Кіріспе

Канаданың Сот Кеңесі (КСК) – Канаданың сот жүйесінің ұлттық кеңесі болып табылады және елдің федералдық судьяларын қадағалайды. Кеңес 41 мүшеден тұрады, олар бас судьялар мен аға судьялардан құралған. Оған қазіргі уақытта судья Ричард Вагнер төрағалық етеді, ол Канаданың Бас судьясы.

Тарих

Кеңес 1971 жылы Канада Парламентімен құрылды, судьялардың кәсіби дамуы мен сот әрекеттерінің үйлестірілуі қажеттігі туралы жылдар бойы жүргізілген талқылардың нәтижесінде, бұл ретте соттың мемлекеттің тәуелсіз тармағы ретінде құрметтенуі қамтамасыз етілді. Бұрынғыда шағымдарды қарауды Әділет министрлігі үйлестіріп келген, ал кейде жергілікті бас судьялар да қатысқан.

Ландревилл ісі

Кеңестің құрылуына ықпал еткен басты фактор – Лео Ландревилл ісі болды. Оған қатысты қылмыстық іс қозғалды. Бұл айыптамалар қабылданбады, бірақ кейбір адамдар оның қызметінде бұрыс әрекеттер жасағанын мәлімдеді. Бұл мәселе көпшілік пікірін қозғады, ал заңгерлердің арасында судьяның қызметін жалғастыруы сынға алынды. Заңгерлер қоғамының комитеті, федералдық тағайындалған судьяға қатысты құзыреті болмаса да, Ландревиллді іс жүргізу туралы хабарламастан теріс баяндама жасады. Судьяның қызметін ресми тексеруге арналған нақты регламент болмағандықтан, үкімет бұрынғы Жоғарғы Сот судьясы Иван Рэнд басқарған Корольдік комиссия құрды. Рэндтің баяндамасында кейбір кемшіліктер анықталды және судья Ландревиллке сын айтылды. Алайда, кейбір тараптар Рэндтің бейтарап еместігін айтты, ал Ландревиллдің Комиссия алдындағы өкілі, белгілі конституциялық заңгер Ж.Ж. Робинет процеске қатысты қатты сын танытты. Рэндтің баяндамасы жарияланғаннан кейін Парламенттің бірлескен комитеті судьяны қызметтен босатуды ұсынды, ол да отставкаға кетті. Көптеген адамдар осы процестің кемшіліктеріне назар салды: судьяның қызметін тексеру үшін заңда белгіленген процедураның болмауы заңгерлер қоғамдарына, үкіметке немесе Парламентке, тіпті басқа да органдарға сот билігін қатыстырмастан, бақылау жасауға тым көп мүмкіндік берді. Профессор Уильям Каплан "Бұрыс шешім" атты кітабында: «Ландревилл ісі кеңес құру туралы шешім қабылдауда маңызды рөл атқарғаны сөзсіз» деп жазды. Ол Кеңесті құру туралы заң жобасының екінші оқылысында сөз сөйлеген Әділет министрінің парламенттік хатшысының сөзін келтіреді: «Соттың тәуелсіздігі Канаданың демократиялық процесінің ажырамас бөлігі болғандықтан, сот жүйесі белгілі бір дәрежеде өзін-өзі тәртіпке келтіретін органға айналуы маңызды». Мартин Фридландтың пікірінше, «Ландревилл ісінің тудырған қиындықтары мен белгісіздігі Парламентті осы жаңа процедураны қабылдауға итермелеген фактор болғанына күмән жоқ».

Алып тастаулар шектеулі

40 жылдық тарихында Сот кеңесі тек 11 рет қоғамдық сауалдау тапсырды және бар болғаны екі рет судьяны лауазымынан алуды ұсынды. Конфедерация құрылғаннан бері 145 жыл ішінде жоғары сот судьяларының тек бесеуі ғана лауазымынан алынуға ұсынылды. Сот кеңесі судьяның тәртіпсіздігі автоматты түрде қызметтен босатуға алып келмейтінін, ал тәртіпсіздіктің ауырлығын анықтау қажет екенін мәлімдеді. Ол Сот кеңесінің тым жасырындылығына алаңдаушылық білдірді. Вули Сот кеңесін санкцияға лайық тәртіпсіздіктерді нақты көрсетпегені үшін сынады.

Санкциялардың ауқымы

Кейбір сыншылар кейбір жағдайларда қолданыстағы жалғыз шара – қызметтен шеттетудің тиімсіз болуы мүмкін екенін көрсетті.