Кіріспе

Нидерланд жазушысы және редакторы Ян Бурума (Ian Buruma) (28 желтоқсан 1951 жылы туған) – АҚШ-та тұратын және жұмыс істейтін нидерланд жазушысы және редакторы. 2017 жылы ол «The New York Review of Books» журналының бас редакторы болды, бірақ 2018 жылдың қыркүйегінде бұл қызметтен қағылды. Оның көптеген жазбалары Азия мәдениетіне, әсіресе Қытай мен 20 ғасырғы Жапонияға арналған. 2003 жылдан 2017 жылға дейін Бард колледжінде Адам құқықтары және журналистика профессоры қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Бурума Нидерландының Гаага қаласында туып өскен. Оның әкесі, Ситце Леонард "Лео" Бурума, голландиялық заңгер және меннонит пасторының ұлы, ал анасы, Гвендолин Маргарет "Венди" Шлезингер, неміс-еврей тегі бар британдық. 1971 жылы Лейден университетіне оқуға түсып, 1975 жылы қытай әдебиеті мен тарихы саласында кандидаттық дәрежесін алды. Содан кейін 1975-1977 жылдары Жапонияның Токио қаласындағы Нихон университетінің Өнер колледжінде (Ничидай Гейджитсу Гакко) жапон киносы бойынша аспирантураны бітірді.

Шолу

Бурума 1975 жылдан 1981 жылға дейін Жапонияда өмір сүрді, онда ол киносыншы, фотограф және деректі фильмдер режиссері болып жұмыс істеді. 1980-ші жылдары ол Гонконгтағы «Қиыр Шығыс экономикалық шолуы» журналының мәдени бөлімін редакциялады. Кейін ол Азияны аралап, тәуелсіз жазушы ретінде жұмыс істеді. Бурума «Қытайдағы адам құқықтары» кеңесінің мүшесі және «Еуропалық сыртқы қатынастар кеңесі»нің ғылыми қызметкері. Бурума 1985 жылдан бері «The New York Review of Books» журналына көптеген мақалалар жариялады және «The Guardian» газетімен де ынтымақтастық етеді. Ол 1991 жылы Берлиндегі «Wissenschaftskolleg» және 1999 жылы Вашингтондағы «Вудро Вильсон халықаралық ғалымдар орталығында» стипендия алды, сондай-ақ Ұлыбританияның Оксфорд қаласындағы Сент-Антони колледжінің Алистер Хорн стипендиаты болды. 2000 жылы ол Нидерландының Лейден қаласындағы Питерскерк шіркеуінде «Хуизинга лекциясын» («Көшпенді жазушылардың неоромантизмі» тақырыбында) оқыды. 2003 жылдан 2017 жылға дейін Бурума Нью-Йорктегі Бард колледжінде демократия, адам құқықтары және журналистика профессоры болды. 2017 жылы ол «The New York Review of Books» журналының редакторы болып, негізін қалаушы редактор Роберт Б. Сильверстің орнын басты. 2001 жылдан бері «Project Syndicate» жобасына тұрақты үн қосушы болып табылады.

Нью-Йорк кітаптар шолуының дау-дамайлары

2018 жылдың қыркүйегінде Бурума канадалық ток-шоу жүргізушісі Цзян Гомешидің эссесін жариялау туралы шешіміне байланысты туған даудан кейін NYRB лауазымын тастады. 2016 жылы Гомеши 20-дан астам әйел полицияға немесе БАҚ-қа шағымданғаннан кейін, бір рет мойын қысып өлтіру және төрт рет жыныстық зорлық-зомбылық жасау айыптары бойынша ақталды. Эссе жариялануы даулы болды, өйткені Гомеши өзіне тағылған айыптаулардың "нақты емес" екенін жазған. Slate журналына берген сұхбатында Бурума мақаланы жариялау шешімін қорғады және мақаланың шатастыратындығын жоққа шығарды, себебі онда Гомешиге қарсы іс аясында құрбандардың біріне кешірім сұрауы талап етілгені туралы мәлімет болмады. Ол сондай-ақ "Хештегтен ойлар" деген тақырыбының #MeToo қозғалысын кемсітпейтінін, оның "жағымсыз салдарлары" бар екенін айтты және: "Мен әрбір айыптаудың дұрыстығын немесе бұрыстығын бағалауға құқылы емеспін. [Гомешидің] мінез-құлқының нақты мәнісі – қаншалықты келісім болды – мен білмеймін, және бұл менің мақсатым да емес" деді. Мақаланы қорғағанына байланысты туған наразылыққа жауап ретінде The Review кейіннен "қалыпты редакциялық тәжірибеден" аттағандығын, себебі эссе "редакциялау процесінде тек бір ер адам редакторға көрсетілді" және Буруманың Slate-ке берген мәлімдемесінде Review қызметкерлері туралы "олардың пікірлерін дұрыс бейнелемегенін" мәлімдеді. Review журналына 100-ден астам авторлар, оның ішінде Джойс Кэрол Оутс және Ян Макьюэн, Буруманың келуі интеллектуалды мәдениетке және "идеяларды еркін зерттеуге" қауіп төндіреді деп қорқып, наразылық хатына қол қойды.

Марапаттар

2004 жылы Бурума Гронинген университетінен теология ғылымы бойынша құрметті доктор (Dr. h. c.) дәрежесін алды. 2008 жылы Бурума "Еуропадағы мәдениет, қоғам немесе әлеуметтік ғылымдарға ерекше үлес қосқан" тұлғаға табыс етілетін Эразм сыйлығымен марапатталды. 2010 жылы ол "Foreign Policy" журналының "100 үздік жаһандық ойшыл" тізіміне енді. Бурума өзінің кітаптары үшін бірнеше сыйлыққа ие болды, оның ішінде Лос-Анджелес Таймс кітап сыйлығы және "Круэлті театры" үшін эссе өнеріндегі PEN/Diamonstein Spielvogel сыйлығы бар. Бурума – ағылшын кинорежиссері Джон Шлезингердің туысы, оның кітап түріндегі бірнеше сұхбаттарын жариялаған. 2001 жылы ол Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа толыққанды қатысуын қолдады, себебі олар "сауда және саясаттағы либералдық көзқарастың Еуропадағы ең белсенді жақтастары" болды.