Жо́ло аралы: тарих және географиясы

Кіріспе

Филиппиннің оңтүстік-батысындағы арал.

Джоло – Филиппиннің оңтүстік-батысында орналасқан жанартаулы арал және Сулу провинциясының бас аралдарының бірі, оның атымен аталған әкімшілік орталығы да осында орналасқан. Арал Борнео мен Минданао арасындағы Сулу архипелагында жатыр және шамамен 500 000 адам тұрады. Джоло жанартаулар тобының орналасқан жері болып табылады, онда көптеген жанартау конустары мен кратерлері бар, соның ішінде белсенді Буд Дахо күйіндегі конусы да бар. Бұл арал террористік ұйым «Абу Сайяф» тобының жауынгерлерінің штаб-пәтері болып табылды.

Тарих

Филиппиндегі испан билігі кезінде бірнеше ғасырлар бойы сәттілікке жетпеген бірнеше әрекеттен кейін, испан әскерлері 1876 жылы Сулу сұлтанының ордасы – Жоло қаласын басып алды. Сол жылы испандықтар Жолоны басып алу үшін ірі науқанға кірісті. Құлдықпен күресу қажеттілігі және оңтүстіктегі басқа батыс державаларының болуына алаңдаушылық (19 ғасырда британдықтар Жолода сауда орталықтарын құрған, ал француздар Мадридтегі испан үкіметінен Базилан аралын сатып алуды ұсынған) испандықтарды оңтүстік шекарадағы билігін консолидациялауға соңғы тыраныс жасауға итермеледі. Сол жылдың 21 ақпанында испандықтар Жолоға қарсы ең ірі күштерді жинады: 9 000 сарбаз, 11 транспорттық кеме, 11 канонерлік қайық және 11 бу кемесі. Адмирал Хосе Малкампо басқаратын күштер Жолоны басып алып, капитан Паскуаль Сервераны гарнизон құруға және әскери губернатор болып тағайындады; ол 1876 жылдың наурызынан желтоқсанына дейін қызмет етті, содан кейін бригада генералы Хосе Паулин (1876 жылдың желтоқсаны – 1877 жылдың сәуірі), полковник Карлос Мартинес (1877 жылдың қыркүйегі – 1880 жылдың ақпаны), полковник Рафаэль де Ривера (1880–1881), полковник Исидро Г. Сото (1881–1882), полковник Эдуардо Бремон (1882), полковник Джулиан Паррадо (1882–1884), полковник Франсиско Кастилья (1884–1886), полковник Хуан Аролас (1886–1893), полковник Цезарь Маттос (1893), генерал Венансио Эрнандес (1893–1896) және полковник Луис Хуерта (1896–1899) тағайындалды. 1878 жылға қарай испандықтар Жолоны периметрлік қабырғамен және мұнаралы қақпалармен нығайтып, Puerta Blockaus, Puerta España және Puerta Alfonso XII деп аталатын ішкі бекіністерді, сондай-ақ Princesa de Asturias және Torre de la Reina деп аталатын екі сыртқы бекіністерді салды. Әскерлер, оның ішінде жеке командирі бар кавалерия, қабырғалардың қорғаныш шегінде орналасты. 1880 жылы губернатор болып тағайындалған полковник Рафаэль Гонсалес де Ривера 6-шы полкті Жолодан Сиаси және Бонгао аралдарына жіберді. Испандықтар өз бекіністерінде толық қауіпсіздікке ие болған жоқ, өйткені оларға үнемі шабуылдар жасалатын. 1883 жылдың 22 шілдесінде үш белгісіз "ажураментадо" Жоло қалалық алаңына еніп, үш испанды өлтіргені хабарланды. "Ажураментадо" терминін испан полковнигі Хуан Аролас Жоло гарнизонында қызмет еткен кезде осындай бірнеше оқиғаны көргеннен кейін қолданған. Испандықтар мен Сулу сұлтаны 1878 жылдың 22 шілдесінде бейбітшілік шартына қол қойды, бірақ Жоло аралы мен Тави-Тави испандықтардың билігінде ішінара қалды, өйткені олардың егемендігі әскери станциялар мен гарнизондармен және азаматтық қоныстармен шектелді. Америкалықтар 1899 жылы келді, ғасырдың басында Филиппин-Америка соғысы Лусонда қызу жүрді. Америкалықтар күштерін таратып жібермеу үшін классикалық "бөліп биле" тактикасын қолданды. Бастапқыда Сұлтан Кирам басқаруды американдықтарға беруден көңілі қалды және испандықтар жеңілгеннен кейін Сулу архипелагының егемендігін қайтаруды күтті. Бірақ бригада генералы Джон С. Бейтстің басты мақсаты – филиппин-американдық соғыста сұлтандықтың бейтараптығын қамтамасыз ету және Минданаода тәртіп орнату болды. Бірнеше келіссөздерден кейін Бейтс шартына қол қойылды. Бұл шарт бұрынғы испан шартына негізделген және аудармадағы қарама-қайшылықты сақтады: ағылшын нұсқасы толық тәуелділікті сипаттаса, таусуг нұсқасы протекторатты сипаттады. Бейтс шарты испан шартына қарағанда американдықтарға көбірек билік бергенімен, шарт Сұлтанға тым көп автономия бергені үшін Америкада да сынға ұшырады. Моролардың құлдықпен айналысуын мойындаған бір ерекше бап Вашингтонда да қызығушылық тудырды. Бейтс кейіннен шарттың солтүстіктегі соғыс аяқталғанға дейін және оңтүстікке қосымша күштер жеткізілгенге дейін уақытты сатып алу үшін ғана қол қойылғанын мойындады. Алайда Бейтс шартымен орнатылған бейбітшілік ұзаққа созылмады. Бұл мұсылмандар 1903 жылдан 1914 жылға дейін Минданаода саяси-әскери үкімет болған Моро провинциясын жоққа шығарғаннан кейін анық болды және Моро көтерілісі көп ұзамай басталды. Моро провинциясы құрылғанға екі ай қалғанда, американдық отаршылдық үкімет барлық бос жерлерді мемлекеттік жерлер деп жариялады. Декларациядан кейін бірден американдық инвестициялар Минданаоға ағылып, христиандардың жаппай көшіп кетуіне ықпал етті. Северина Луна де Ороса және оның күйеуі Сиксто Ороса Жолода жұмыс істеген алғашқы христиан дәрігерлері болды, бұл аймаққа батыс медицинасын әкелді. Жоло 2-ші дүниелік соғыс кезінде жапондықтар басып алды. 1945 жылдың 2 сәуірінде АҚШ-тың 163-ші полкінің 2-ші батальоны (бұрынғы Монтана Ұлттық гвардиясы) Сулу архипелагындағы Санга Санга және Бонгаоға қонды, бұл Борнео аралы мен Филиппин арасындағы аралық қашықтықта орналасқан. Бір аптадан кейін полктің қалған екі батальоны Минданаодан шығып, Жолоға қонды, онда олар ауыр қорғалған Тахо тауына қарай жорық бастады, бұл аралдағы ең биік нүкте. Жоло сұлтаны, Мухаммед Жанайл Абирин, архипелагтың 300 000 мұсылман халқының басшысы, 163-ші полктің командирі полковник Уильям Дж. Моронені қарсы алып, аралды жапондардан тазалауға көмектесетінін уәде берді. Үш апталық шайқаста 163-ші полк 37 қаза тапты және 191 жараланды. Шамамен 2 600 жапондық әскері қаза тапты, ал Жолода тек 87 жапондық әскері тұтқынға алынды немесе бағынды. Жапон армиясы тамыз айында бағындырылғаннан кейін, орманда жасырынып жүрген көптеген жапондықтарды жергілікті тұрғындар өлтірді. Аралдағы шайқас 2005 жылдың ақпанында қайта жанданды, онда 4 000-5 000 филиппин әскері Абу Сайяф тобының шамамен 800 исламил радикалдарымен, сондай-ақ Нур Мисуаридың жақтастарымен қақтығысты. Шамамен 12 000 адам шайқастан қашқан деп хабарланды. Шайқас бүгінге дейін жалғасуда. 2019 жылдың 27 қаңтарында Жолодағы Тау Кармель Анасының соборы бомбаланды.

After a series of less than successful attempts during the centuries of Spanish rule in the Philippines, Spanish forces captured the city of Jolo, the seat of the Sultan of Sulu, in 1876. On that year, the Spanish launched a massive campaign to occupy Jolo. Spurred by the need to curb slave raiding once and for all and worried about the presence of other Western powers in the south (the British had established trading centers in Jolo by the 19th century and the French were offering to purchase Basilan Island from the cash strapped government in Madrid, Spain), the Spanish made a final bid to consolidate their rule in this southern frontier. On 21 February of that year, the Spaniards assembled the largest contingent against Jolo, consisting of 9,000 soldiers, in 11 transports, 11 gunboats, and 11 steamboats. Headed by Admiral José Malcampo, the contingent captured Jolo and established a Spanish settlement with Capt. Pascual Cervera appointed to set up a garrison and serve as military governor; he served from March 1876 to December 1876 followed by Brig. Gen. Jose Paulin (December 1876 – April 1877), Col. Carlos Martinez (Sept 1877 – Feb 1880), Col. Rafael de Rivera (1880–1881), Col. Isidro G. Soto (1881–1882), Col. Eduardo Bremon, (1882), Col. Julian Parrado (1882–1884), Col. Francisco Castilla (1884–1886), Col. Juan Arolas (1886–1893), Col. Caesar Mattos (1893), Gen. Venancio Hernandez (1893–1896) and Col. Luis Huerta (1896–1899). By 1878, the Spaniards had fortified Jolo with a perimeter wall and tower gates, built inner forts called Puerta Blockaus, Puerta España, and Puerta Alfonso XII; and two outer fortifications named Princesa de Asturias and Torre de la Reina. Troops, including a cavalry with its own lieutenant commander, were garrisoned within the protective confine of the walls. In 1880 appointed Governor Colonel Rafael Gonzales de Rivera dispatched the 6th Regiment from Jolo to the Siasi and Bongao islands. The Spaniards were not secure in their stronghold because it would be sporadically attacked. On 22 July 1883, it is reported that three unnamed juramentado succeeded in penetrating the Jolo town plaza and killed three Spaniards. ; The word "Ajuramentado" was coined by Spanish colonel Juan Arolas after witnessing several such acts while serving duty in Jolo garrison. The Spanish and the Sultan of Sulu signed the Treaty of Peace on July 22, 1878, but Jolo Island and Tawi tawi remained partially ruled by the Spanish as their sovereignty was limited to military stations and garrisons and pockets of civilian settlements. The Americans arrived in 1899, and by the turn of the century, the Philippine–American War was raging in Luzon. So as not to spread out their forces, the Americans employed the classic divide and rule tactic. Initially, Sultan Kiram was disappointed by the hand over of control to the Americans and had expected to regain sovereignty over the Sulu archipelago after the defeat of the Spanish. Brig. General John C. Bates's main goal though, was to guarantee the Sultanate's neutrality in the Philippine–American War, and to establish order in Mindanao. After some negotiations, the Bates Treaty was signed. This treaty was based on the earlier Spanish treaty, and it retained the translation discrepancy: the English version described a complete dependency, while the Tausug version described a protectorate. Although the Bates Treaty granted more powers to the Americans than the original Spanish treaty, the treaty was still criticized in America for granting too much autonomy to the Sultan. One particular clause, which recognized the Moro practice of slavery, also raised eyebrows in Washington, D. C. Bates later admitted that the treaty was merely a stop gap measure, signed only to buy time until the war in the north was ended and more forces could be brought to bear in the south. The peace created by the Bates Treaty did not last, however. This became evident when the Muslims repudiated the Moro province, a politico military government in Mindanao lasting from 1903 to 1914, and the Moro Rebellion soon broke out. It is important to note that barely two months before the creation of the Moro province, the American colonial government declared and classified all unoccupied lands as public lands. Immediately after the declaration, American investments entered Mindanao and mass migration of Christians was encouraged. Severina Luna de Orosa and her husband Sixto Orosa were the first Christian doctors to work in Jolo, bringing western medicine to the region. Jolo was occupied by the Japanese during World War II. On April 2, 1945, the 2nd Battalion of the U. S. 163rd Regiment, 41st Division (formerly the Montana National Guard) landed at Sanga Sanga and Bongao in the Sulu Archipelago, halfway between the island of Borneo and the Philippines. A week later, the other two battalions of the regiment left Mindanao and landed at Jolo, where they began fighting their way up heavily defended Mount Daho, the highest point on the island. The Sultan of Jolo, Muhammad Janail Abirin the 2nd, leader of the archipelago's 300,000 Moslems, welcomed Col. William J. Moroney, commander of the 163rd, and promised to help rid the island of Japanese. In three weeks of combat the 163rd suffered 37 dead and 191 wounded. Approximately 2,600 Japanese troops were killed, and only 87 Japanese soldiers were captured or surrendered in Jolo. Local fighters killed many Japanese stragglers hiding in the jungle after the Imperial Army surrendered in August, 1945. Fighting on the island flared up again in February 2005 when between 4,000 and 5,000 Philippine troops clashed with around 800 Islamist militants from the Abu Sayyaf group, along with followers of Nur Misuari. Up to 12,000 people were thought to have fled the fighting. Fighting is still continuing today. On 27 January 2019 the Cathedral of Our Lady of Mount Carmel in Jolo was bombed.

Ұстаздық

2015 жылдың 22 қыркүйегінде Норвегияның Сотра қаласынан 56 жастағы Кьяртан Секкенстадты Самал аралындағы элиталық демалыс орнынан Абу Саяфтың исламшыл партизандары 68 жастағы Джон Ридсдел және 67 жастағы Роберт Холл атты екі канадалық ер адаммен және Холлдың сүйіктісі, филиппиндік әйел Маритес Флормен бірге ұрлап кетті. 2016 жылдың сәуір және маусым айларында канадалықтардың бастары, талап етілген сыйақы төленбегендіктен кесілді, ал 2016 жылдың маусым айында Флор босатылды. 2016 жылдың 17 қыркүйегінде Секкенстад Маниладан оңтүстікке шамамен 600 миль қашықтықта орналасқан Джоло аралында босатылды, Абу Саяф исламшыл топ оның босатылуы үшін 638 000 доллар сыйақы алғаннан кейін. Ол Моро Ұлттық Азаттық Майданы (MNLF) тобына тапсырылды. MNLF үкіметпен бейбіт келіссөздер жүргізіп, оның босатылуын қамтамасыз ету үшін билік органдарымен бірлесіп жұмыс істеді. Сыйақыны кім төлегені белгісіз, бірақ ол Норвегия үкіметі емес еді.

Танымал мәдениетте

Америкалық "Плане" (2023) фильмінде әуе лайнеры осы аралға төтенше жағдайда қонады, ал аман қалғандар жергілікті террористермен бетпе-бет келеді.