Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мұздықтардың әсерінен пайда болған жер бедері
Landform created by the action of glaciers
Мұздық жер бедері – мұздықтардың әрекетінен пайда болған жер бедері. Бүгінгі күнгі мұздық жер бедерінің көп бөлігі Квартерлік мұз басу кезеңдерінде үлкен мұздықтардың қозғалысы нәтижесінде қалыптасқан. Фенноскандия және Оңтүстік Анд сияқты кейбір аймақтарда мұздық жер бедері кеңінен таралған, ал Сахара сияқты басқа аймақтарда сирек және өте көне қазба мұздық жер бедері кездеседі.
Glacial landforms are landforms created by the action of glaciers. Most of today's glacial landforms were created by the movement of large ice sheets during the Quaternary glaciations. Some areas, like Fennoscandia and the southern Andes, have extensive occurrences of glacial landforms; other areas, such as the Sahara, display rare and very old fossil glacial landforms.
Жер бетінің жинақталу формалары
Кейін, мұздықтар шегініп, майдаланған тау жыныстары мен құмды (мұздық қалдықтарын) қалдырғанда, олар ерекше жинақталған жер бедерлерін жасады. Жинақталған жер бедері көбінесе мұздық шөгіндісінен тұрады, ол сұрыпталмаған шөгінділерден (кейбіреулері ірі, ал кейбіреулері ұсақ) құралған. Бұл шөгінділер мұздықтармен эрозияланып, тасымалданды және бастапқы тау жыныстарынан шалқап алысқа жеткізілді. Мысалдарға мұздық мореналары, эскерлер және каме жатады. Драмлиндер мен қабырғалы мореналар да мұздықтардың шегінуінен қалған жер бедері. Көптеген жинақталған жер бедері еріген су арқылы жиналған немесе қайта қалыптасқан шөгінділерден пайда болады және олар флювиогляциалдық жер бедері деп аталады. Флювиогляциалдық шөгінділер мұздық шөгіндісінен өзгеше, себебі олар мұздықтың өзі емес, су арқылы жиналған, сондықтан шөгінділер мұздық шөгіндісіне қарағанда көбінесе өлшемдері бойынша сұрыпталған. Жаңа Англияның тас қабырғаларында мұздық тастар көптеп кездеседі, олар мұздықпен өздерінің түпкі тау жынысынан шақырымдармен сүйретілген. Эскер: Мұз астындағы өзеннің төсегінен қалыптасқан, мұздықтар шегінгенде қалған кішкентай, жіп тәрізді үйінділер. Мұздықтардың биік, жазық беттерді қалыптастыруы туралы идея – «мұздық арасы» әсері – түрлі ғалымдар тарапынан жоққа шығарылды. Норвегия мысалында, биік палеогендік бет мұздық арасы әсерінен қалыптасқан деп ұсынылған. Алайда, бұл ұсынысты палеогендік беттің әртүрлі деңгейдегі қадамдардан тұратындығымен келісу қиын. Батыс Гренландияның биік жазықтары да мұздық арасының әсерімен байланысты емес. Ботния шығанағы мен Гудзон шығанағы, бұрынғы мұздықтардың ортасындағы екі үлкен ойыс, көбінесе әлсіз мұздық эрозиясынан гөрі тектоникалық процестердің нәтижесі болып табылады.
Later, when the glaciers retreated leaving behind their freight of crushed rock and sand (glacial drift), they created characteristic depositional landforms. Depositional landforms are often made of glacial till, which is composed of unsorted sediments (some quite large, others small) that were eroded, carried, and deposited by the glacier some distance away from their original rock source. Examples include glacial moraines, eskers, and kames. Drumlins and ribbed moraines are also landforms left behind by retreating glaciers. Many depositional landforms result from sediment deposited or reshaped by meltwater and are referred to as fluvioglacial landforms. Fluvioglacial deposits differ from glacial till in that they were deposited by means of water, rather than the glacial itself, and the sediments are thus also more size sorted than glacial till is. The stone walls of New England contain many glacial erratics, rocks that were dragged by a glacier many miles from their bedrock origin. Esker: Built up bed of a subglacial stream, forming small, string like mounds left behind as a glacier retreats. The idea of elevated flat surfaces being shaped by glaciation—the glacial buzzsaw effect—has been rejected by various scholars. In the case of Norway the elevated paleic surface has been proposed to have been shaped by the glacial buzzsaw effect. However, this proposal is difficult to reconcile with the fact that the paleic surface consist of a series of steps at different levels. The elevated plains of West Greenland are also unrelated to any glacial buzzsaw effect. The Gulf of Bothnia and Hudson Bay, two large depressions at the centre of former ice sheets, are known to be more the result of tectonics than of any weak glacial erosion.