Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі католик шіркеуі

Сент-Патрик ескі соборы базиликасы, кейде Сент-Патрик ескі соборы немесе жай ғана Ескі Сент-Патрик деп қысқартылатын бұл ғимарат – католик шіркеуі, базилика және Нью-Йорк архиепископтығының бұрынғы соборы. Ол Нью-Йорк қаласының Нолита ауданында орналасқан. 1809 және 1815 жылдар аралығында салынған және Джозеф Франсуа Мангинмен готикалық жаңғыру стилінде жобаланған бұл собор 1879 жылы Манхэттеннің орталығындағы қазіргі Сент-Патрик соборы ашылғанға дейін архиепископтықтың резиденциясы болды. Қазіргі уақытта литургиялар ағылшын, испан және қытай тілдерінде өткізіледі. Шіркеу Принс және Хьюстон көшелерінің арасындағы Мулберри көшесінің 260-264 нөмірінде орналасқан, ал негізгі кіреберіс Мотт көшесінде. Ескі Сент-Патрик шіркеуі Ең Қымбат Қан шіркеуімен біріктірілді, және екі шіркеу де діни қызметкерлер мен әкімшілік қызметкерлерін ортақ пайдаланады. 19-шы ғасырдың басында бұл шіркеудің иезуит ректоры Энтони Кольман қаладағы католиктердің саны артып келе жатқанын, сондықтан 1808 жылы қала епископтыққа айналғандықтан, екінші ғибадатхана мен собор қажет екенін түсінді. Жаңа шіркеу үшін таңдалған жер Санкт-Петер шіркеуінің зираты ретінде пайдаланылып келді, және Сент-Патрик соборының іргетасы 1809 жылдың 8 маусымында қаланды, ал құрылыс жұмыстары сол кезде жалғастырылып жатты. Құрылыс алты жылға жуық уақыт алды, ал киелі орын 1815 жылдың 14 мамырында бағышталды. Сол жылы Ирландиядан келген доминикандық монах Джон Коннолли қаланың тұңғыш ресми епископы болып тағайындалды. Салынысы аяқталғаннан кейін бұл шіркеу қаладағы ең үлкен ғимарат болды. Оның сыртқы өлшемдері 120x80 фут, ал ішкі күмбездің биіктігі 85 фут (37м x 24м x 26м). 1830 жылға дейін бұл собор Нью-Йорктің жыл сайынғы Сент-Патрик күні шеруінің аяқталу орны болды. Содан кейін шеру оңтүстікке қарай Мотт көшесі бойымен, Трансфигурация шіркеуіне дейін жалғасты, оның пасторы Феликс Варела Кубадан келген испандық саяси босқын болды. Нью-Йоркте ол Гиберниялық әмбебап қайырымдылық қоғамының капелланы қызметін атқарды. Ақырында шеру қала сыртына, жаңа Сент-Патрик соборының алдынан өту үшін көшірілді (1879). 1836 жылы алғашқы собор ирландтық католиктер мен католиктерге қарсы "Know Nothing" қозғалысының өкілдері арасындағы шиеленіс салдарынан бірнеше тәртіпсіздіктер мен физикалық қақтығыстарға ұшырады. Жағдай одан бетерді, өйткені миы зардап шеккен Мария Монк есімді жас әйел өзінің "нағыз" тарихын – протестант қызының католик дініне ауысқанын, содан кейін монахинялар оны діни қызметкерлермен жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлегенін, ал нәтижесінде туған балалар шомылдырылып, содан кейін қорқынышты түрде өлтірілгенін жазды. Кітаптың қарапайым анти-католик журналының редакторы оны жоққа шығарғанына қарамастан, оқиғаға деген нативистік ашу-ыза соборға шабуыл жасау туралы шешімге әкелді. 1859 жылдың 13 қазанында соборда 55 жастағы Дон Эстебан Санта Круз де Овьедоның, өте бай кубалық жер иеленушісі мен құл иеленушісінің, 18 жастағы қоғамның әйгілі адамы Франсис Амелия Бартлетт, Вашингтон Аллон Бартлетттің қызының сәнді тойы өтті, оның отбасы 14-ші көшеде тұрды. Некеге дайындықтың сәнділігі, күйеу жігіттің сәнді зергерлік бұйымдар тартуы туралы хабарланғаннан кейін баспасөз бұл үйлену тойын "Алмас тойы" деп жариялады. Сонымен қатар, бұл оқиға мамыр-желтоқсан одақтарының мәселесі бойынша қоғамдық пікірталасқа және мазаққа ұласты. 1866 жылдың 7 қазанында собордың іші жақын маңдағы дүкеннен тараған өрттен өртенді. Жаңа Сент-Патрик соборының құрылысы жүріп жатқан болса да, ескі собор архитектор Генри Энгельберттің басшылығымен қайта жаңартылды. 1867 жылдың 1 сәуірінде қайта салынған соборда алғашқы месса өткізілді. Жаңа Ескі собор 1868 жылы қайта ашылды. 1879 жылы қазіргі Сент-Патрик соборы ашылғаннан бері Сент-Патрик ескі соборы приходтық шіркеу болып табылады, ал пастор Мулбери көшесінің 263 нөміріндегі Ескі Епископ үйінде тұрады. Бүгінгі көп ұлтты приход бұрынғы Киелі Крест прихотының аумағын қамтиды, оның шіркеуі бір уақыт бойы жақын маңдағы Сан-Лоренцо Руис шіркеуі болды және Нью-Йорк архиепископтығының филиппиндік католик Апостолдық қауымын қамтыды.

Собор кешені

Қасиетті Патриктің ескі собор мектебі, собордың қарама-қарсы жағындағы Принс көшесі, 32-де орналасқан, собордан бұрын салынған. Ол 1825–1826 жылдары Қайырымдылық қарындастары басқарған Рим-католик жетімдер үйі ретінде салынды. 1851 жылы бұл үй тек қыздарға арналды, ал 1886 жылы Санкт-Патрик монастырі мен қыздар мектебіне айналды, кейіннен қайтадан аралас білім беретін мектеп болды. Федеральді стильдегі ғимарат 1966 жылы Нью-Йорк қаласының ескерткіші деп жарияланды. Мектеп 2010 жылы оқушылар саны азайғандықтан жабылды, ал ғимарат тұрғын үйлер мен кеңселерге айналдырылды. 1859 жылы "Жемшеке готикасы" стиліндегі ғимарат кейіннен Киелі Михаил шіркеуіне айналды. Киелі Михаил – Нью-Йорктегі соңғы орыс католик шіркеуі және АҚШ-тағы қалған төрт мұндай киелі орынның бірі. Қазір бұл қызметтер Сиенаның Киелі Екатерина шіркеуінде, Манхэттеннің Upper East Side-дағы 411 East 68th Street мекенжайында өткізіледі. Базиликаның астында 35 отбасылық склептер мен 5 дін қызметкерлерінің склептері бар катакомбалар орналасқан, олар жаңа жерлеулер үшін қайта ашылды. Базилика катакомбаларда экскурсиялар ұйымдастырады. Ерекше жерленгендердің арасында Нью-Йорктің бірінші епископы Джон Коннолли, генерал Томас Эккерт, Делмонико мейрамханасының бірнеше мүшесі, графня Энни Лири, танымал шарап саудагері Доминик Линч және конгрессмен Джон Келли бар. Сонымен қатар, қазір әулиелікке ұсынылған екі нью-йорктік – Пьер Туссен мен Исаак Хекер, көшірілгенге дейін осы жерде жерленген; Туссен – жаңа Сент-Патрик соборына, ал Хекер – Сент-Пол Апостол шіркеуіне. Нью-Йорктегі алғашқы Мейірімділік қарындастары монастырының анасы Мэри Агнес О'Коннор да осы жерде жерленген. Ескі Сент-Патрик соборының галереясында 1868 жылы Генри Эрбен жасаған үлкен құбырлы орган орналасқан, ол бастапқыда электр энергиясынсыз жұмыс істеді. 1879 жылы жаңа собор ашылғаннан кейін Эрбен органы қала орталығында минималды өзгерістермен қалды. 2004 жылы Орган тарихи қоғамы оны "жоғары тарихи құндылығы бар, сақтауға лайық" деп атады, бұл ұлттық ескерткіш статусына тең. Аталған аспап әлі күнге дейін жексенбілік қызметтерде қолданылады және толыққанды қалпына келтіру күтіліп жатыр.