Кіріспе

Америкалық ядролық қуатпен жүретін сауда кемесі (1959–72) осы атпен басқа кемелер

+NS Savannah

NS Savannah – ядролық қуатпен жүретін алғашқы сауда кемесі. Ол 1950 жылдардың соңында 46,9 миллион долларға (оның ішінде 28,3 миллион долларлық ядролық реактор және отын ядросы) салынды және 1959 жылдың 21 шілдесінде суға түсірілді. Оған АҚШ үкіметтік мекемелері қаржыландырды. Savannah – ядролық энергияны қолдану мүмкіндігін көрсету мақсатындағы жоба болды. Кеме, Атлант мұхитын кесіп өтетін алғашқы бу кемесінің құрметіне аталды. Ол 1962 және 1972 жылдар аралығында, еңбек еткен жалғыз төрт ядролық қуатпен жүретін жүк кемесінің бірі болды.

Шығу тегі

1955 жылы президент Дуайт Д. Эйзенхауэр «Тыныштық үшін атом» бастамасын көрсету мақсатында ядролық қуатпен жүретін сауда кемесін салуды ұсынды. Келесі жылы АҚШ Конгресі «Саваннаны» Атом энергиясы жөніндегі комиссия, Теңіз әкімшілігі (MARAD) және Сауда министрлігінің бірлескен жобасы ретінде мақұлдады. Оның дизайнын Нью-Йорк қаласындағы Джордж Г. Шарп компаниясы жасады. Кеменің қазығы Нью-Джерси штатының Камден қаласындағы New York Shipbuilding Corporation компаниясымен салынды. Оның ядролық реакторы Babcock & Wilcox компаниясымен өндірілді. 1959 жылдың 21 шілдесінде кеме суға түсірілген кезде АҚШ-тың бірінші ханымы Мэми Эйзенхауэр оған шомылдыру рәсімін жасады. Бастапқы ұсыныстарда «Наутилус» электр станциясының нұсқасы қолданылғанмен, коммерциялық стандарттарға сәйкес келетін қозғалтқыш жүйесін жобалау туралы шешім қабылданды, бұл жүйе әскери бағдарламалармен байланыссыз болды. Турбиналар ядролық қуат көзінен алынатын қаныққан буды пайдалану үшін арнайы бейімделді. Кемеде жоғары қысымды турбинаға қосылған электрмоторы да болды, ол төтенше жағдайларда пайдаланылуы тиіс еді. Мотор кеменің бу турбогенераторларымен немесе пилот кабинасының арт жағында орналасқан 750 кВт-тық авариялық дизель генераторларымен қоздырылды. Бұл генераторлар реакторды салқындатуға қажетті суды беруге қабілетті болды. Мотордың қуаты мен кері айналу қабілеті арттырылды, бұл реакторда апат болған жағдайда кемені құрлықтан алысқа жылжытуға мүмкіндік берді. «Ядролық сервистік кеме» «Atomic Servant» Саваннадан шығатын қалдықтарды қабылдау үшін салынды. Қозғалтқышы жоқ кемеде ауыстыруға арналған отын және басқару таяқшалары сақталатын, қорғасынмен қапталған отын жинағыш шұңқыры болды. «Atomic Servant» Саваннаға кез келген елде сервистік қызмет көрсетуге дайын болды. 2011 жылы қалдық радиация деңгейі өте төмен екені хабарланды. Реактор мен кеме 2031 жылға дейін бақылауда болады.

Қызмет тарихы

1959 жылғы 21 шілдеде суға түсірілгеннен кейін реакторды орнату және бастапқы сынақтарды аяқтауға тағы 2,5 жыл уақыт кетті. Кеме уақытша мұнаймен жұмыс істейтін қуатпен Вирджиния штатының Йорктаун қаласына көшірілді, онда реактор іске қосылып, сынақтан өтті. Реактордың толық қуаты 1962 жылғы сәуірде қол жеткізілді. «Саванна» 1962 жылғы 1 мамырда Теңіз әкімшілігіне тапсырылып, операторлары – «States Marine Lines» компаниясына берілді. 1962 жылғы 20 тамызда басталған алғашқы сапарында «Саванна» демонстрациялар өткізіп, бірінші кезекте өз үй порты – Саваннаға бағыт алды. Осы сапар барысында бұзылған құрал реакторды тоқтатып, баспасөзде бұл ірі апат ретінде қате түрде жарияланды. Содан кейін ол Панама каналы арқылы Гавайиге және АҚШ-тың батыс жағалауындағы порттарға барды, Сиэтлдегі «21 ғасыр» көрмесінде үш апта бойы танымал экспонатқа айналды. 1963 жылдың басында ол жөндеуге және жүйелерді тексеруге Техас штатының Галвестон қаласына келді. Онда ядролық білікті инженерлердің еңбекақысы төңірегіндегі дау реакторды тоқтатуға және ядролық инженерлік бригаданың ереуіліне әкелді. «States Marine Lines» компаниясымен жасалған келісім-шарт бұзылды және жаңа оператор – «American Export Isbrandtsen Lines» таңдалды, соның салдарынан жаңа экипаж дайындалды. Бұл кәсіби одаққа мүше емес экипажға ауысуды білдірді, бұл болашақ ядролық кемелердің құрамындағы мәселелердің біріне айналды. 2020 жылдың ақпан айының ортасында кеме Балтиморға оралды. 2023 жылғы 4 желтоқсанда Көлік департаментінің Теңіз әкімшілігі (MARAD) Федералды тіркелімде ядролық кеме «Саванна» (NSS) ядролық қуат стансасын тоқтатып отырғанын хабарлады, бұл кеменің Ядролық реттеу комиссиясының (NRC) лицензиясын тоқтатуға және кеменің таратылуына мүмкіндік береді, соның ішінде ықтимал тасымалдау немесе сақтау. MARAD 2023 жылғы 16 және 17 желтоқсанда Шығыс стандартты уақыты бойынша сағат 10:00-ден 16:00-ға дейін нысанға сапар жоспарлап отыр. Сапарға қатысушыларға NSS туралы толығырақ білуге және кемені сақтау мақсатында сатып алу мүмкіндігін қарастыру үшін, жақында жасалған келісімде (ПА) көзделгендей, кемені пайдаланудан шығару және тарату туралы шешім қабылдауға көмектеседі.

Тарихи атау

Саванна 1982 жылғы 14 қарашада Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. 1991 жылғы 17 шілдеде ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Саванна «Атомдар бейбітшілік үшін» бағдарламасының ең айқын және сақталған мысалдарының бірі ретінде ерекше көзге түседі және оның ұлттық маңызы зор болғандықтан, қалыпты елу жылдық мерзімге дейін Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесі берілді.