Кіріспе
Қытай императорының қасиетті императорлық атағы – Көк ұлы немесе Тяньцзи, Қытайдың билеушісінің қасиетті монархиялық және императорлық атағы. Ол Жоу әулеті кезінде пайда болды және "Көк мандаты" деп аталатын саяси және рухани доктринаға негізделген. Цинь әулетінен бастап, Көк ұлының әлемдік атағы "Хуанди" болды. "Көк ұлы" атағы кейіннен басқа Синосфералық монархтар өз билігін ақтау үшін қабылдады. Аспан империясы (немесе "Аспан әулеті") атауы да Синосферадағы Қытай императорының Көк ұлы мәртебесін білдіру үшін қолданылды. Көк ұлы – тианксияны ("көк астындағы барлық жерді" білдіреді) билеген жоғары жаһандық монарх. Оның мәртебесі ағылшын тілінде "бүкіл әлемнің билеушісі" деп аударылады. "Көк ұлы" атағы тек Қытай мен Жапонияда ғана тікелей мағынасында түсіндірілді, олардың монархтары жартылай құдайлар, құдайлар немесе "жанды құдайлар" деп есептелді, олар көктегі құдайлар мен қасиеттілер таңдаған.
Son of Heaven, or Tianzi , was the sacred monarchial and imperial title of the Chinese sovereign. It originated with the Zhou dynasty and was founded on the political and spiritual doctrine of the Mandate of Heaven. Since the Qin dynasty, the secular imperial title of the Son of Heaven was "Huangdi". The title, "Son of Heaven", was subsequently adopted by other Sinospheric monarchs to justify their rule. The name Celestial Empire (or "Heavenly Dynasty") was also used in reference to the status of the Chinese emperor as the Son of Heaven in the Sinosphere. The Son of Heaven was the supreme universal monarch, who ruled tianxia (means "all under heaven"). His status is rendered in English as "ruler of the whole world." The title, "Son of Heaven", was interpreted literally only in China and Japan, whose monarchs were referred to as demigods, deities, or "living gods", chosen by the gods and goddesses of heaven.
Тарих және қабылдау
"Көк ұлы" (; Орта қытай: then t͡sɨX; Ежелгі қытай (Б С): l̥ˤin *tsəʔ) атағы Чжоу патшасы Кангтың билік құрған кезіндегі қола жазуларында ең алғаш рет кездеседі. Горео билеушілері император және Көк ұлы атақтарын қолданды, Гореоны Кореяның үш патшалығының тағы бір атауы – "Самхан" тарихи аймағын қамтитын "Теңіздің шығысы" (海東; Хаэдун) тианксияның орталығы деп белгіледі. Бұл атақ Вьетнамда да қабылданды, вьетнам тілінде Thiên tử (Chữ Hán: 天子) деп аталады. Құдайдан берілген билік Вьетнам императорына билік жүргізу құқығын берді, бұл құқық оның тегіне емес, билік ету қабілетіне негізделген. Вьетнамның Көк ұлы басқарған конфуцийшіл бюрократияны қабылдауы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қытайлық синоцентрикалық жүйе үлгісіндегі Вьетнамның қарастыру жүйесін құруға әкелді.