Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сикандар хан Лоди (; 21 қараша 1517 жылы қайтыс болды), тумасы Низам хан, 1489 және 1517 жылдар аралығында Дели сұлтандығының сұлтаны болды. Ол 1489 жылы шілдеде әкесі Бахлул хан Лодидің қайтысынан кейін Лоди әулетінің билеушісі атанды. Дели сұлтандығының Лоди әулетінің екінші және ең табысты билеушісі болған ол, парсы тілінде ақындық өнердің де шебері еді және 9000 шумақтан тұратын диван жазды. Бұрын Дели сұлтандығының құрамында болған, бірақ жоғалған жерлерді қайтаруға тырысып, Лоди әулетінің билігіндегі аумақты кеңейте алды.
Sikandar Khan Lodi (; died 21 November 1517), born Nizam Khan , was Sultan of the Delhi Sultanate between 1489 and 1517. He became ruler of the Lodi dynasty after the death of his father Bahlul Khan Lodi in July 1489. The second and most successful ruler of the Lodi dynasty of the Delhi sultanate, he was also a poet of the Persian language and prepared a diwan of 9000 verses. He made an effort to recover the lost territories which once were a part of the Delhi Sultanate and was able to expand the territory controlled by the Lodi Dynasty.
Өмірбаян
Сикандар – Делі сұлтандығының Лоди билеуші әулетін құрған Сұлтан Бахлул Лодидің екінші ұлы. Сикандар – өкіметінің аумағында сауданы дамытқан қабілетті билеуші болды. Ол Лоди билігін Гвалиор және Бихар аймақтарына дейін кеңейтті. Алауддин Хусейн-шах және оның Бенгал мемлекетімен шарт жасады. 1503 жылы қазіргі Агра қаласын салуға бұйрық берді.
Sikandar was the second son of Sultan Bahlul Lodi, who had founded the Lodi ruling dynasty of the Delhi Sultanate. Sikandar was a capable ruler who encouraged trade across his territory. He expanded Lodi rule into the regions of Gwalior and Bihar. He made a treaty with Alauddin Hussain Shah and his kingdom of Bengal. In 1503, he commissioned the building of the present day city of Agra.
Ман Сингх Томармен қақтығыс
Жаңадан таққа отырған Раджа Ман Сингх Томар Делиден шабуылға дайын болмағандықтан, Бахлул Лодиге 800,000 танка (монета) алым төлеп, соғыс болмай қалуды шешті. 1489 жылы Сикандар Лоди Бахлул Лодидің орнын басып, Дели сұлтаны болды. 1500 жылы Манасимха Сикандар Лодиді құлатуға қатысты жоспарға қатысқан Делиден келген кейбір бүлікшілерге баспана берді. Сұлтан Раджа Ман Сингх Томарды жазалап, өз аумағын кеңейту үшін Гвалиорға қарсы жазалау экспедициясын бастады. 1501 жылы ол Гвалиордың тәуелділігі болған Дхолпурды басып алды, оның билеушісі Винаяка дева Гвалиорға қашып кетті. Сикандар Лоди кейін Гвалиорға қарай аттанды, бірақ Чамбал өзенінен өткеннен кейін, оның лагерінде індет таралып, оны жорығын тоқтатуға мәжбүр етті. Раджа Ман Сингх Томар бұл мүмкіндікті Лодимен татуласуға пайдаланып, ұлы Кунуар Викрамадитты Лоди лагеріне сұлтанға сыйлықтармен жіберді. Ол Делхидегі бүлікшілерді, Дхолпурды Винаяк девасына қайтару шартымен, қуып шығаруға уәде берді. Сикандар Лоди осы шарттарға келісіп, кетіп қалды. Тарихшы Кишори Саран Лал Винаяк Дева Дхолпурды мүлдем жоғалтпады деп болжайды: бұл әңгімені Делидің жылнамашылары сұлтанға жағымпаздану үшін ойлап тапты. 1504 жылы Сикандар Лоди Гвалиордың Томар патшасына қарсы соғысын қайтадан бастады. Алдымен ол Гвалиордың шығысында орналасқан Мандраял бекінісін басып алды. Ол Мандраялдың айналасын тонады, бірақ оның көптеген сарбаздары кейінгі індет кезінде өмірлерін жоғалтты, бұл оны Делиге қайтуға мәжбүр етті. Кейіннен Лоди өзінің базасын Гвалиорға жақын орналасқан жаңадан құрылған Агра қаласына көшірді. Ол Дхолпурды басып алды, содан кейін Гвалиорға қарсы жорық жасады, бұл жорықты джихад деп сипаттады. 1505 жылдың қыркүйегінен 1506 жылдың мамырына дейін Лоди Гвалиордың айналасындағы ауылдық аймақтарды талан-таражға салды, бірақ Гвалиор бекінісін Раджа Ман Сингх Томардың шабуылдап-қайта шегіну тактикасының кесірінен басып ала алмады. Лодидің егістіктерді жойғанынан туындаған азық-түлік тапшылығы Лодиді қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Аграға оралған кезде Раджа Ман Сингх Томар Джатвар маңында оның әскеріне тұзақ салып, жаулап алушыларға ауыр зардап келтірді. Гвалиор бекінісін басып ала алмаған Лоди Гвалиорды қоршаған кіші бекіністерді басып алуға шешім қабылдады. Сол кезде Дхолпур мен Мандраял оның қолында болатын. 1507 жылы ақпанда ол Нарвар Гвалиор жолындағы Удитнагар (Утгир немесе Авангарх) бекінісін басып алды. 1507 жылдың қыркүйегінде ол Нарварға қарсы аттанды, оның билеушісі (Томара руының мүшесі) Гвалиордың Томаралары мен Малва сұлтандығының арасында адалдығын өзгертті. Ол бекіністі бір жылдық қоршаудан кейін басып алды. 1508 жылдың желтоқсан айында Лоди Нарварды Радж Сингх Каччваханың басқаруына беріп, Гвалиордың оңтүстік-шығысында орналасқан Лахарға (Лахайер) қарай аттанды. Ол Лахарда бірнеше ай болды, сол уақытта ол төңкерістерден тазартты. Келесі бірнеше жылда Лоди басқа да қақтығыстарда белсенді болды. 1516 жылы Гвалиорды басып алу жоспарын жасады, бірақ ауру оған кедергі болды. Раджа Ман Сингх Томар 1516 жылы қайтыс болды, ал Сикандар Лодидің ауруы 1517 жылдың қарашасында қайтыс болды.
The newly crowned Raja Man Singh Tomar was not prepared for an invasion from Delhi, and decided to avoid a war by paying Bahlul Lodi a tribute of 800,000 tankas (coins). In 1489, Sikandar Lodi succeeded Bahlul Lodi as the Sultan of Delhi. In 1500, Manasimha provided asylum to some rebels from Delhi, who had been involved in a plot to overthrow Sikandar Lodi. The Sultan, wanting to punish Raja Man Singh Tomar, and to expand his territory, launched a punitive expedition against Gwalior. In 1501, he captured Dholpur, a dependency of Gwalior, whose ruler Vinayaka deva fled to Gwalior. Sikandar Lodi then marched towards Gwalior, but after crossing the Chambal River, an epidemic outbreak in his camp forced him to halt his march. Raja Man Singh Tomar used this opportunity to reconcile with Lodi, and sent his son Kunwar Vikramaditya to the Lodi camp with gifts for the Sultan. He promised to expel the rebels from Delhi, on the condition that Dholpur be restored to Vinayaka deva. Sikandar Lodi agreed to these terms, and left. Historian Kishori Saran Lal theorizes that Vinayaka Deva had not lost Dholpur at all: this narrative was created by the Delhi chroniclers to flatter the Sultan. In 1504, Sikandar Lodi resumed his war against the Tomar King's of Gwalior. First, he captured the Mandrayal fort, located to the east of Gwalior. He ransacked the area around Mandrayal, but many of his soldiers lost their lives in a subsequent epidemic outbreak, forcing him to return to Delhi. Sometime later, Lodi moved his base to the newly established city of Agra, which was located closer to Gwalior. He captured Dholpur, and then marched against Gwalior, characterizing the expedition as a jihad. From September 1505 to May 1506, Lodi managed to ransack the rural areas around Gwalior, but was unable to capture the Gwalior Fort because of Raja Man Singh Tomar's hit and run tactics. A scarcity of food resulting from Lodi's destruction of crops forced Lodi to give up the siege. During his return to Agra, Raja Man Singh Tomar ambushed his army near Jatwar, inflicting heavy casualties on the invaders. Having failed to capture the Gwalior fort, Lodi decided to capture the smaller forts surrounding Gwalior. Dholpur and Mandrayal were already in his control by this time. In February 1507, he captured the Uditnagar (Utgir or Avantgarh) fort lying on the Narwar Gwalior route. In September 1507, he marched against Narwar, whose ruler (a member of the Tomara clan) fluctuated his allegiance between the Tomaras of Gwalior and the Malwa Sultanate. He captured the fort after a year long siege. In December 1508, Lodi placed Narwar in charge of Raj Singh Kachchwaha, and marched to Lahar (Lahayer) located to the south east of Gwalior. He stayed at Lahar for a few months, during which he cleared its neighbourhood of rebels. Over the next few years, Lodi remained busy in other conflicts. In 1516, he made a plan to capture Gwalior, but an illness prevented him from doing so. Raja Man Singh Tomar died in 1516, and Sikandar Lodi's illness also led to his death in November 1517.
Қамқоршы және ақын
Сикандер өзінің билігі кезінде білім мен ғылымды қолдады. Оның ықпалы Делиде поэзия мен музыканың қайта жаңаруына бастады, осының нәтижесінде индус ақыны Дунгар мұсылман колледжінде сабақ берді. Ол тек жазушылардың жомарт меценаты ғана емес, сонымен қатар «Гүл Рухи» псевдонімімен парсы поэзиясын жазған талантты ғалым және ақын болды. Сикандердің музыкалық білім беруді қолдауының арқасында құрастырылған «Лахджат Сикандар Шахи ва лата'иф и ла мутанахи» – сирек кездесетін музыкалық шығарма. Бұл шығарма Сикандердің үнді музыкасына деген терең қызығушылығын көрсетті.
Sikander patronized learning and scholarship during his reign. His influence initiated a renaissance of poetry and music in Delhi, with the Hindu poet Dungar teaching at a Muslim college. He was not just a generous patron of writers, but also a talented scholar and poet who wrote Persian poetry under the pen name Gul Rukhi. The Lahdjat Sikandar Shahi wa lata'if i la mutanahi, a rare musical composition, was put together as a result of the Sikandar's patronage of musical training. This composition demonstrated Sikandar's deep interest in Indian music.
Дін
Сикандардың анасы индус болғандықтан, ол саяси мақсатта исламдық сенімдерін көрсетуге тырысты, қатаң сүнни дәстүрін ұстанды. Ол индуистік ғибадатханаларды қиратты және уламалардың қысымымен индуизмді исламмен тең шынайы деп мәлімдеген брахманның өлім жазасына кесілуіне рұқсат берді. Сонымен қатар, ол әйелдерге мұсылман әулиелерінің мазарларына (бейттерге) баруға тыйым салды және легендарлы мұсылман шейіті Салар Масудтың найзасының жыл сайынғы процессиясын тоқтатты. Сикандардың алдында кішігірім ауылдар мен қалалардағы сот жұмыстарын жергілікті басшылар атқарса, сұлтанның өзі ислам заңдарының (шариғат) ғалымдарымен кеңесетін. Сикандар бірнеше қалада шариғат соттарын құрды, бұл қазилерге шариғат заңын кең ауқымда қолдануға мүмкіндік берді. Бұл соттар мұсылман халқы көп аймақтарда ашылса да, мұсылман емес халқына да, соның ішінде мүліктік даулар сияқты діни емес мәселелерге де қолжетімді болды.
Because Sikandar's mother was a Hindu, he tried to prove his Islamic credentials by resorting to strong Sunni orthodoxy as a political expediency. He destroyed Hindu temples, and under the pressure from the ulama, allowed the execution of a Brahmin who declared Hinduism to be as veracious as Islam. He also banned women from visiting the mazars (mausoleums) of Muslim saints, and banned the annual procession of the spear of the legendary Muslim martyr Salar Masud. Before Sikandar's time, the judicial duties in smaller villages and towns were performed by local administrators, while the Sultan himself consulted the scholars of the Islamic law (sharia). Sikandar established sharia courts in several towns, enabling the qazis to administer the sharia law to a larger population. Although such courts were established in areas with significant Muslim population, they were also open to the non Muslim population, including for non religious matters such as property disputes.