Кіріспе

Ирландиялық ғылыми жазушы Сэмюэл Хоутон (21 желтоқсан 1821 – 31 қазан 1897) – ирландиялық дін қызметкері, медицина ғылымдарының докторы және ғылыми жазушы.

Өмірбаян

Ғалым Сэмюэл Хогтон Карлоуда дүниеге келді, ол тағы бір Сэмюэл Хогтонның (1786-1874) ұлы және үш рет үйленген Сэмюэл Пирсон Хогтонның (1748-1828) немересі (оның екінші әйелі Джейн Боук арқылы). Сэмюэл Пирсон Хогтон сонымен қатар үшінші әйелі Мэри Пимнен Джеймс "Вегетабель" Хогтонның (1795–1873) әкесі болды. Ол унитарий, белсенді қайырымдастық қызметкері, Теобалд Маттьюдің жақтаушысы, вегетариан, құлдыққа қарсы күрескен және осы тақырыбта жазған адам. Ғалым Сэмюэл Хогтон Дублин Тринити колледжінде көрнекті мансапқа ие болды және 1844 жылы оның мүшесі болып сайланды. Джеймс МакКаллахтың математикалық модельдері бойынша жұмыс істеген ол 1848 жылы Корольдік Ирланд академиясының Каннингхэм медалін алды. 1847 жылы ол дін қызметкеріне бекітілді, бірақ ол уағыз айтқан адам емес еді. 1851 жылы Тринити колледжінде геология профессоры болып тағайындалды. Ол осы лауазымды отыз жыл бойы атқарды. Хогтон 1859 жылы медицинаны оқуға кірісті. 1862 жылы Дублин Тринити колледжінен медицина ғылымының докторы ғылымын қорғады. Хогтон Медицина мектебінің тіркеушісі болды. Ол мектептің беделін жақсартуға және 1878 жылдан 1896 жылға дейін Бас медициналық кеңесте университеттің өкілі болуға күш салды. 1858 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Сэмюэл Хогтон Дублин және Кингстаун теміржол компаниясында да жұмыс істеді, онда ол алғашқы локомотивтердің құрылысын қадағалады. Бұл әлемдегі өз локомотивтерін құрастырған алғашқы теміржол компаниясы болды.

Дарвиннің сын-пікірлері

Хаутон Дарвиннің теориясына алғаш рет сын айтқан адам болып еске түседі, осы теорияны Дарвин мен Альфред Рассел Уоллес 1858 жылы Лондон Линнеев қоғамында оқыған кезде. Оларды Дарвиннің жақын достары – геолог Чарльз Лайелл мен ботаник Джозеф Дальтон Хукер таныстырды. Хаутон, болжам бойынша, басылған мақаламен танысып, 9 ақпан 1859 жылы Дублин геологиялық қоғамындағы мәлімдемесінде теорияны қысқаша сынады. Бұл туралы қоғамның журналында жазылған, соның бір бөлігі Дарвиннің қолына тиді. Хаутон былай деп жазды:

«Дарвин және Уоллес мырзалардың бұл болжамы, оны қолдаған есімдердің беделі болмағанда, ескеруге лайық емес еді. Егер ол айтқандай болса, онда ол рас; егер одан артық нәрсені білдірсе, онда ол фактіге қайшы келеді». Дарвин кейіннен өзінің өмірбаянында бұл мақалаға берілген жалғыз жауап екенін айтып, Хаутонның бағасын былай түйіндеді: «Ондағы жаңаның бәрі жалған, ал рас болғаны – ескі». 1860 жылы «Табиғи тарих» журналында жарияланған анонимді мақалада Хаутон Дарвиннің теориясы негізінен болжамдарға құрылғанын, бірақ бұл болжамдық теорияның бастапқыда Ламаркқа тиесілі екенін және екеуінің арасындағы айырмашылықтардың ұсақ екенін айтты. Осы мәселеде үлкен қорытындыларды шағын негіздерден шығару арқылы сыпайылық пен шеберлік көрсете білу үшін, бірінші талап – бұл салада бізден бұрынғылардың тырысқандарын білмеу; ал екіншісі – өзіміздің ерекше теориямызға берік сенім. Бұл талаптардың ешқайсысы да Ламаркның тіршілік әлемі туралы теориясын жаңадан жасайтын немесе оның бастапқы түрін ескі киіммен жабатын адамдарда жоқ деп есептеуге болады.