен сүйреуді ұсынды. Сүйреу арқаны орнына келген соң Пенн алға жылжыды, қозғалтқыштарын шексіз қуатпен жұмылдырды. Огайо солтүстікке қарай қисайды. Екі кеме де шығыстан соққан желдің әсерінен артқа қарай итерілді. Енді екі кеме де оңай нысана болды, және тағы бір қауіпті шабуыл басталғанда, эсминец сүйреу арқандарын үзу үшін толық жылдамдықпен жүрді. Неміс бомбалаушысы танкерге қарай сүңгіп, Огайоның зениттік артиллериясы оны атып түсірмес бұрын бомбасын тастады. Бомба танкерге алғашқы торпеда соққан жерге тиді, түн батқанда оның қаңқасын сындырды. Огайо түнімен тастап кетілді. Ертесі күні Пеннге мина іздеуші кеме қосылды. Екі кеме танкерді сүйреп, солтүстікке қарай бұрылуға бейімділікті жеңіп, белгілі бір нүктеге жетті. Тағы бір шабуыл кемелерді жарып, сүйреу арқандарын үзіп, Огайоның рулін істен шығарды. Тағы бір бомба оның алдыңғы палубасының алғы жағына тиіп, инженерлерді машина бөлімінен шығаруға мәжбүр етті. Мейсон тағы да кемеден кетуге бұйрық берді, өйткені екі әуе шабуылы танкерге жақын орналасты. Сырттан қарағанда, кеменің орта бөлігіндегі жарық кеңейгені және кеме, әрине, арқасын сындырғаны анық болды. Танкердің маңындағы екі кемеге HMS Bramham және Манчестерді іздеуден оралған Ledbury қосылды. Содан кейін Rye Огайоны қайтадан сүйреуге кірісті, ал жаңа келген Ledbury артқы сүйреуші ретінде жұмыс істеді. Ledbury-дің аз күшімен лайықты жылдамдық сақталды, бірақ рульді басқару мүмкін болмады. Тұрақтандыру факторы қажет болды, сондықтан командир Суэйн Пеннді Огайоның оң жағына жақындатты. Rye, Bramham-қа қосылып, қайтадан жылжуға кірісті, ал Ledbury рульдік функцияны атқарды. Кемелер тобы жылдамдық алғанда, жаудың тағы бір әуе шабуылы басталды. Сағат 10:45-те су үстінен төмен түскен алғашқы батушы бомбалаушылар келді. Тек бір мұнай бомбасы Огайоның мұртының жанына түсіп, оны жанған сұйықтықпен шашырады. Содан кейін үш эшелон неміс ұшақтары келді. Бұл жолы Мальтадан әуе көмегі қолжеткілі болды. Мальтадан келген 229 және 249 эскадрильяларының 16 Spitfire ұшағы жауды байқады. Бірінші жау тобы шайқалып, ыдырады. Екінші топ та ыдырады, бірақ Ju 88-дің бір бөлімі босап, танкерге қарай бет алды. Олардан кейін тез арада Spitfire ұшақтары пайда болды. Неміс ұшақтарының үшеуі атып түсірілді немесе Spitfire ұшақтарынан қашу үшін маневр жасады, бірақ бір бомбалаушы бағытын ұстады және 1000 фунттық бомба танкердің соңынан түсті. Огайо алға лақтырылып, Rye-дың сүйреуін үзіп, танкердің артқы бөлігін бүліктіріп, үлкен тесік жасады.
At 1045 hrs the first wave of dive bombers came low over the water. Only one oil bomb landed close to Ohios bow, showering her with burning liquid. Then came three more echelons of German planes. This time, close air support from Malta was available. 16 Spitfires, of 229 and 249 Squadrons from Malta, had sighted the enemy. The first enemy formation wavered and broke. The second formation also broke, but one section of Ju 88s succeeded in breaking free, making for the tanker. These were swiftly followed by Spitfires. Three of the German planes were shot down or manoeuvred to evade the Spitfires, but one bomber held its course and a 1,000 pound bomb landed in the tanker's wake. Ohio was flung forward, parting Ryes tow, buckling the stern plates of the tanker and forming a great hole.
Келу
Огайо Мальтадан батысқа қарай 45 шақырымдай жерде суға батып бара жатты. "Спитфайрлер" қорғауында жаудың шабуылдау қаупі азайды. Буксирлік арқан үзілгеннен кейін, Ледбери Огайоға ауыр сыммен бекітілген еді, оны қатты қозғалған танкер тартып, Пеннмен қатар, кері бағытқа бұрылған болатын. Мүмкіндіктерді жылдам талдағаннан кейін, танкерді екі жағынан эсминецтермен буксирлеу туралы шешім қабылданды. Брамхамға дереу портқа баруға бұйырылды, ал Пенн оң жаққа жалғастырылды. Жылдамдық артты, бірақ Огайоның палубасы кеменің орта тұсына дейін суға толып кетті. Енді Мальтаның жағалау батареяларының қорғауында кемелер тобы аралды айналып, Гранд-Харборға жақындады. Жағалау батареялары жүзіп келе жатқан U қайығының басқару мұнарасына оқ атты және E қайықтарының тобын кері шегіндірді. Топ әкрен-ақ Зонқор нүктесіне жақын орналасқан портың кіреберісіне жақындады. Бұл жерде британдық мина өрісіне дейін топ тарады. 0600 сағатта Санта-Мария (Марияның көтерілуі) мерекесінде Огайо әлі де мина өрісінің шетінде қалып қойғанда, Мальта буксирлерінің келуімен жағдай жеңілдеді. Эсминецтер әлі де танкердің екі жағынан байланысты болғандықтан, буксирлер алға және артқа қарай жылдамдап, танкер көп ұзамай Гранд-Харбор кіреберісіне қарай бағытталды. Сол жерде оларды зор құрмет күтіп тұрды. Порттың қираған қабырғаларында, Барракка, Форт Сент-Анджело және Сенглеада мальттық ерлер мен әйелдердің көпшілігі қолдарымен сәлемдесіп, шу көтеріп, ал молдың соңындағы мыс оркестрі "Британияны билейік" әнін құлшыныспен орындады. Капитан Мейсон, алайда, Огайодың қираған көпірінде салют алып тұрғанда, кемені портқа жеткізгені үшін мақтан тұтуға бір сәт те уақыт таба алмады, өйткені сықырлаған пластиналар Огайо әлі де Гранд-Харбордың түбіне шөгуі мүмкін екенін көрсетті. Енді құбырлар кемеге тартылды, авариялық сорғылар керосинды шығара бастады. Сонымен қатар, RFA Boxol флотының көмекші кемесі 10 000 тонна мазутты өз резервуарларына қадам-құдам құюды бастады. Мұнай ағып кеткен сайын Огайо суға тереңіректеу түсті. Мұнайдың соңғы тамшылары да кетіп, кеменің түбі бірден тегістелді. Оның капитаны, Дадли Уильям Мейсон, кейіннен Джордж Кресімен марапатталды.
Салдары
Огайо Мальтаға жеткеннен кейін, алған зақымдарынан екіге бөлінді. Танкерді жөндеуге қажетті кеме жасау мүмкіндіктері жеткіліксіз болғандықтан, екі бөлігі қойма ретінде, кейін Югославия әскерлері үшін казарма құруға пайдаланылды. 1946 жылдың 19 қыркүйегінде Огайоның алдыңғы бөлігі жағалаудан 10 миль (16 км) қашықтыққа сүйретіліп, эсминецтен атылған оқтармен батырылды. 3 қазанда артқы бөлігі, құтқару кемесі RFA Salventure орнатқан жарылғыш заттарды қолданып, терең суға жіберілді.
Эпилог
Техако флотына салынған соңғы кеме – Star Ohio, ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы танымал танкердің құрметіне аталған. Оны Chevron компаниясының тапсырысымен Northern Marine Management басқарады. Огайоға арналған тақташа, кеме рулі, ту және бірнеше басқа да заттар Мальтаның Валеттадағы Ұлттық соғыс мұражайында сақтаулы. Огайоның Гранд-Харборға келуі 1953 жылғы, Бриан Десмонд Херст түсірген, Алек Гиннес пен Джек Хокинс ойнаған Malta Story атты британдық соғыс фильмінің шешіміне айналды.
Кемелердің класындағы тағдыры
SS Ohio, 190-шы кемежайы, 1942 жылы Мальта маңында торпедаланып, бомбаға ұшырады, 1946 жылы суға батырылды. SS Oklahoma, 198-ші кемежайы, 1942 жылы торпедаланды, қайта суға көтерілді, 1945 жылы Солтүстік Атлантикада жоғалды. SS Kentucky, 223-ші кемежайы, 1942 жылы Ұлыбританияға берілді, 1942 жылы Мальта маңында бомбаға ұшырылып, суға батырылды. SS Colorado, 224-ші кемежайы, соғыстан аман қалды, 1970 жылы құрастырылып жойылды. SS Montana, 225-ші кемежайы, соғыстан аман қалды, 1965 жылы құрастырылып жойылды. SS Georgia, 324-ші кемежайы, соғыстан аман қалды, 1965 жылы құрастырылып жойылды. SS Delaware, 325-ші кемежайы, соғыстан аман қалды, 1970 жылы құрастырылып жойылды. SS Indiana, 326-шы кемежайы, соғыстан аман қалды, 1964 жылы құрастырылып жойылды.