Кіріспе

On the Buses – 1969 жылдан 1973 жылға дейін ITV телеарнасында көрсетілген британдық телесериал. Оны Рональд Чесни мен Рональд Вулф жазған, көптеген эпизодтардың авторы олар болды. Сериал үш фильмге және сахналық қойылымға негіз болды. Жазушылардың BBC-де "The Rag Trade" және "Meet the Wife" жобаларында бұрынғы жетістіктеріне қарамастан, телекорпорация "On the Buses" жобасын қабылдаудан бас тартты, себебі автобус депосын комедиялық орта ретінде көре алмады. Содан кейін комедиялық дуэт Лондондық демалыс теледидарының (LWT) ойын-сауық бөлімінің басшысы Фрэнк Мьюрге жүгінді, ол идеяны ұнатып, сериалды қабылдады. Сыншылардың пікіріне қарамастан, шоу көрермендер арасында үлкен сұранысқа ие болды. Сериал Люкстон және округтік моторлы тасымал компаниясының 11-нөмірлі автобусының жүргізушілері – Стэн Батлер мен Джек Харпердің жұмысшы табының өміріне арналған. Оқиға көбінесе Батлерлердің үйінде және автобус депосында өтеді. Network On Air сериалды "күлкілі, ашық хат сияқты әзіл-қалжыңға толы және жұмысшы класының көзқарасын көрсететін" десіп сипаттайды, сондай-ақ бұл сериал "өз кезеңінің ең танымал британдық комедиялық сериалдарының бірі, тіпті барлық уақыттағы ең үздік сериалдардың қатарында" деп атады.

Негізгі кейіпкерлер

Рег Варни - Стэнли "Стэн" Батлер – Джек пен Блэкимен бірге Лукстон және Дистрикт Тракшн Компаниясында жұмыс істейтін автобус жүргізушісі. Ол анасы Мейбел, қарындасы Олив және қайын інісі Артурмен бірге тұрады. Стэн автобус депосындағы клиппилермен жиі әңгімелеседі, ал оның әрекеттері көбінесе жұмыстан қашу, қыздардың көңілін табу немесе отбасының салдарынан туындаған қиындықтарды шешу үшін жоспарлар құруды қамтиды. Ол көбінесе қатал болмаса да, билікті құрметтемейді және өзіне тартымсыз санаған әйелдерге дөрекілік танытады, бірақ Стэн шын мәнінде жақсы мінезді және оған жақын адамдарға көмектесуге тырысады. Ол отбасын жақсы көреді, бірақ жиі қарындасы Олив пен қайын інісі Артурды олардың есебінен әзілдерге ұшыратады және анасының дәстүрлі мораль мен ережелеріне жиі ренжітеді. Қыздарға деген ойыншылдық көзқарасы мен өмірге бейқам қарауы салдарынан ол көбінесе өзінің денсаулығы, сыртқы келбеті және табысы сияқты мәселелерін байқамайды немесе білмейді. Ол көбінесе қарсыласы инспектор Блейкті жеңеді, бірақ кейде инспектордың қаһарына ұшырайды. Сисили Кортнидж (1-серия) және Дорис Хейр (2–7-сериялар мен фильмдер) – Мейбел Батлер ("Ана"), Стэннің анасы. Ол ақша мәселесінде мұңайған әйел. Батлерлер отбасы үнемі ақша жоғалтады және жиі электр қуаты өшіріліп жатады. Мейбел Артур, Олив және Стэн арасындағы дау-жанжалдарға жиі араласады, бірақ оларға аналық тәртіпті сақтап қалады. Ол моральдық, неке мен отбасының қасиеттілігіне сенеді, сондай-ақ әйелдердің арам пиғылды мінез-құлқына сын айтады. Алайда, өзінің мықты моральдық қағидаларына қарамастан, ол кейде Стэннің де сол сияқты құштарлығына және жұмысындағы қылмыстық әрекеттеріне көз жұмып қояды. Анна Карен – Олив Рудж, Стэннің әпкесі. Олив күйеуі Артурдың сынына жиі ұшырайды, тіпті ол анасына үй шаруасында көмектеседі және Стэнге әр түрлі жұмыстарда көмектеседі. Олив екі рет автобус депосында клиппи болып жұмыс істеген, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Ол Артурмен "ерте жатуға" жиі тырысады, бірақ Артур оған наразы болады. Майкл Роббинс – Артур Рудж, Стэннің қайын інісі. Ол біршама жабық және мақтаншыл, Оливтің жақындыққа ұсыныстарын жиі қабылдамайды. Оның ауруханадағы операциясы Стэн мен Джек үшін мазақтаудың себебі болып табылады. Процедураның мәні ешқашан ашылмаса да, бұл вазектомия немесе жарықша болуы мүмкін. Артур мотоциклімен айналысып, оны жиі бұзып алады. Артурдың анасы (Жиллиан Линд ойнайды) және кіші қарындасы Линда (Хелен Фрейзер ойнайды) бар, олар екеуі де "Қазан айының әлеуметтік кеші" атты эпизодта пайда болды. Боб Грант – Джек Харпер, Стэннің алаяқ, жұмыс істемейтін кондукторы және жақын досы, сонымен қатар ол оның көршісі (дегенмен, ол серия бойында Стэннің беделін түсіру үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады, мысалы, ишараттар, айыптаулар және т.б., және бірнеше рет Стэннің қарындастарын ұрлайды). Олар екеуі жиі қиындыққа ұшырайды және инспектор Блейк оларды сөкпек болады. Олар радио басқару құралдарын бұзудан бастап, жол белгілерін дұрыс емес орындарға орналастырудан және әдемі клиппилермен кездесуге шығудан бастап, әрқашан қиындыққа ұшырайды. Джек сонымен қатар автобус депосының сенімді адамы болып табылады және Блейкінің жоспарларын бұзу үшін өзінің лауазымын жиі пайдаланады, әдетте "Мен сізге сенімді адам ретінде айтамын" деген сөздермен. Стивен Льюис – Сирил "Блэки" Блейк – автобус депосының инспекторы. Автобус депосында "тамаша идея" туған кезде, ол әдетте Блейкіге тиесілі болады. Бұл әдетте Стэн мен Джектың жиі басбұзарлықтарын басу немесе оларды жаман оқиғаларына түсіріп, жұмыстан шығару үшін жасалған күрделі жоспарлар. Алайда, Блейкінің жоспарлары көбінесе күлкілі салдарлармен кері әсер етеді және оны бас менеджермен немесе ауруханада қиын жағдайға түсіреді. Кейде Блейкі Стэн мен Джекке қарсы жеңіске жетеді, олардың алдау әрекеттерін жеңіп, жұмыстан қашуға тырысады, бірақ бұл көбінесе қысқа өмір сүреді және олар соңында басымдыққа ие болады.

Қайталанатын таңбалар

Майкл Ширд автобус депосының бас менеджері ретінде, жетінші және соңғы маусымда жиі көрінеді. Ол Блейки жасаған әрекеттерге байланысты онымен жиі дауласады. "Бақша уақыты" атты эпизодтағы бақша конкурсының төрешісі де осы болды. Ширд "Автобуста демалыс" фильмінде де бас менеджер рөлін сомдады. Мадлен Миллс және Сандра Миллер инспектордың қызы ретінде ойнады. Миллс оны екі рет, ал Миллер де екі рет бейнеледі. Оның алғашқы екі эпизодында ол Стэнмен қарым-қатынаста болды, екіншісінде олар никелесті, бірақ Стэннің үйінде өткен шай кешіннен кейін ажырасып кетті. Үшінші рет ол деподағы автобус жүргізушісі Биллге үйленді. Ол "Жаңа медбике" эпизодында да пайда болды. Сандра Браянт – Сандра, автобус депосындағы кондуктор. Оның кейіпкері жетінші және соңғы маусымда жиі көрінеді. Жетінші маусымның бірінші эпизодында ол Стэнмен киноға барады, бірақ Олив та қосылады. Терри Дагган мен Норман Митчелл – Нобби, автобус депосының механиктерінің бірі. (Дагган телесериалдың кейбір эпизодтарында жолаушы рөлінде де ойнады және "Автобуста" фильмінде Нобби рөлін қайта сомдады). Ол Стэн мен Джекке олардың әдеттегі жоспарлары мен қиындықтарында көбінесе көмектеседі. Шын өмірде Дагган Анна Каренге (Оливке) үйленген.

Сериялық өндіріс

On the Buses сериалының барлығы 74 эпизодтан жеті серияны құрады. Сонымен қатар, үш фильм де жарық көрді. On The Buses сериалы мен фильмдерінің барлық эпизодтары Лакстон деген ойдан туған қалашықта түсірілді. Жетінші серияның басында Артур көрінбейді, ол Оливті тастап кетеді және олар ажырасады. Ақша тапшы болғандықтан Олив қайтадан автобуста билет сатушы болып жұмысқа орналасады. "Станға сау бол" атты эпизодта Стэн Солтүстік Англиядағы автомобиль зауытында жұмыс істейді, ал инспектор Стэннің бұрынғы бөлмесін жалдап алады. Бұған қоса, LWT 1969 және 1972 жылдары All Star Comedy Carnival аясында екі бес минуттық мерекелік бағдарлама жасады, бұл ITV-нің BBC-нің "Рождество түні жұлдыздармен" бағдарламасына жауабы болды. 1969 жылғы бағдарлама жоғалып кеткен, бірақ 1972 жылғы бағдарламада актерлер Рождество дастарқанына дайындалатын қазды қуады. Ол қазір FremantleMedia-ға тиесілі Thames Television архивінде сақтаулы. Рег Варни автобусты сырттан түсіру үшін жүргізуші куәлігін алуға тиіс болды. Алғашқы сериялар London Weekend Television-ның Уэмблидегі бастапқы студиясында (кейін Fountain Studios) жазылған. 1972 жылдың соңында LWT Темза өзенінің оң жағалауындағы жаңа студияларға көшті. Мұндағы негізгі және қосалқы студиялардың есіктері серияда қолданылған екі қабатты автобустарға сыймады. Сондықтан бір қабатты автобустар пайдаланылды және жарықтандыру тірегінен жоғарғы қабаттың фанерадан жасалған макеті түсірілді. Сериалға сыртқы түсірілімдер де енді. LWT сол кезде таратылған Eastern National Omnibus Company компаниясымен келісім шарт жасап, олардың автобустарын Солтүстік Лондондағы Wood Green автобус депосында пайдаланды. Олар Лакстон және аймаққа тиесілі деп көрсетілді. Лакстон Эссекс округінде орналасқан деп есептеледі, сондай-ақ Саутхенд-он-Си, Базильдон, Брэйнтри және Тилбери сияқты Эссекс округінің нақты қалалары да аталды. Автобус маршрутының бірінің соңғы аялдамасы "Құрым қақпалары" болды, ол үшін LWT Lavender Hill қорымының кіреберісін пайдаланды. Соңғы серияның соңғы эпизодында Баттерсидегі басқа Lavender Hill де бейнеленді, онда қалалық әкімдік орналасқан (қазіргі Баттерси өнер орталығы). Төртінші серия ITV-нің түсті телехабарлауға қарсы акциясына байланысты әсер етті, 13 эпизодтың жетісі қара-ақ түсті түсірілді. On The Buses кейіпкерлері тағы екі телесериалда пайда болды. "Су ішпе" (1974–1975) сериалы он үш эпизодтан тұрады, онда Блейк Испанияға әпкесі Доротимен (Пэт Кумбс, ол сонымен қатар алғашқы "On The Buses" фильміндегі әйел жүргізушілердің бірін ойнады) көшіп кетеді. Анна Карен LWT-нің "The Rag Trade" сериалын қайта жаңғыртуда Олив рөлін қайта ойнады, ол 1977–1978 жылдары екі маусымға созылды.

Музыкалық тақырып

"Happy Harry" атты телесерияның тақырыптық әнін Тони Рассел жазған.

Көрнекті автобустар

Қызыл Town & District автобустары Bristol KSW модельді, кузовтары Eastern Coach Works фирмасынан жасалған. Бұлар бұрын Eastern National компаниясына тиесілі болған. Стан мен Жектың "әдеттегі" автобусы VNO 857 нөмірімен көрінеді. Жасыл Luxton & District автобустары Bristol Lodekka модельді, кузовтары Lowestoft қаласындағы Eastern Coach Works фирмасында жасалған. Шындығында, бұл Eastern National автобустары (кейбір эпизодтарда автобустардың қабырғасында Eastern National деген жазу көрінеді), бірақ бұрынырақ айтқанымыздай, кейінірек ішкі деподағы түсірілімдердегі автобустар "декоративтік" болған. Кейбір "декоративтік" автобустар – жоғары жағына ағаш қаңқа орнатылған бір қабатты автобустар, мысалы, 3-серияның "Радио бақылау" эпизодында автобус көпірге соқтығысқанда. Серияда ең көп қолданылған автобус AVW 399F болды. Кейінгі эпизодтарда Luxton & District жанында ENB символы пайда болады. Станның әдеттегі автобустары AVW 399F және AEV 811F екеуі де қазірге дейін сақталған; біреуі Францияның Лилль қаласында, екіншісі Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында. 6-серияның бірінші эпизодында бұрынғы Лондон көлігінің Leyland Titan PD2 RTL1557 (OLD 666) автобусы көрсетіліп, өртеніп кетті.

Тарату және қайталау

Бастапқы серия 1996 жылы Granada Plus арнасында қайта көрсетілді және арна 2004 жылы жабылғанға дейін қайталап көрсетіліп тұрды, содан кейін UK Gold арнасында, ал 2004 жылдан бастап ITV3 арнасында қайта көрсетілді, және 2023 жылдың қараша айына дейін сол арнада көрініп тұрды. Австралияның Fox кабельдік желісіндегі Fox Classics және Жаңа Зеландияның Sky арнасындағы Jones арнасы сериалды үнемі көрсетеді. 2018 жылдың тамызынан бастап сериал Голландияның "oldies" кабельдік арнасы ONS арқылы көрсетілуде.

1-аймақ

Visual Entertainment «On the Buses: The Ultimate Collection» 11 дискілік жинағын 2006 жылдың 12 қыркүйегінде DVD форматында толық сериясымен шығарды.

2-аймақ

Network компаниясы «On the Buses: The Complete Series» жинағын DVD форматында алғаш рет 2006 жылдың 13 қарашасында, ал 2008 жылдың 25 мамырында жаңадан жинақталған нұсқада қайта шығарды. Одан бөлек, әрбір серияны жеке-жеке де шығарды.

4-аймақ

Beyond Home Entertainment бүкіл сериалды DVD форматында 2007 жылдың 2 шілдесінен 2009 жылдың 8 сәуіріне дейін жеті жинақта шығарды. 2008 және 2009 жылдар аралығында 1-ші сериядан 5-ші серияға дейін бастапқыда қалташалы диджипактарда және қораппен шығарылған болатын, олар стандартты DVD корпусқа қайта жинақталды. 2010 жылы The Complete Series 11 DVD жинағы жарық көрді. 2010 жылы жекелеген сериалдар ITV Studios арқылы қайта шығарылды. 1-ші және 2-ші маусымдар бұрын бірге шығарылған еді, енді 2012 жылдың 5 қыркүйегінде жеке-жеке шығарылды, ал 4-ші және 5-ші маусымдар 2013 жылдың 6 ақпанында жарық көрді. Қалған маусымдар шығатыны әзірге белгісіз. Толық сериал 2013 жылдың 7 тамызында қайта жинақталды және қайта шығарылды. 2018 жылдың 21 қарашасында On The Buses: The Complete Collection жинағы Shock Entertainment компаниясы тарапынан қайта шығарылып, таратылды.

Сыни қабылдау

"On the Buses" көпшілік арасында танымал болғанына қарамастан, телешолушылар мен тарихшылар бұл шоуды көбінесе төмен бағалаған. "Гиннестің классикалық британдық теледидары" кітабындағы ситуациялық комедиялар бөлімінде "On the Buses" ITV-нің "ең ұзаққа созылған және әдейі күлкісіз сериясы" деп сипатталған. "Daily Telegraph" газетінің журналисі Макс Дэвидсон 1970-ші жылдардағы британдық комедия туралы сөйлескенде, "On the Buses" атты "сол кездегі күлкісіз комедиялардың" бірі деп атады, ал "The Guardian" газетінің журналисі Дэвид Стаббс "On the Buses" туралы "70-ші жылдардағы комедияның орташа деңгейінің символы" деп айтты. "On the Buses" кейде 1960-шы және 1970-ші жылдардағы қоғамда кең таралған сексизмнің мысалы ретінде келтіріледі, бұл жыныстық азаттықтан кейін, бірақ феминизмнің өркендеуінен бұрын болған оқиға; әсіресе, басты әйел кейіпкердің (Олив Рудж) көрінісіне байланысты оны қысымға салу және жас, тартымды автобус қызметкерлерінің екі жасы ортаға жеткен еркек кейіпкермен (Varney және Grant, 1971 жылы алғашқы фильм шыққан кезде тиісінше 55 және 39 жаста болған) қарым-қатынас жасауға тырысуы. Шоудың кейбір эпизодтарында "Чалки" деп аталатын қара түсті кейіпкер де болған, ол қазіргі заманғы стандарттар бойынша нәсілшілдік ретінде қарастырылуы мүмкін.

Фильмдер

Үш фильмнің түсірілімін Hammer Film Productions компаниясы жүргізді. Олар – "Автобустарда" (1971), "Автобустардағы бүлік" (1972) және "Автобустардағы демалыс" (1973), оқиғасы демалыс лагерінде өтеді. "Автобустарда" 1971 жылы Ұлыбританиядағы ең табысты фильм болды. Фильмдер сериядан өзгеше сюжетке ие. Фильмдерде Артур мен Олив балалы болады, тіпті олардың некесінде жыныстық қатынас болмағанмен және Артурдың "операциясы" – оның мәні ешқашан толыққанды ашылмаған. Артурдың операциясы туралы бірінші фильмде айтылады, бірақ кейін Олив ұл табады. Үш фильм де олардың ұлының (Кішкентай Артур) өсіп келе жатқанын көрсететін оқиғалармен байланысты. Олив "Автобустардағы бүлік" фильмінің соңында екінші балаға күтіп жатыр, бірақ бұл туралы үшінші фильмде, көбінесе демалыс лагерінде, ештеңе айтылмады. Автобус депосы The Luxton & District Traction Company орнына The Town & District Bus Company-ға айналады. Фильмдердегі автобустардың көпшілігі қызыл, бір автобус жасыл (бірақ "Автобустардағы бүлік" фильміндегі Windsor Safari Park саябасына бағытталған автобустан басқа).

Америкалық бейімдеу

On the Buses форматы Америкаға сатылды, онда NBC арнасы оны Lotsa Luck деп қайта түсірді, басты рөлдерде Дом ДеЛуиз Стэнли Белмонт рөлінде, Кэтлин Фримен оның анасы Ирис Белмонт рөлінде, Уинн Ирвин Артур Сван рөлінде, Беверли Сандерс Олив Сван рөлінде және Джек Найт оның жақын досы Бамми Пфитцер рөлінде ойнады. "On the Buses" сценарийлеріне негізделген эпизодтар Карл Райнер, Билл Перски және Сэм Денофф сияқты американдық сценаристтермен бейімделді. Американдық нұсқада Инспектор Блейкке балама болған жоқ; сондай-ақ, сюжеттегі маңызды өзгеріс ретінде Стэн жүргізуші болған емес, автобус депосындағы жоғалған заттар бюросында жұмыс істеді. Пилоттық серия түсірілгеннен кейін, 1973-1974 жылдары 22 эпизодтан тұратын бір маусым іске қосылды. Ол сәтті болмады және Ұлыбританияда көрсетілген емес.

Жоспарланған жалғасы

1990 жылы "Автобустарда" сериалын қайта жаңғырту жоспары болған, және жаңа сериалды насихаттау үшін түпкі актерлер Воган бағдарламасында пайда болды. Рег Варни "Бұл таң" бағдарламасында пилоттық эпизодтың жоспарларын талқылады. Дегенмен, пилот сценарийі жазылса да, түсірілмеді. Сериалдың негізгі идеясы Стэн Батлердің бірнеше жыл жеке бизнесін жүргізіп, ақша тапқаннан кейін, енді жаңа дерегуляцияланған нарықта өз автобус компаниясын ашып, Джекты жұмысқа алуы еді. Олар компанияны дамытуға тырысқанда, қалада Блэкиге тиесілі бәсекелес компания ашылғанын біледі. Комедия екі компания арасындағы қақтығыстан туындар еді, себебі Стэн мен Джек Блэкидің үлкен әрі кәсіби компаниясымен күресуге тырысады.

Танымал мәдениетте

Look in, Ұлыбританиядағы балалар журналы, 1971 жылдың тамызынан 1974 жылдың мамырына дейін «On the Buses» сериалы комикстер түрінде жарияланды. Оларды карикатурист Гарри Норт салған, ал телесериалдың көбінесе әдепсіз юморы жас аудиторияға бейімделді. 1973 жылы Denys Fisher Games «On the Buses» тақырыбындағы үстел ойынын шығарды. Гарри Энфилд пен Пол Уайтхаус «On the Buses» кейіпкерлерін пайдаланып, шоудың юморын пародизациялаған бірнеше скетч жасады.